Ed-Derâri'l-Lâmi'ât fi Müntaḫabâti'l-Lugât: İnceleme-metin-sözlük
Başlık çevirisi mevcut değil.
- Tez No: 991005
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLDEN SAĞOL YÜKSEKKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Araplara Türkçe öğretmek amacıyla Muhammed İbni Ali El-Ünsî'nin H.1318/M.1900'de kaleme aldığı ve H.1320/M.1902'de Beyrut'ta Cerîdet Beyrut Matbaasında basılan Ed-Derârî'l-Lami'ât fî Müntaḫabâti'l-Lügât üzerine hazırlanmıştır. Çalışma, eseri tanıtmayı, sözlükbilimsel konumunu ve işleyişini ortaya koymayı, söz yapımı ve metin aktarımı bakımından güvenilir bir metin-dizin sunmayı amaçlamaktadır. Tez beş bölümden oluşmaktadır: Girişte yazar ve eserleri, Osmanlı döneminde dil politikası, Osmanlı döneminde Arap ülkelerindeki okul yapısı ve sözlükçülük ortamı ile Araplara Türkçe öğretmek için yazılan sözlük ve gramerler ele alınmaktadır. Sözlükbilimsel İnceleme kısmında eser, çağdaş kuramsal çerçevede değerlendirilmiş olup sınıflandırma Atkins ve Rundell'in tipolojisi esas alınarak yapılmıştır. Söz yapımı bölümünde, madde başlarındaki ekler, müellifin kullandığı harekeler temel alınarak çözümlenmiş, dönem ses özellikleriyle örtüşmeyen kullanımlar tespit edilerek söz yapımı bölümünde açıklanmıştır. Metin bölümünde madde başları, Osmanlı Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış, müellifin kullandığı harekeler dikkate alınmıştır. Metin dört sütun hâlinde düzenlenmiştir: Türk Latin harfli yazım, Arap harfli yazım, Arapça karşılık ve Türkçe karşılık. Dizin bölümü iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci dizin, dört sütun hâlinde düzenlenmiş, sol sütunda Latin harfli madde başları, sağ sütunda ise Arap harfli madde başları yer almaktadır. Sıralama Arap alfabesinin harf sırasına göre gerçekleştirilmiştir. İkinci dizin ise yalnızca Türk Latin harfli madde başlarından oluşturulmuş ve Türk alfabesinin harf sırasına göre düzenlenmiştir.Bu tez, Araplara Türkçe öğretmek amacıyla Muhammed İbni Ali El-Ünsî'nin H.1318/M.1900'de kaleme aldığı ve H.1320/M.1902'de Beyrut'ta Cerîdet Beyrut Matbaasında basılan Ed-Derârî'l-Lami'ât fî Müntaḫabâti'l-Lügât üzerine hazırlanmıştır. Çalışma, eseri tanıtmayı, sözlükbilimsel konumunu ve işleyişini ortaya koymayı, söz yapımı ve metin aktarımı bakımından güvenilir bir metin-dizin sunmayı amaçlamaktadır. Tez beş bölümden oluşmaktadır: Girişte yazar ve eserleri, Osmanlı döneminde dil politikası, Osmanlı döneminde Arap ülkelerindeki okul yapısı ve sözlükçülük ortamı ile Araplara Türkçe öğretmek için yazılan sözlük ve gramerler ele alınmaktadır. Sözlükbilimsel İnceleme kısmında eser, çağdaş kuramsal çerçevede değerlendirilmiş olup sınıflandırma Atkins ve Rundell'in tipolojisi esas alınarak yapılmıştır. Söz yapımı bölümünde, madde başlarındaki ekler, müellifin kullandığı harekeler temel alınarak çözümlenmiş, dönem ses özellikleriyle örtüşmeyen kullanımlar tespit edilerek söz yapımı bölümünde açıklanmıştır. Metin bölümünde madde başları, Osmanlı Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış, müellifin kullandığı harekeler dikkate alınmıştır. Metin dört sütun hâlinde düzenlenmiştir: Türk Latin harfli yazım, Arap harfli yazım, Arapça karşılık ve Türkçe karşılık. Dizin bölümü iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci dizin, dört sütun hâlinde düzenlenmiş, sol sütunda Latin harfli madde başları, sağ sütunda ise Arap harfli madde başları yer almaktadır. Sıralama Arap alfabesinin harf sırasına göre gerçekleştirilmiştir. İkinci dizin ise yalnızca Türk Latin harfli madde başlarından oluşturulmuş ve Türk alfabesinin harf sırasına göre düzenlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis has been prepared on Ed-Derârî'l-Lami'ât fî Müntaḫabâti'l-Lügât, which Muhammed İbni Ali El-Ünsî wrote in AH 1318 / AD 1900 for the purpose of teaching Turkish to Arabs and which was printed in AH 1320 / AD 1902 at the Cerîdet Beirut Printing House in Beirut. The study aims to introduce the work, to set out its lexicographic position and functioning, and to provide a reliable text-and-index in terms of word-formation and text transmission. The thesis consists of five chapters: In the Introduction, the author and his works, language policy in the Ottoman period, the structure of schools in the Arab countries during the Ottoman era, the lexicographic milieu, and the dictionaries and grammars written for teaching Turkish to Arabs are discussed. In the lexicographic analysis, the work is evaluated within a contemporary theoretical framework, and the classification has been carried out based on Atkins and Rundell's typology. In the word-formation chapter, the affixes appearing in the headwords have been analyzed based on the vocalization used by the author; usages that do not accord with the phonetic features of the period have been identified and explained in that chapter. In the Text chapter, the headwords have been transferred from Ottoman Turkish (Arabic script) into Turkish in Latin script, considering the author's vocalization. The text has been arranged in four columns: Turkish in Latin script, Ottoman Turkish in Arabic script, the Arabic equivalents, and the Turkish equivalents. The index has been prepared in two parts. The first index is arranged in four columns: the Latin-script headwords appear in the left columns and the Arabic-script headwords in the right columns; indexing has been carried out according to the order of the Arabic alphabet. The second index has been compiled solely from Turkish Latin-script headwords and is organized according to the order of the Turkish alphabet.
Benzer Tezler
- فتح الملك الباري بالكلام على آخر شرح المنهج" لشيخ الإسلام زكريا الأنصاري (ت:926هــ)، للعلامة أحمد بن عمر الدّيري الغنيمي الشافعي (ت: 1151هــــ) دراسةً وتحقيقاً
Ahmed b. Ömer ed-derbi el- ğ-unaymi eş-safui'nin Zekeriyya el-Ensâri'nin serhu'l_nenhec'inin son kısmına ait fethul- melikiy-bari adlı eserinin tahkiki
FIRAS KAREEM KUBAR KUBAR
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAIBA FARHAT
- Molla Lutfi'nin“Talikat Ala Evaili Sahihi'l-Buhari”Adlı Eserinin tahkik ve tahlili
Edition criticism and analysis of Mulla Lutfi's Talikqat Ala Evaili Sahih al-Bukhari
MUHAMMED YAKUP KEPENEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihTrakya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH TAHA İMAMOĞLU
- Ahmed-i Da'i Tıbb-ı Nebevi: İmla - fonetik - morfoloji - karşılaştırmalı metin, indeks ve sözlük, I. cilt
Başlık çevirisi yok
ÖNDER ÇAĞIRAN
Doktora
Türkçe
1992
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜRER GÜLSEVİN
- Sprechakt und unterrichtssprache (erne semantish-pragmalinguistische und methodisch-didaktishe Untersuchung)
Sözeylem ve ders dili (anlambilim ve edimdilbilimsel bağlamda metodik didaktik bir inceleme)
HASAN SEBÜKTEKİN
Doktora
Almanca
1994
Alman Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ CEMİL ARDA