Cevizde (Juglans spp.) türler arası melezleme ıslahı ile üstün bitkisel özelliklere sahip anaçların geliştirilmesi
Development of rootstocks with superior vegetative traits through interspecific hybridization breeding in walnut (Juglans spp.)
- Tez No: 990352
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SÜTYEMEZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, cevizde türler arası melezleme yöntemi ile anaç-çeşit elde etmek amacıyla 2021-2025 yılları arasında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Prof. Dr. Nurettin KAŞKA Sert Kabuklu Meyveler Araştırma ve Uygulama Merkezinde (SEKAMER) yürütülmüştür. Bu çalışmanın en önemli sonuçlarından biri, cevizde türler arası melezleme ıslahı ile Türkiye'de ilk anaç adayı ümitvar genotiplerin belirlenmiş olmasıdır. Araştırma kapsamında, ana ebeveyn; Juglans hindsii ve Vlach türleri, baba ebeveyn Juglans regia (Maraş 12, Maraş 18, Kaman 1 ve Sütyemez 1 çeşitleri) kullanılmıştır. Ana ebeveyn bitkiler üzerinde toplam 8.309 çiçekte yapay tozlama/melezleme yapılmış ve %71.63 meyve tutum başarı oranı elde edilmiştir. Melezleme çalışmalarından elde edilen F1 ve serbest tozlanmış tohumlarla birlikte toplam 7.000 tohum çimlendirilmeye tabi tutulmuş, %76.28 çimlenme oranı elde edilmiştir. Tohumlarda çimlenme oranı melez kombinasyonlarda %74 ile %86, serbest tozlanma ile elde edilen tohumlarda ise %42 ile %87 arasında değişmiştir. Çimlenmiş tohumlardan 3.102 F1 genotip ve 2.068 adet serbest tozlanmış olmak üzere toplam sağlıklı 5.170 anaç adayı genotip/bitki elde edilmiştir. Tohumlarda ilk çimlenme, 3. haftada başlamış olup, en yüksek çimlenme hızına 8. haftada ulaşılmış ve 14. haftaya kadar çimlenme devam etmiştir. Bitki çıkışları, fenolojik bulgular ve ilk yıldaki bitkisel gelişim performansları dikkate alınarak yapılan 2 ön seçme (seleksiyon) sonucunda 309 genotip ümitvar olarak belirlenmiştir. Ümitvar genotiplerin bitkisel gelişme performansları üç yıl boyunca düzenli olarak kayıt altına alınmıştır. Genotiplerde ortalama boy uzunlukları, ilk yıl 40.50 cm (K) ile 64.57 cm (JH×MR), ikinci yıl 85.78 cm (M) ile 207.52 cm (JH×K), üçüncü yıl ise 226.81 cm (S) ile 299.21 cm (JH×K) arasında değişmiştir. Bitkiler üzerinden toprak seviyesinden 5 cm yükseklikten alınan ölçümlere göre ortalama çap değerleri; birinci yılda 6.80 mm (MR) ile 8.19 mm (JH×M), ikinci yılda 8.33 mm (K) ile 16.76 mm (JH×K), üçüncü yılda ise 37.65 mm (V×S) ile 57.04 mm (JH×K) arasında değişkenlik göstermiştir. Genotiplerin çap üniformitesi (5 cm'de), ilk yıl %4.41 (M) ile %14.39 (V×K), ikinci yıl %3.41 (M) ile %30.86 (JH), üçüncü yıl ise %9.58 (V×M) ile %25.52 (S) arasında değişmiştir. Toprak seviyesinden 20 cm'den alınan ölçümlerde çap üniformitelerinin ikinci yıl %6.13 (MR) ile %31.59 (JH), üçüncü yıl %9.49 (JH) ile %28.60 (S) arasında olduğu tespit edilmiştir. Genotiplerde aşı yapılabilir çöğür oranı %40.20 (Vlach) ile %80.20 (JH×MR) arasında değişmiş olup ilk yıl sonunda çimlenen tohumların %93.24'ü aşı yapılabilir seviyeye gelmiştir. Tüm genotipler için çimlenme hızı, çöğür elde etme oranı, aşıya gelme oranı, sürgün boyu, anaç çapı ve çap üniformitesi puan ortalamaları dikkate alınarak yapılan tartılı derecelendirmede ümitvar genotiplerin toplam puanları 965 ile 1.536 arasında dağılım göstermiştir. Vlach türünün ana ebeveyn olarak kullanıldığı kombinasyonlarda daha hızlı çimlenme; Juglans hindsii türünün ana ebeveyn olarak kullanıldığı kombinasyonlarda ise daha hızlı bitkisel gelişme performansı olduğu tespit edilmiştir. Özellikle J. hindsii × Kaman 1 olmak üzere J. hindsii × Maraş 12 melez kombinasyonlarına ait genotiplerin, üç yıl boyunca diğer kombinasyonlara kıyasla daha üstün bitkisel gelişim performansına sahip oldukları belirlenmiştir. Araştırma kapsamında farklı ebeveyn kombinasyonlarından elde edilen F1 bireyler morfolojik ve bitkisel gelişim özellikleri bakımından değerlendirilmiş, üstün performans gösteren genotipler ümitvar anaç adayı olarak belirlenmiştir. Ümitvar genotipler arasından tartılı derecelendirme puanlamalarına göre en yüksek puan alan ilk 10 genotip,“JH×K 59, JH×MR 17, JH×K 53, JH×K 55, JH×K 57, JH×K 61, JH×K 63, JH×K 64, JH×K 65, JH×K 67”şeklinde sıralanmıştır. Bu genotipler, cevizde bitkisel gelişme performansları ile potansiyel anaç adayları olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, Türkiye ölçeğinde ceviz anaç ıslahına yönelik bilimsel altyapının teşkil edilmesine çok önemli katkı sağlamakla birlikte, sürdürülebilir ceviz yetiştiriciliği ile anaç-çeşit geliştirme programları için önemli bir referans niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted between 2021 and 2025 at the Prof. Dr. Nurettin KAŞKA Hard-Shelled Fruits Research and Application Center (SEKAMER), Faculty of Agriculture, Kahramanmaraş Sütçü Imam University, with the aim of developing rootstock–cultivar material in walnut through interspecific hybridization. One of the most important outcomes of this study is the identification of the first promising walnut rootstock candidate genotypes through interspecific hybridization breeding in Türkiye. Within the scope of the research, Juglans hindsii and Vlach species were used as female parents, while Juglans regia cultivars (Maraş 12, Maraş 18, Kaman 1, and Sütyemez 1) served as male parents. A total of 8.309 flowers on female parent plants were subjected to artificial pollination, resulting in a fruit set success rate of 71.63%. A total of 7.000 seeds, including those obtained from F1 hybridizations and open pollination, were subjected to germination, achieving an overall germination rate of 76.28%. Germination rates ranged from 74% to 86% among hybrid combinations, whereas seeds derived from open pollination exhibited germination rates between 42% and 87%. From the germinated seeds, a total of 5.170 healthy rootstock candidate plants/genotypes were obtained, consisting of 3.102 F1 hybrid genotypes and 2.068 open-pollinated seedlings. Initial seed germination began in the third week, the highest germination rate was reached in the eighth week, and germination continued until the fourteenth week. Based on seedling emergence, phenological observations, and first-year vegetative growth performance, two preliminary selection stages were conducted, resulting in the identification of 309 promising genotypes. Vegetative growth performance of these promising genotypes was recorded regularly over a three-year period. Mean plant height values of the genotypes ranged from 40.50 cm (K) to 64.57 cm (JH×MR) in the first year, from 85.78 cm (M) to 207.52 cm (JH×K) in the second year, and from 226.81 cm (S) to 299.21 cm (JH×K) in the third year. According to stem diameter measurements taken 5 cm above soil level, mean diameter values varied between 6.80 mm (MR) and 8.19 mm (JH×M) in the first year, 8.33 mm (K) and 16.76 mm (JH×K) in the second year, and 37.65 mm (V×S) and 57.04 mm (JH×K) in the third year. Stem diameter uniformity at 5 cm above soil level ranged from 4.41% (M) to 14.39% (V×K) in the first year, 3.41% (M) to 30.86% (JH) in the second year, and 9.58% (V×M) to 25.52% (S) in the third year. At 20 cm above soil level, diameter uniformity ranged from 6.13% (MR) to 31.59% (JH) in the second year and from 9.49% (JH) to 28.60% (S) in the third year. The proportion of graftable seedlings among the genotypes varied between 40.20% (Vlach) and 80.20% (JH×MR), and 93.24% of the germinated seedlings reached graftable size by the end of the first year. In the weighted scoring evaluation, considering germination rate, seedling establishment rate, graftability ratio, shoot length, rootstock diameter, and diameter uniformity, total scores of the promising genotypes ranged between 965 and 1.536. Faster germination was observed in combinations where Vlach was used as the female parent, whereas combinations using Juglans hindsii as the female parent exhibited superior vegetative growth performance. In particular, genotypes belonging to J. hindsii × Kaman 1, followed by J. hindsii × Maraş 12, demonstrated significantly better vegetative growth performance over the three-year evaluation period compared to other combinations. Within the scope of the research, F1 individuals obtained from different parental combinations were evaluated in terms of morphological and vegetative growth characteristics, and the genotypes exhibiting superior performance were identified as promising rootstock candidates. Based on weighted scoring, the top ten genotypes among the promising candidates were ranked as follows: JH×K 59, JH×MR 17, JH×K 53, JH×K 55, JH×K 57, JH×K 61, JH×K 63, JH×K 64, JH×K 65, and JH×K 67. These genotypes were evaluated as potential walnut rootstock candidates due to their superior vegetative growth performance. The findings obtained in this study not only make a significant contribution to establishing the scientific basis for walnut rootstock breeding in Türkiye, but also serve as an important reference for sustainable walnut cultivation and rootstock cultivar development programs.
Benzer Tezler
- Ceviz bakteriyel yanıklığı ve uç nekrozu (ban) etmenlerinin tanısı ve karakterizasyonu üzerine araştırmalar
Investigations on identification and characterization of the causal agents of walnut blight and brown apical necrosis (ban)
DAMLA ERTİMURTAŞ
- Isparta'da son on yılda yapılan ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi
Evaluation of forestation activities in Isparta region in the last decade
RAMAZAN ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Ormancılık ve Orman MühendisliğiSüleyman Demirel ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN GÜLCÜ
- Investigation of viral agents in walnut (Juglandis spp) trees byhigh throughput sequencing
Ceviz (Juglans spp.) ağaçlarındaki viral etmenlerin yüksek kapasiteli dizleme ile incelenmesi
BAHAR MAKBULE TEMELTÜRK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
ZiraatNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiBitkisel Üretim ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM ULUBAŞ SERÇE
- Bitki büyüme düzenleyici aktinomisetler: İzolasyon, tanı ve kullanım özellikleri
Plant growth stimulating actinomycetes: Isolation,identification and varies of usage
ALPER DEDE
Doktora
Türkçe
2020
MikrobiyolojiEskişehir Teknik ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KIYMET GÜVEN
PROF. DR. NEVZAT ŞAHİN
- Ultrasonik yöntem ile elde edilen çeşitli doğal boyar maddelerle ahşap malzemenin boyanabilirliğinin incelenmesi
Investigetion of colorability of wood materials using natural colorants produced with the ultrasonic assisted method
MEHMET YENİOCAK
Doktora
Türkçe
2013
Ağaç İşleriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiOrman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HAKKI ALMA