Necati Cumalı'nın“Susuz Yaz”adlı öykü kitabının söz varlığı üzerine bir inceleme
An examination of the vocabulary in Necati Cumalı's short story collection titled Susuz Yaz
- Tez No: 991547
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜNAL KALAYCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dil; bir toplumun kültürel kimliğini, düşünce yapısını ve yaşam biçimini yansıtan temel iletişim aracıdır. Dilin zenginliğini belirleyen başlıca unsur ise söz varlığıdır. Söz varlığı, bir milletin maddi ve manevi değerlerini, tarihsel birikimini ve kültürel özelliklerini gelecek kuşaklara aktaran bir göstergedir. Bu bağlamda edebî eserler, estetik bir anlatım aracı olmanın ötesinde dilin ifade gücünü ve anlatım çeşitliliğini ortaya koyan temel kaynaklardır. Bu çalışmada; Necati Cumalı'nın“Susuz Yaz”adlı eseri, söz varlığı açısından incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı; eserde yer alan söz varlığı unsurlarını (argo, mahallî sözcükler, kalıp sözler, terimler, ikilemeler, atasözleri, yabancı kökenli sözcükler ve deyimler) belirleyerek bu unsurların eserin dil ve anlatımına katkılarını ortaya koymaktır. Çalışmada, literatür taraması ve içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda eser detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Metinde yer alan söz varlığı unsurları tespit edilmiş; bu unsurlar, öncelikle Türk Dil Kurumu (TDK) kaynakları olmak üzere çeşitli eserlerden yararlanarak anlam, işlev ve kullanım nitelikleri açısından sınıflandırılıp değerlendirilmiştir. Çalışma, beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırmanın problemi, amacı, önemi, yöntemi, kapsamı ve sınırlılıkları açıklanmıştır. İkinci bölümde, eserde yer alan söz varlığı unsurlarını tespit etmeye yönelik literatür taramasına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; yazarın yaşamı, edebî kişiliği ve“Susuz Yaz”kitabında yer alan on bir öykünün özetine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, araştırma bulguları ve bunlara ilişkin tartışmalar, beşinci bölümde ise sonuç ve öneriler yer almaktadır. Araştırma sonucunda,“Susuz Yaz”adlı eserin söz varlığı açısından zengin bir eser olduğu tespiti yapılmıştır. Deyimlerin, ikilemelerin, argo ve mahallî sözcüklerin karakterlerin diliyle ve eserin toplumsal dokusuyla uyumlu biçimde kullanıldığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Necati Cumalı'nın Türkçeyi doğal, etkili ve bilinçli bir biçimde kullandığını; yerel kültür unsurlarını da dilin olanaklarıyla bütünleştirdiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkçenin söz varlığı üzerine yapılan araştırmalara ve edebî metinlerin dil çözümlemelerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Language is the primary means of communication that reflects a society's cultural identity, mentality, and lifestyle. The primary factor determining the richness of a language is its vocabulary. Vocabulary is an indicator that transmits a nation's material and spiritual values, historical heritage, and cultural characteristics to future generations. In this context, literary works, beyond being mere aesthetic means of expression, are fundamental sources that reveal the expressive power and diversity of language. In this study, Necati Cumalı's work“Susuz Yaz”was analyzed in terms of vocabulary. The primary objective of the study was to identify the vocabulary elements (slang, local words, formulaic expressions, terms, reduplications, proverbs, words of foreign origin, and idioms) contained in the work and to reveal their contribution to the work's language and narrative. The study employed literature review and content analysis methods. Accordingly, the work was subjected to a detailed analysis. The vocabulary elements in the text were identified; These elements were classified and evaluated in terms of their meaning, function, and usage using various works, primarily those of the Turkish Language Association (TDK). The study consists of five sections. The first section explains the research problem, purpose, importance, method, scope, and limitations. The second section includes a literature review to identify the vocabulary elements in the work. The third section includes the author's life, literary personality, and a summary of the eleven stories in“Susuz Yaz.”The fourth section includes the research findings and their discussions, while the fifth section includes conclusions and recommendations. The study concluded that“Susuz Yaz”is a work rich in vocabulary. It was determined that idioms, reduplications, slang, and local words are used in harmony with the characters' language and the work's social fabric. The findings demonstrate that Necati Cumalı uses Turkish naturally, effectively, and consciously, integrating local cultural elements with the language's capabilities. In this respect, this study aims to contribute to research on Turkish vocabulary and the linguistic analysis of literary texts.
Benzer Tezler
- Necati Cumalı'nın“Susuz Yaz”adlı eserinde söz dizimi
Syntax in Necati Cumali's work“Susuz Yaz”
GAMZE ÖRGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıBitlis Eren ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH YILDIRIM
- Türk sinemasında Necati Cumalı uyarlamaları
Necati Cumali adaptations of Turkish cinema
RIZA OYLUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Sahne ve Görüntü SanatlarıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL TOPALOĞLU
- Metinlerarasılık bağlamında uyarlama olgusu ve Türk sineması: Necati Cumalı uyarlamalarında anlamın diyalojik yönelimi
Adaptation and turkish cinema in the context of intertextuality: The dialogic orientation of meaning in Necati Cumali adaptations
OLGUN ATAMER
Doktora
Türkçe
2019
Radyo-TelevizyonEge ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LALE KABADAYI
- Necati Cumalı'nin hikaye ve romancılığı
A Study on stories and novels of Necati Cumali
SERAP AKCAOĞLU
Doktora
Türkçe
2003
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KAPLAN
- Necati Cumalı'nın romanlarında ve hikayelerinde yapı ve tema
Necati Cumali's theme of structure in novels and stories
DENİZ KOCABIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. AYŞE ULUSOY TUNÇEL