Ölçme-değerlendirme uygulamaları bağlamında öğretmen özerkliği, yaratıcı düşünme ve fen okuryazarlığı: Didaktik ve Anglo-Amerikan yaklaşımların PISA 2022 verileriyle karşılaştırılması
Assessment practices within the framework of teacher autonomy, creative thinking, and science literacy: Comparing Didaktik and Anglo-American approaches using PISA 2022 data
- Tez No: 989446
- Danışmanlar: PROF. DR. ESMA GENÇ, PROF. DR. İLKER CIRIK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Didaktik ve Anglo-Amerikan eğitim programı geleneklerinde kuram-uygulama bütünlüğünü ve bu bütünlüğün öğretmen özerkliği bağlamındaki yansımalarını incelemektedir. Öğretmen özerkliği, Didaktik geleneğin belirgin bir özelliği olarak ele alınmıştır. Bu çerçevede, iki geleneğin ölçme-değerlendirme uygulamalarında öğretmen özerkliğinin yansımaları analiz edilmiştir. PISA 2022 öğrenci ve okul anketi verileri kullanılarak iki geleneği temsil eden ülke grupları karşılaştırılmış; Türkiye'nin bu gelenekler içindeki konumu değerlendirilmiştir. Analizlerde, zorunlu ve zorunlu olmayan standart testlerin yanı sıra öğretmen tarafından geliştirilen testler ve kanaat notları Didaktik ve Anglo-Amerikan ülkelere göre incelenmiştir. Bu değerlendirme biçimleri ile fen okuryazarlığı ve yaratıcı düşünme arasındaki ilişkiler Hiyerarşik Doğrusal Modelleme (HLM) ile ele alınmıştır. Araştırma, nedensel karşılaştırmalı ve ilişkisel desende yürütülmüştür. Analizlerde Mann-Whitney U testi ve HLM teknikleri kullanılmıştır. Bulgular, iki program geleneği arasındaki kuramsal farklılıkların uygulamada belirgin bir ayrışmaya yol açmadığını; sonuçların daha çok ülke bağlamına özgü etkenlerle ilişkili olduğunu göstermektedir. Zorunlu standart testlerin, hiçbir ülkede fen okuryazarlığı ya da yaratıcı düşünme performansıyla anlamlı bir ilişki göstermediği belirlenmiştir. Türkiye'de zorunlu olmayan standart testler ve öğretmen tarafından geliştirilen sınavların fen okuryazarlığıyla ilişkili bulunması dikkat çekicidir. Bu durum, sınav odaklı uygulamaların etkisiyle ilişkilendirilmiştir. Kanada ve Türkiye'de kanaat notları ile fen performansı arasındaki negatif ilişki, öğretmen değerlendirmelerinin geçerliliğine ilişkin tartışmaları gündeme getirmektedir. Finlandiya'da zorunlu olmayan standart testlerin yaratıcı düşünme ile olumsuz ilişkisi, öğretmen özerkliğinin yaratıcılığı destekleyebileceğini; standart sınavların ise sınırlayıcı bir etki yaratabileceğini düşündürmektedir. Ancak tutarlı bir örüntüye rastlanmadığından, bulgular ülke bağlamları dikkate alınarak yorumlanmalıdır. Kontrol değişkenleri analizleri, sosyoekonomik düzeyin tüm ülkelerde öğrenci performansının bir yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, okul ve öğretmen özelliklerinden ziyade erken yaşlardan itibaren sağlanacak sosyal-kültürel desteğin belirleyici rolünü vurgulamaktadır. Kanada'da göçmen ve göçmen olmayan öğrenciler arasında anlamlı fark görülmemesi, eşitlikçi politikaların etkisini yansıtmaktadır. Türkiye'de özel okulların düşük fen performansı ise bu kurumların kalite standartlarının sorgulanmasını ve PISA örnekleme süreçlerinin özel okullar açısından yeniden değerlendirilmesi gereğini gündeme getirmiştir. Çalışma, program geleneklerinin ölçme-değerlendirme uygulamalarındaki yansımalarını karşılaştırmalı olarak inceleyen sınırlı araştırmalara katkı sağlamaktadır. Sonuçlar, öğretmen özerkliğinin güçlendirilmesi, ölçme-değerlendirmede daha fazla çeşitlilik sağlanması ve eğitimde eşitliğin artırılması gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the coherence between theory and practice in the Didaktik and Anglo-American curriculum traditions and its implications for teacher autonomy. Teacher autonomy is addressed as a distinctive characteristic of the Didaktik tradition, and the study investigates how it is manifested in the assessment practices of these traditions. Using PISA 2022 student and school questionnaire data, countries representing these traditions were compared, and Türkiye's position was evaluated. The analyses considered mandatory and non-mandatory standardized tests, teacher-developed tests, and teachers' judgmental ratings. Relationships between these assessment forms and students' science literacy and creative thinking were examined using Hierarchical Linear Modeling (HLM) and Mann-Whitney U tests within a causal-comparative and correlational design. Findings indicate that theoretical differences between the two traditions do not produce clear distinctions in practice; instead, outcomes are largely shaped by country-specific contextual factors. Mandatory standardized tests were not significantly associated with science literacy or creative thinking in any country. The association of non-mandatory standardized tests and teacher-developed exams with science literacy in Türkiye was interpreted as reflecting exam-oriented practices. The negative relationship between teachers' judgmental ratings and science performance in Canada and Türkiye raises questions about the validity of teacher evaluations. In Finland, the negative association between non-mandatory standardized tests and creative thinking suggests that teacher autonomy may foster creativity, while standardized testing may impose constraints. However, the absence of a consistent pattern highlights the need for context-sensitive interpretation. Analyses of control variables revealed that socioeconomic status is a consistent predictor of student performance across all countries, underscoring the role of early social and cultural support rather than school- or teacher-level characteristics. The absence of performance differences between immigrant and non-immigrant students in Canada reflects equity-oriented policies. Conversely, the low science performance of private schools in Türkiye calls for a reassessment of their quality standards and the PISA sampling process. This study contributes to the limited body of comparative research examining how curriculum traditions are reflected in assessment practices. The results highlight the need for stronger teacher autonomy, more diverse assessment, and greater equity in education.
Benzer Tezler
- English language teaching self- efficacy beliefs and reflective teaching practices of Turkish EFL instructors
Türkiye'de İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten öğretmenlerin İngilizce öğretmedeki öz-yeterlik inançları ve yansıtıcı öğretim uygulamaları
AYŞEGÜL İNCE
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ
- Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımının öğrenenlerin problem çözme becerilerine, bilişötesi farkındalık ve derse yönelik tutum düzeylerine etkisi ile öğrenme sürecine katkıları
The effects of constructivist learning approach on learners' problem solving skills, metacognitive awareness, and attitudes towards the course, and contributions to learning process
BÜNYAMİN YURDAKUL
Doktora
Türkçe
2004
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
- İngilizce öğretiminde öğrenen özerkliği geliştirmede öğretmenin rolüne ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri
The views of teachers and students on the role of teachers in fostering learner autonomy in English language teaching
FATMA DEMİROĞLU
- Teachers' experiences of working in both the international baccalaureate diploma programme and the Turkish Ministry of National Education curriculum
Uluslararası bakalorya diploma programı ile Millî Eğitim Bakanlığı müfredatlarında eşzamanlı görev yapan öğretmenlerin deneyimleri
ROGER ERIC HEWITT
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve ÖğretimMaltepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE GÜVERCİN SEÇKİN
- Amasya ilinde ilkokulda görev yapan öğretmenlerin kaynaştırma eğitimiyle ilgili duygu, tutum ve kaygılarının değerlendirilmesi
The investigation of elementary school teachers' emotions, attitudes, and concerns about inclusive education in Amasya
MİNE BAYAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimAmasya Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÜSTÜN