Düstûr-nâme (Enverî) (Giriş-dil incelemesi-tenkitli metin-gramatikal dizin-tıpkıbasım)
Düstûr-nâme (Enverî) (Introduction-linguistic analysis-critical text-grammatical index-facsimile)
- Tez No: 990078
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMET GÜLSEL SEV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, Old Anatolian Turkish
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, Enverî'nin 869/1465 yılında tamamladığı Düstûr-nâme adlı mesnevisi ele alınmıştır. Eski Anadolu Türkçesi döneminde II. Mehmed'in (Fâtih) (ö. 886/1481) veziriazamı Mahmûd Paşa (ö. 878/1474) adına kaleme alınan ve Osmanlı tarih yazıcılığının en eski örneklerinden biri olan eser, tarihî değerinin yanı sıra dil ve edebiyat açısından da değerlidir. Müellifin 22 bölüme ayırdığı eser, temelde üç ana bölümden oluşmaktadır. Eserin ilk 17 bölümünü oluşturan birinci ana bölüm, dünyanın yaratılışından başlayarak Moğollara kadar olan safhayı içermektedir. Bu bölüm, Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) Farsça kaleme aldığı Nizâmü't-tevârîh adlı eserinin manzum olarak Türkçeye yapılmış tercümesi niteliğindedir. En hacimli bölüm olan ve ikinci ana bölümü teşkil eden 18. bölüm, Aydınoğulları tarihi ile Umur Bey'in gaza ve fetihlerinin anlatıldığı eşsiz bir kaynak niteliğindedir. 19-22. bölümleri kapsayan üçüncü ana bölüm ise sahabeden Iyâz ile Türkistân hanı Tümen Hân'ın kızı Turunç Hâtûn'un evliliğinden doğan“Oğuz”lakaplı Süleymân Hân ile başlatılan bir Osmanlı kroniğini, Fâtih Sultan Mehmed'in fetihlerini, inşa ettirdiği eserleri ve Mahmûd Paşa'nın katkı sağladığı fetihlerle banisi olduğu mimari eserleri içermektedir. Bu tez çalışmasında müellifin hayatına, eserlerine, eserin edebî ve tarihî değerine, nüshalarına, eser üzerinde yapılan çalışmalara ve yeni bir çalışmaya duyulan ihtiyacın gerekçelerine değinilmiş, nüshaların imla ve dil özellikleri incelenmiş; mevcut nüshalara dayalı olarak 3699 beyitlik transkripsiyonlu ve tenkitli metin oluşturulmuş, metinden hareketle gramatikal dizin, kişi adları dizini ve yer adları dizini olmak üzere üç ayrı dizin hazırlanmış, İzmir Millî Kütüphanesi ve Fransa Millî Kütüphanesinde bulunan yazma nüshaların tıpkıbasımlarına yer verilmiştir. Gramatikal dizindeki bazı maddeler için MetinAmbarı adlı manzum veri tabanından şahitlere de yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study, prepared as a doctoral thesis, examines Enverî's mathnawi, titled Düstûr-nâme, completed in 869/1465. Written in the period of Old Anatolian Turkish in the name of Mahmûd Pasha (d. 878/1474), grand vizier of Mehmed II (the Conqueror) (d. 886/1481), the work is one of the earliest examples of Ottoman historiography. It is valuable not only for its historical significance but also for its linguistic and literary merits. The author divided the work into 22 chapters, which essentially consist of three main sections. The first main section, comprising the first 17 chapters, covers the period from the creation of the world to the rise of the Mongols. This section is a poetic translation into Turkish of the work Nizam al-Tawarikh, written in Persian by Baydawi (d. 685/1286). The 18th chapter, which is the most voluminous and constitutes the second main section, is a unique source describing the history of the Aydinids and the conquests of Umur Bey. The third main section, covering chapters 19-22, is an Ottoman chronicle that starts with Süleymân Khan, nicknamed“Oğuz”, born from the marriage of Iyâz, a companion of Prophet Muhammed (pbuh), and Turunç Khatun, the daughter of the Khan of Turkistan, Tümen Khan. It also includes the conquests of Mehmed the Conqueror, the works he built, and the conquests contributed by Mahmûd Pasha, and the architectural works he commissioned. This thesis touches upon the author's life, his works, the literary and historical value of this work, its manuscripts, studies conducted on the work, and the reasons for the need for a new study. It examines the spelling and linguistic features of the manuscripts. Based on the existing copies, a 3699-verse transcription and critical text has been created, and three separate indexes have been prepared based on the text: a grammatical index, a personal names index, and a place names index. Facsimiles of the manuscripts found in the Izmir National Library and the National Library of France are included. For some entries in the grammatical index, references from the MetinAmbarı rhyming database have also been included.
Benzer Tezler
- Düsturnáme-i enverì (dil özellikleri-metin)
Düsturname-i enverì (language characteristics,text)
BETÜL ADEMLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ZİKRİ TURAN
- Düsturname-i Enveri'nin transkripti ve Türk kültür tarihi bakımından değerlendirilmesi (XVIII. kitap-Aydınoğulları)
Transcription of Dusturname-i Enveri and be evaluated with regards to Turkish culture (XVIII. book – emirate of Aydınoghlu)
MURAT CELEP
- XV. yüzyıl Osmanlı kroniklerine göre Osman Gazi ve Orhan Gazi dönemleri
According to the XVth century Ottoman chronics the terms of Osman Gazi and Orhan Gazi
ENGİN RIZAOĞLU
- Erken dönem Osmanlı kroniklerinde coğrafi terimlerin art ve eş zamanlı dil incelemesi
Diachronic and synchronous analysis of geographical terms in the early period of Ottoman chronics
SEHER ERENBAŞ PEHLİVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM ŞAHİN
- Râzizâde Münîb'in Fihrist-i Düvel adlı eserinin transkripti ve değerledirmesi
Başlık çevirisi yok
ABUZER TURHAN