İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların meme kanseri bilgisine, sağlık inancına, mamografi öz yeterliliğine ve tarama programına katılımına etkisi
The effect of health education conducted using two different methods on women's knowledge of breast cancer, health beliefs, mammography self-efficacy and participation in screening programs
- Tez No: 990077
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERPİL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, iki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların meme kanseri bilgisine, sağlık inancına ve tarama programına katılımına etkisini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, paralel gruplarda tek kör randomize kontrollü deneysel tasarımda bir araştırma olarak yürütüldü. Örneklemi, Temmuz-Ekim 2025 tarihleri arasında Ankara ili, İncirli Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, dahil edilme kriterlerini karşılayan, her grupta 26 olmak üzere üç grupta toplam 78 kadın katılımcı oluşturdu. Verilerin toplanmasında tanıtıcı bilgi formu, geniş kapsamlı meme kanseri bilgi testi, sağlık inanç modeli ölçeği; sağlık motivasyonu, mamografiye ilişkin yarar ve engel algısı alt boyutları, mamografiye ilişkin öz yeterlilik ölçeği ile mamografi ile ilgili özellikleri belirleme formu kullanıldı. Çalışmada tüm grupların meme kanseri ve mamografi taramasına yönelik aldığı standart bakım hizmetine ek olarak motivasyonel görüşme temelli sağlık eğitim grubuna ev ziyareti yoluyla üç oturumlu motivasyonel görüşme temelli sağlık eğitimi yapıldı. Sağlık eğitimi grubuna ise ev ziyareti yoluyla bir kez sağlık eğitimi, iki kez telefon ile hatırlatma eğitimi yapıldı. Çalışma sürecinde kontrol grubuna standart bakım hizmeti dışında herhangi bir müdahale yapılmadı. Grup ve zaman etkileşimleri için Robust Mixed ANOVA, üç ve üzeri grupların karşılaştırılmasında tek yönlü ANOVA ve Kruskal Wallis testleri uygulandı. Bulgular: Çalışmanın sonunda hem grup zaman etkileşimleri hem de son test ve ön test puan farkları açısından her iki müdahalenin de meme kanseri bilgisi (p<0,001; p𝜂2 =0,611), sağlık inançları (p<0,001; p𝜂2 =0,259; p𝜂2 =0,291; p𝜂2 =0,367), mamografi özyeterlilik (p=0,011; p𝜂2 =0,095) düzeylerinin kontrol grubuna göre güçlü etkiler ortaya koyduğu belirlendi. Gruplara göre mamografi tarama testi yaptırma oranları açısından motivasyonel görüşme temelli sağlık eğitimi (%100) ve sağlık eğitimi (%80,8) grupları arasında istatistiksel olarak fark olmadığı (p>0,05), müdahale grupları ile kontrol grubu arasında (%7,7) ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu belirlendi (p<0,05). Sonuç: Ev ziyareti ile uygulanan motivasyonel görüşme temelli sağlık eğitimi ile sağlık eğitimi müdahalelerinin kadınların meme kanseri bilgisi, sağlık inancı, özyeterlilik düzeyi ve tarama programına katılımı artırdığı belirlendi. Sağlık profesyonelleri, meme kanseri taramalarının yaygınlaştırılması için her iki müdahaleyi de birbiri yerine güvenle uygulayabilir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study was to determine the effects of two different health education approaches on women's breast cancer knowledge, health beliefs, and participation in the mammography screening program. Materials and Methods: This study was conducted as a single-blind randomized controlled experimental trial with parallel groups. The sample consisted of 78 women registered at the İncirli Family Health Center in Ankara between July and October 2025 who met the inclusion criteria, with 26 participants allocated to each of the three groups. Data were collected using a sociodemographic information form, the Comprehensive Breast Cancer Knowledge Test, the Health Belief Model Scale (health motivation and perceived benefits and barriers to mammography subscales), the Mammography Self-Efficacy Scale, and a form assessing mammography-related characteristics. In addition to the standard care provided to all groups regarding breast cancer and mammography screening, the motivational interviewing–based health education group received three sessions of motivational interviewing–based health education delivered through home visits. The health education group received one session of health education via a home visit and two reminder sessions by telephone. No intervention other than standard care was provided to the control group during the study period. Robust mixed ANOVA was used to examine group × time interactions, while one-way ANOVA and Kruskal–Wallis tests were applied for comparisons involving three or more groups. Results: At the end of the study, both interventions demonstrated strong effects compared with the control group in terms of group × time interactions as well as differences between post-test and pre-test scores for breast cancer knowledge (p<0.001; pη² = 0.611), health beliefs (p < 0.001; pη² = 0.259; pη² = 0.291; pη² = 0.367), and mammography self-efficacy (p = 0.011; pη² = 0.095). Regarding mammography screening uptake rates by group, no statistically significant difference was found between the motivational interviewing–based health education group (100%) and the health education group (80.8%) (p>0.05); however, a statistically significant difference was observed between the intervention groups and the control group (7.7%) (p<0.05). Conclusion: Motivational interviewing–based health education and health education interventions provided through home visits were found to increase women's breast cancer knowledge, health beliefs, self-efficacy, and participation in screening programs. Health professionals may confidently implement either intervention interchangeably to promote breast cancer screening uptake.
Benzer Tezler
- İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin 40-69 yaş grubu kadınların mamografi öz yeterliliği ile sağlık inançlarına ve taramaya katılımına etkisi
The effect of two different methods of health education on self-efficacy and health beliefs of mammography and participation in the screening program of 40-69 age group women
CEMİLE KAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL ÖZDEMİR
- Öğretmenlerin A vitaminine ilişkin bilgi ve davranışları
Teachers` knowledge and behaviours concerning vitamin A
NERGÜL KURTCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiAile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ARLI
- Prostat adenokarsinomlarında psa değerlerinin gleason skor ve klinik evre ile ilişkisi
The relation between psa and gleason score and clinical phase in prostate adenocarsinoma
HACI HASAN ESEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
PatolojiSelçuk ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA CİHAT AVUNDUK
- İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların HPV bilgisine, serviks kanseri sağlık inancına ve tarama testi yaptırmasına etkisi
The effect of two different health education methods on women's HPV knowledge, cervical cancer health belief and screening test
MERVE GÖKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk SağlığıSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL ÖZDEMİR
- İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin kadınların HPV bilgisine, serviks kanseri sağlık inancına ve tarama programına katılımına etkisi
The effect of health education delivered by two different methods on women's HPV knowledge, cervical cancer health beliefs, and participation in the screening program
LEYLA YAMAN ÜZÜMCÜ
Doktora
Türkçe
2025
HemşirelikSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERPİL ÖZDEMİR