Türk sosyolojisinde sosyal değişme, modernleşme, din: Şerif Mardin ve Mübeccel Belik Kıray'ın yaklaşımlarının karşılaştırmalı bir incelemesi
Social change, modernization, religion in Turkish sociology: A comparative review of the approaches of Şerif Mardin and Mübeccel Belik Kıray
- Tez No: 990804
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA MACİT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Din, Sociology, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'de sosyal değişme, modernleşme ve din ilişkisini, Şerif Mardin ve Mübeccel Belik Kıray'ın sosyolojik perspektifleri üzerinden karşılaştırmalı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Ele alınan probleme ve amacımıza uygunluğu nedeniyle durum/örnek olay çalışması deseninin benimsendiği çalışmada, her iki sosyoloğun toplumsal değişme, modernleşme ve dini nasıl kavramsallaştırdıkları, Türkiye'de toplumsal değişme ve din ilişkisini hangi kuramsal ve metodolojik çerçeveler üzerinden analiz ettikleri, bu noktada görünür olan benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Şerif Mardin'in Weberci-anlamacı sosyoloji geleneğine yaslanan, tarihselci ve yorumlayıcı bir yaklaşım ile kültürel semboller, zihniyet yapıları, kolektif hafıza ve ideolojik formların anlamını öne çıkaran bir çözümleme hattı izlediği; dinin toplumsal rolünü yalnızca geleneksel bir unsur olarak değil, aynı zamanda modernleşme süreçleriyle etkileşim içinde yeniden şekillenen dinamik bir unsur olarak değerlendirdiği görülmüştür. Buna mukabil Mübeccel Belik Kıray'ın yapısal-işlevselci ve pozitivist-ampirist bir yöntem benimseyerek, toplumsal değişimi ekonomik, mekânsal ve kurumsal dönüşümler ekseninde analiz ettiği ve dini, göç, kentleşme ve sınıfsal hareketlilik süreçlerinde ortaya çıkan dayanışma, kimlik ve aidiyet sorunlarının çözümünde dolaylı ve tamamlayıcı bir unsur olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Yapılan karşılaştırmalı bir anlizde ise her iki sosyoloğun yaklaşımı, teorik ve metodolojik olarak farklılık arz etse de, Türkiye'nin modernleşme deneyimini ve modernleşme din ilişkisini anlama ve açıklamada birbirini tamamlayıcı nitelikler taşıdığı anlaşılmıştır. Gerek Türkiye'de modernleşme ve din ilişkisi, gerekse Şerif Mardin ve Mübecel Belik Kıray'ın soyolojisi üzerine geniş bir literatür söz konusu olmakla birlikte Mardin ve Kıray'ın toplumsal değişme, modernleşme ve din ilişkisi çerçevesinde karşılaştırmalı bir incelemesi bağlamında bir boşluk söz konusudur. Araştırmamız literatürdeki söz konusu boşluğun doldurulması adına katkısı açısından önemli, Türkiye'de toplumsal değişme, modernleşme ve din ilişkisini iki farklı yaklaşıma sahip sosyolog üzerinden inceleme amacıyla özgündür.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to comparatively examine the relationship between social change, modernization, and religion in Turkey through the sociological perspectives of Şerif Mardin and Mübeccel Belik Kıray. Adopting a case study design due to its suitability for the problem at hand and our purpose, the study aims to reveal how both sociologists conceptualize social change, modernization, and religion, the theoretical and methodological frameworks through which they analyze the relationship between social change and religion in Turkey, and the apparent similarities and differences in this regard. The study demonstrates that Şerif Mardin pursues a line of analysis grounded in the Weberian-comprehensive sociological tradition, employing a historicist and interpretive approach that emphasizes the meaning of cultural symbols, mentalities, collective memory, and ideological forms. He considers the social role of religion not only as a traditional element but also as a dynamic element reshaped in interaction with modernization processes. In contrast, Mübeccel Belik Kıray has been found to have adopted a structural-functionalist and positivist-empiricist methodology, analyzing social change within the framework of economic, spatial, and institutional transformations, and to have considered religion an indirect and complementary element in resolving problems of solidarity, identity, and belonging that emerge during processes of migration, urbanization, and class mobility. A comparative analysis has revealed that, while the approaches of these two sociologists differ theoretically and methodologically, they complement each other in understanding and explaining Turkey's modernization experience and the relationship between modernization and religion. While there is an extensive literature on the relationship between modernization and religion in Turkey, as well as on the sociology of Şerif Mardin and Mübecel Belik Kıray, there is a gap in the comparative study of Mardin and Kıray within the framework of social change, modernization, and religion. Our research is significant in terms of its contribution to filling this gap in the literature and is unique in its ability to examine the relationship between social change, modernization, and religion in Turkey through the lens of two sociologists with different approaches.
Benzer Tezler
- Şerif Mardin'in sosyolojik görüşleri
Şerif Mardin's sociological views
KENAN TAZEFİDAN
Doktora
Türkçe
2023
Sosyolojiİnönü ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACI BAYRAM KAÇMAZOĞLU
- Ziya Gökalp ve Erol Güngör çizgisinde Türk sosyolojisi
Turkish sociology in line with Ziya Gökalp and Erol Güngör
SAADET BERNA OCAKCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
SosyolojiMarmara ÜniversitesiSosyoloji ve Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ ARSLANTÜRK
- Teorik kökenleri ve görünümleri bağlamında dindarlık tipolojileri
Typologies of religiousness in the context of their theoretical origins and manifestations
AYŞE BETÜL ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA MACİT
- Türkiye'de modernleşme, toplumsal değişim ve Ramazan ayı
Modernisation, social change and the month of Ramadan in Turkey
UĞUR DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAFİZE ŞULE ALBAYRAK
- Niyazi Berkes'e göre Kemalizm ve çağdaşlaşma
Kemalism and modernization according to Niyazi Berkes
HASAN DİNÇER