Osmanlı Batı Anadolu'sunda müderrislerin sosyal, ekonomik ve kültürel hayatı (1688-1905)
Social, economic and cultural life of the muderrisis in Ottoman Western Anatolia (1688-1905)
- Tez No: 992389
- Danışmanlar: PROF. DR. SAİM SAVAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Osmanlı ilmiye teşkilatına dair mevcut literatürde belirgin bir eksiklik olarak öne çıkan taşra müderrislerinin sosyo-ekonomik ve kültürel yapısının derinlemesine incelenmesini amaçlamaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmalar çoğunlukla Osmanlı'nın merkezî bölgelerinde başta İstanbul, Bursa ve Edirne olmak üzere görev yapan ilmiye mensuplarına odaklanmış; buna karşın Anadolu'nun taşra şehirlerinde görev almış müderrislerin gündelik hayatı, sosyal konumları ve maddi kültürle ilişkileri yeterince araştırılmamıştır. Oysa taşra toplumu, merkezden farklı sosyal dinamiklere ve kültürel koşullara sahiptir. Bu çalışmanın temel problemi, Osmanlı Anadolu'sundaki taşra müderrislerinin göz ardı edilmesiyle ortaya çıkan tarihsel boşluğun doldurulmasıdır. Bu bağlamda çalışma, Afyon, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla ve Uşak gibi Batı Anadolu şehirlerinde yaşamış, tereke kayıtları günümüze ulaşmış müderrisleri odak noktası olarak belirlemektedir. Tezin amacı, söz konusu müderrislerin sahip oldukları maddi varlıklar, ikamet ettikleri bölgeler, medeni halleri, kitap koleksiyonları ve mesleki donanımları üzerinden, Osmanlı taşrasındaki ilmiye sınıfının yaşam biçimini anlamaya çalışmaktır. Araştırmada kullanılan temel kaynaklar arasında Osmanlı arşiv belgeleri içinde yer alan Batı Anadolu bölgesine ait şer'iyye sicilleri (özellikle tereke kayıtları), temettuat defterleri ve nüfus kayıtları yer almaktadır. Bu belgelerden elde edilen veriler hem nitel hem de nicel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiş; böylece hem bireysel vakalar hem de daha genel eğilimler ortaya konulmuştur. Araştırmanın bu yönü, sadece bireysel portreler sunmakla kalmayıp, ilmiye teşkilatının taşra yapılanmasının bütüncül bir tablosunu çizmeyi hedeflemiştir. Sonuç olarak, bu çalışma Osmanlı taşrasındaki ilmiye mensuplarının sosyo-ekonomik ve kültürel profillerini ortaya koyarak, ilmiye teşkilatının merkez dışı uzantılarına ışık tutmaktadır. Batı Anadolu müderrislerinin yaşam tarzı, sosyal tercihleri ve ilmi birikimleri, Osmanlı toplumunun taşra yapısına dair önemli ipuçları vermektedir. Bu tez, aynı zamanda yerel tarih yazımı açısından da katkı sunmakta; Osmanlı taşrasının yalnızca merkezden yönetilen değil, kendine özgü bir düzeni ve dinamikleri olan bir toplumsal yapı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to address a notable gap in the existing literature on the Ottoman religious-judicial (ilmiye) institution by focusing on the socio-economic and cultural lives of muderris (professors of Islamic sciences) in the provinces, particularly in Western Anatolia. While previous research has predominantly concentrated on the careers and influence of ilmiye members in central urban areas such as Istanbul, Bursa, and Edirne there remains a dearth of studies exploring the everyday lives, social status, and material culture of those who served in smaller provincial towns. However, the socio-cultural dynamics of the Ottoman provinces were distinct and deserve scholarly attention in their own right. This study takes a corrective approach by investigating muderris based on inheritance (tereke) records from towns such as Afyon, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla, and Uşak. The core objective of this study is to explore the socio-economic conditions, daily routines, household items, marital patterns, book ownership, and intellectual roles of these provincial scholars. To achieve this, the research draws upon a wide range of complementary primary sources, including şer'iyye court records (especially tereke registers), temettuat tax surveys, and population records from Ottoman archives. The data derived from these sources were analyzed using both qualitative and quantitative methodologies, enabling a holistic and empirically grounded portrayal of provincial ilmiye life. In conclusion, this study brings to light the overlooked provincial dimension of the Ottoman ilmiye class. By presenting detailed empirical evidence on the lives of muderris in Western Anatolia, it contributes not only to the social history of the Ottoman Empire but also to the historiography of local elites and peripheral scholarly networks. The findings underscore that the Ottoman provinces were not merely passive recipients of imperial authority, but were home to dynamic and distinct social structures with their own intellectual traditions and socio-economic realities.
Benzer Tezler
- A contested commodity: Licorice production and trade in Ottoman Western Anatolia, 1850-1914
Çekişmeli bir meta: 1850-1914 yılları arasında Osmanlı Batı Anadolu'sunda meyan kökü üretimi ve ticareti
MUSA KOÇOĞLU
- XVIII. yüzyıl Osmanlı Anadolu'sunda voyvodalık ve Denizli Voyvodası Tavaslı Ömer Ağa
Voivodeship in the XVIII th century Ottoman Anatolia and Denizli Voivode Tavaslı Ömer Ağa
HALİT CABBAR
- Avrupalı gezginler gözüyle 19. yüzyılda Batı Anadolu
19th century Western Anatolia from the eyes of European travelers
ZEYNEP ÇETİN
