Abd istihbarat belgeleri ve kaynaklarında Türkiye'de sivil asker ilişkileri ve askeri müdahaleler (1944–1980)
Civil-military relations and military interventions in Türkiye in U.S. intelligence documents and sources (1944–1980)
- Tez No: 990323
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMET ÜZEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Tarih, Political Science, History
- Anahtar Kelimeler: Darbe, 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980, Ordu- Siyaset İlişkileri, Türk siyasi tarihi, Türkiye Cumhuriyeti tarihi dersi, Coup, May 27, 1960, March 12, 1971, September 12, 1980, Military- Politics Relations, Turkish political history, History of the Turkish Republic lesson
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1944 - 1980 yılları arasında ABD istihbarat belgeleri ve kaynaklarında Türkiye'de ordu-siyaset ilişkileri ve askeri müdahaleler sorununa odaklanmaktadır. II.Dünya Savaşı sonrası çift kutuplu uluslararası sistemik yapıda batı bloğu tarafında yerini alan Türkiye, soğuk savaşın doğal muhatabı olarak dış politika zorunlulukları ve iç siyasasındaki kutuplaşmalarla yüz yüze kalmıştır. Bu dönemde sivil iktidarın yapıcıların Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) tarafından 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri müdahaleleriyle devrilmesi hem Türkiye'de hem bölgede hem uluslararası sistemde kilit rol oynamıştır. Bu askeri müdahalelerde Türkiye'nin demokratik yapısı bozulmuş, askeri bürokrasinin siviller üzerinde vesayeti oluşmuştur. Türkiye'de vuku bulan askeri müdahalelerin ardında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olup, olmadığı ise siyasetçiler başta olmak üzere, akademisyen ve basın tarafından sıkça dillendirilmiş ve akademik çalışmalara konu olmuştur. Çalışmada birincil kaynak deşifre edilmiş ve erişime açık ABD istihbarat belgeleri ve Dışişleri Bakanlığı (FRUS) arşivi kullanılarak, 1945 – 1980 yılları arasındaki Türkiye'de sivil-asker ilişkileri sorununa darbeler üzerinden cevap aranmıştır. Kavramsal çerçevede, darbe, muhtıra ve devrim kavramları etimolojik düzlemde incelenmiştir. Kuramsal çerçevede sivil-asker ilişkileri kuramlarından faydalanılmış, Türkiye'de vuku bulmuş askeri müdahaleler kuramsal olarak açıklanmıştır. Çalışmada Alons'un“Kutuplaşma Analiz Metodu”, Brecher'in“Dış Politika Analiz Metodu”ve CIA'in deşifre edilmiş belgelerinden“Darbe Metodolojisi”metodları kullanılmıştır. Çalışmanın temel sorusu;“Askeri müdahalelerde ordu-siyaset ilişkilerinin temel problemleri nelerdir?”ve hipotezi ise;“Mevcut Ordu-Siyaset İlişkileri Kuramları Türkiye Cumhuriyeti açısından oryantalist bakış açısına sahiptir veya Türkiye Cumhuriyeti'nin Jeopolitik konumu ve stratejik kültürü sebebiyle kendine has Ordu/Siyaset ilişkileri kuramı/kuramları gereklidir”olarak belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the issue of military-politics relations and military interventions in Turkiye within U.S. intelligence documents and sources between 1944 and 1980. Taking its place in the Western bloc within the bipolar international systemic structure following World War II, Turkey faced foreign policy necessities and domestic political polarizations as a natural counterpart of the Cold War. During this period, the overthrow of civilian governments by the Turkish Armed Forces (TSK) through the military interventions of May 27, 1960, March 12, 1971, and September 12, 1980 played a pivotal role both in Turkey, the region, and the international system. These military interventions disrupted Turkiye's democratic structure and established the guardianship of the military bureaucracy over civilians. Whether the United States of America (USA) was behind the military interventions that occurred in Turkiye has been frequently voiced by politicians, academics, and the press, and has been the subject of academic studies. In the study, declassified and publicly accessible U.S. intelligence documents and the Foreign Relations of the United States (FRUS) archive were used as primary sources to seek answers to the civil-military relations problem in Turkiye between 1945 and 1980 through coups. In the conceptual framework, the concepts of coup, memorandum, and revolution were examined on an etymological level. In the theoretical framework, civil-military relations theories were utilized, and the military interventions that took place in Turkiye were theoretically explained. The study employed Alons's“Polarization Analysis Method,”Brecher's“Foreign Policy Analysis Method,”and the“Coup Methodology”from the CIA's declassified documents. The main question of the study is:“What are the fundamental problems of militarypolitics relations in military interventions?”and the hypothesis is:“Existing Military- Politics Relations Theories have an orientalist perspective in terms of the Republic of Turkiye, or the Republic of Turkey requires its own unique Military/Politics relations theory/theories due to its geopolitical position and strategic culture.”
Benzer Tezler
- Devlet destekli terörizm: PYD/YPG/SDG
State sponsored terrorism: PYD/YPG/SDF
SERCAN ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerJandarma ve Sahil Güvenlik AkademisiUluslararası Güvenlik ve Terörizm Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN KÖSE
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ERDEM ARSLAN
- Stratejik ve öngörüsel istihbarat bağlamında ABD ulusal istihbarat ve güvenlik strateji belgelerinin incelenmesi
The analysis of the national intelligence and security strategy documents of the united states in the context of strategic and anticipatory intelligence
MUHAMMET VANLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞÜKRÜ YAZĞAN
- Türk vergi sisteminin etkinliği açısından bilgi toplama ve istihbarat
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ ÇAKIR
- Güvenlik paradigmasının değişimi; ABD ve Rusya rekabetinin siber alanda tezahürü
Change of security paradigm; the status of the USA and Russian competition in cyber field
ONUR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerKocaeli ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL CEYLAN TOK
- Soğuk savaş sonrası ABD büyük stratejisinin harita söylemine yansıması: Basra Körfezi örneği
Reflection of US grand strategy on discourse of map in the post-cold war: case of Persian Gulf
ŞEYMA TOK
Doktora
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜN ERLER BAYIR