Dâniş Mehmed Bey Divanı'nda dini ve tasavvufi muhteva
Religious and mystical content in the Divan of Daniş Mehmed Bey
- Tez No: 992396
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RAMADAN DOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Dini unsurlar, Tasavvufi unsurlar, Türk tasavvuf edebiyatı, Religious elements, Mystical elements, Turkish mysticism literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, XIX. Yüzyıl divan şairlerinden Dâniş Mehmed Bey'in Divanı'nda yer alan dinî ve tasavvufî kelimelerin içerik ve kullanım bağlamlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Kısa bir ömre rağmen dikkat çekici bir edebî miras bırakan Dâniş Mehmed Bey hem şahsiyeti hem de şiir diliyle döneminin özgün isimlerinden biridir. Çalışmada, şairin edebî kimliği ile dinî ve tasavvufî kelime tercihleri arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde Dâniş Mehmed Bey'in hayatı, ailesi, eğitimi ve şahsî özellikleri ele alınmıştır. Köklü bir aileye mensup olan şairin küçük yaşlardan itibaren ilim ve irfan yolunda kendisini yetiştirdiği, güçlü zekâsı ve hafızasıyla çevresindekilerin dikkatini çektiği görülmektedir. Memuriyet hayatında çeşitli görevlerde bulunmuş, ancak mizacı ve açık sözlü tavrı sebebiyle arzu ettiği mevkilere ulaşamamıştır. Tasavvufî yönü ise hem hayatına hem de şiirlerine belirgin biçimde yansımıştır. Tezin ikinci bölümünde, Dâniş Mehmed Bey'in Divanı'nda yer alan dinî unsurlar ve dini şahsiyetler incelenmiştir. Bu kapsamda rahmet, Hak, Kerbelâ, vahdet ve cennet gibi kavramların şiirlerde sıkça kullanıldığı ve bu kelimelerin şairin dinî duyarlılığını yansıtan önemli göstergeler olduğu tespit edilmiştir. Son bölümde ise Divan'daki tasavvufî kelimeler ele alınmıştır. Felek, aşk, gül, cihan ve âlem gibi kelimelerin yoğun kullanımı, şairin şiirlerinde tasavvufî bir dünya görüşünü benimsediğini ortaya koymaktadır. Bu kelimeler aracılığıyla Dâniş Mehmed Bey'in, ilahî aşk merkezli bir şiir anlayışı geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the content and usage contexts of religious and mystical terms found in the Divan of Dâniş Mehmed Bey, a 19th-century divan poet. Despite his short life, Dâniş Mehmed Bey left behind a remarkable literary legacy and stands out as one of the most original figures of his era, both in terms of his personality and his poetic language. The study attempts to reveal the relationship between the poet's literary identity and his choice of religious and mystical words. The first chapter of the thesis covers Dâniş Mehmed Bey's life, family, education, and personal characteristics. Belonging to a well-established family, the poet cultivated himself in the path of knowledge and wisdom from an early age, attracting the attention of those around him with his sharp intellect and strong memory. He held various positions in his civil service career but failed to attain the positions he desired due to his temperament and outspoken nature. His Sufi inclination was clearly reflected in both his life and his poetry. The second section of the thesis examines the religious elements and figures in Dâniş Mehmed Bey's Divan. In this context, it was found that concepts such as mercy, God, Kerbela, unity, and paradise are frequently used in the poems and that these words are important indicators reflecting the poet's religious sensitivity. The final section addresses the Sufi terms found in the Divan. The intensive use of words such as Felek, love, rose, world, and universe reveals that the poet adopted a Sufi worldview in his poems. Through these words, it is concluded that Dâniş Mehmed Bey developed a poetic understanding centred on divine love.
Benzer Tezler
- Aydın yöresi halk kültürünün incelenmesi
Başlık çevirisi yok
K. ZÜMRÜT HASBEK ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Halk Bilimi (Folklor)İstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FİKRET DEĞERLİ
- İslam İdare Hukukunun ortaya çıkışı (Hz.Peygamber ve Raşid Halifeler Dönemleri'nde idarenin kuruluşu, işleyişi ve denetlenmesi)
The Emergence of Islamic administation law (In periods of prophet and four caliphs the organization of administration, its action and its control)
MEHMET NURİ GÜLER
- Ankara Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu'nda 06 mil yz a 10103 yer numaralı Mecmu'a-i Eş'ar (inceleme-karşılaştırmalı metin)
Ankara National Library Wri̇ti̇ng Collection 06 mil yz a 10103 place number Mecmu'a-i Eş'ar (examination-comparative text)
AYŞE NUR AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıDüzce ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN GENÇ
- Daniş Mehmed Bey hayatı, sanatı ve divanı
Başlık çevirisi yok
SÜREYYA ÖZAVAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NEJAT SEFERCİOĞLU