İsmâil b. Sinân es-Sivâsî'nin Ferâidu Mülteka'l-Ebhur isimli eserinin tahkik ve tahlili(Kitâbu'l- Mükâteb -Kitâbu'l-Ferâiz arası)
The critical edition and analysis of Ismâʿīl b. Sinân al-Sivâsî's Ferâʾid al-Multaqâ al-Abḥur(between Kitâb al-Mukâtab and Kitâb al-Farâʾiḍ)
- Tez No: 990359
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DAVUT İLTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Metin, Şerh, Tahkik, Halebî, Islamic Law, Text, Commentary, Critical Edition, Ḥalabî
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı coğrafyasında üzerine en fazla şerh ve hâşiye yazılan kitap Halebî (v. 956/1549)'nin Mülteka'l-ebhur adlı eseridir. Kendinden önceki hanefî fıkıh metinleri olan“mütûn-u erbaa”daki konuları daha sistematik bir hale getirmiş ve kendi zamanındaki ihtiyaçlara göre de tercihler ortaya koymuştur. Halebî'nin bu eseri kısa zamanda medreselerde ve mahkemelerde müderris ve kadıların başucu kitabı olmuştur. Kısa fıkıh metni olduğu için özellikle medrese talebeleri Mültekâ'nın şerhine ihtiyaç duymuşlardır. Bu amaçla Mültekâ üzerine 50'den fazla şerh ve hâşiye çalışması yapılmış, halka yönelik olarak da Mültekâ'nın izahlı tercümeleri yapılmıştır. İşte en önemli ve hacimli şerhlerinden birisi de İsmail b. Sinan es-Sivasî (v. 1048/1638)'nin çalışması olan Ferâidu Mülteka'l-ebhur adlı eseridir. Sivasî bu şerhinde bütün ilmî dirayetini ve tecrübelerini bu şerhe aktarmış kapsamlı ve istifadeye açık bir şerh hazırlamıştır. Biz bu çalışmamızda Kitâbu'l-Mükâteb-Kitâbu'l-Ferâiz arasının tahkik ve tahlilini yaptık. Önce Ferâid nüshalarını tespit edip sonra şerhin tahkikine başladık. Sivasî bu şerhte Mültekâ metinlerini ayetler, hadisler, kamuslar, tefsirler, tarih ve tasavvuf kitapları, ilmihal ve genel olarak temel hanefî fıkıh kitaplarından istifade ederek açıklamaya çalışmıştır. Hemen her kitap, bâb ve faslın başlangıcında konuyu ana hatlarıyla anlattıktan sonra delil ve tartışmaları aktarıp sonunda kendi görüş, eleştiri ve tercihlerine de yer vermiştir. Gerektiğinde metni eleştirmiş, bazen de metin hakkında övücü ifadeler kullanarak takdirlerini belirtmiştir. Hemen her konuda Şafiî mezhebinin görüşüne değinmiş bazen de Malikîlerin görüşlerine atıf yapmıştır. Tahlil kısmında ise önce Halebî ve eseri Mülteka'l-ebhur'u tanıttık. Daha sonra“Sivasî”ve eseri Ferâidu Mülteka'l-ebhur'u tanıtarak Sivasî'nin Ferâid 'deki sistematiğini, istifade ettiği kaynakları, kendisinden atıf yapan eserleri ve Ferâid'in fıkıh ilmindeki yerini değerlendirdik.
Özet (Çeviri)
In the Ottoman realm, the book upon which the greatest number of commentaries (sharḥ) and glosses (ḥāshiya) were written is Mülteqā al-Abḥur by Ḥalabī (d. 956/1549). He systematized the subjects found in the earlier Ḥanafī legal texts known as the“Mutūn al-Arbaʿa”and also introduced preferences according to the needs of his own time. Ḥalabī's work quickly became the primary reference for professors (mudarris) in madrasas and for judges (qāḍīs) in courts. Since it is a concise legal text, madrasa students in particular felt the need for commentaries on Mülteqā. For this purpose, more than fifty commentaries and glosses were produced on Mülteqā, and explanatory translations were also prepared for the general public. One of the most important and voluminous of these commentaries is Farāʾid al-Mülteqā al-Abḥur written by Ismāʿīl b. Sinān al-Sivāsī (d.1048/1638). In this commentary, al-Sivāsī poured all his scholarly capability and experience, producing a comprehensive and highly useful work. In this study, we carried out the critical edition (taḥqīq) and analysis of the section between Kitāb al-Mukātab and Kitāb al-Farāʾiḍ. We first identified the manuscripts of Farāʾid and then began its critical edition. In this commentary, al-Sivāsī sought to explain the text of Mülteqā by drawing upon Qur'anic verses, hadiths, lexicons, tafsīr works, history and Sufi writings, catechisms, and the main classical Ḥanafī legal texts. At the beginning of almost every book, chapter, and section, he first outlined the subject, then presented the relevant evidences and discussions, and finally included his own opinions, critiques, and preferences. When necessary, he criticized the text; at times, he also praised it with laudatory expressions. On almost every issue, he mentioned the Shāfiʿī position and occasionally referred to the views of the Mālikīs.In the analytical part of our study, we first introduced Ḥalabī and his work Mülteqā al-Abḥur. We then introduced al-Sivāsī and his work Farāʾid al-Mülteqā al-Abḥur, evaluating the system he employed in Farāʾid, the sources he utilized, the works that cited him, and the place of Farāʾid within the science of Islamic law (fiqh).
Benzer Tezler
- İsmâil b. Sinân es-Sivâsî'nin Ferâidu Mülteka'l-Ebhur isimli eserinin tahkik ve tahlili (Kitâbu'l-İ'tâk-Kitâbu'l-Mükâteb arası)
Edition critique and evaluation of İsmail b. Sinan al-Sivasi's work named Feraidu Multaqa'l-Ebhur (Between Kitâbu'l-İ'tâk-Kitâbu'l-Mükâteb)
HASAN HUSSEIN ABDULLAH AL-SHAMI
- İsmâil b. Sinân es-Sivâsî'nin Ferâidu Mülteka'l-ebhur isimli eserinin tahkik ve tahlili (Kitâbu't-Tahâre-Kitâbu'l-i'Tâk arası)
Edition critique and evaluation of Ismail b. Sinanal-Sivasi's work named Feraidu Multaqa'l-ebhur (between kitâbu't-tahâre-kitâbu'l-i'tâk)
MUHAMMED EMİN AK
- İsmail b. Sinan es-Sivasi (ö 1048/ 1638)'nin Haşiye ala Şerhi'l-İsam ala Risaleti'l-İstiare adlı eserinin tahkiki
The analyses of Hâşiye'alâ Şerhi'l İsam 'alâ Risâleti'l of İsmâîl b. Sinan es- Sîvâsî
BAYRAM KURT
Yüksek Lisans
Arapça
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıGümüşhane ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN FETTAHOĞLU
- حاشية السيواسي على شرح العصام على رسالة الاستعارة للسمرقنديلإسماعيل بن سنان بن إسماعيل السيواسي (ت 1048هـ)دراسة وتحقيق
Es-Semerkandî'nin Risâletu'l-İstiâre adlı eserinin İsâmuddin Şerhine İsmail b. Sinan es-Sivâsî'nin haşiyesinin tahkiki ve kritiği
BİLAL MOHAMMED İBRAHİM AL-RAWE
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAİBA FARHAT
- İsmâîl b. Sinân es-Sivâsî ve Takrîru'l-Kâfiye isimli eserinin transkripsiyon ve tahlili
Transcription and analysis of Ismâîl b. Sinân es-Sivâsî and his work named Takrîru'l-Kâfi̇ye
ARZU BİTERGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN MAHMUT KAYAGİL