İstanbul Nişantaşı Teşvikiye caddesi XIX. ve XX. yüzyıl Osmanlı konutları
19th and 20th century Ottoman house buildings on Istanbul Nisantasi Tesvikiye street
- Tez No: 992517
- Danışmanlar: PROF. DR. NURAN PİLEHVARİAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yüzyıllar boyunca insanoğluna yaşam alanı sunan konut, iklim, coğrafya ve kültürel etkenlere bağlı olarak toplumdan topluma farklı biçimlerde gelişim göstermiştir. Asya ve Avrupa'yı birleştiren stratejik bir konuma sahip İstanbul'da da hâkim olan her medeniyet, kentteki konut mimarisinin dönüşümünde belirleyici rol oynamıştır. Byzantion ve Roma dönemlerinde büyük ölçekli kamu yapıları ile yoğun mahalle dokusunun şekillendirdiği bir konut düzeni hakimken, Osmanlı fethi sonrasında halkın inancı, ihtiyaçları ve yaşam alışkanlıklarındaki değişimin etkisiyle farklı konut tipolojileri ortaya çıkmıştır. XIX. yüzyıla gelindiğinde Sultan II. Mahmud döneminde merkezi idareyi güçlendirmek amacıyla başlatılan reformlar, devlet kurumlarını yapılandırmış; bu sürecin devamında kentsel mekân kurgusu değişirken mimaride belirgin bir dönüşüm yaşanmıştır. Yönetim merkezinin Dolmabahçe Sarayı'na taşınmasıyla saray çevresinin konut ihtiyacını karşılamaya yönelik yeni yerleşim alanları hızla gelişmiş; bu kapsamda Nişantaşı-Teşvikiye, planlı imar stratejilerinin uygulanmaya başladığı önemli bir yerleşim bölgesi olarak öne çıkmıştır. Bölgede saray mensupları, paşalar ve üst düzey bürokratlar için inşa edilen konutların büyük bir kısmının zaman içerisinde ortadan kalkması ve mimari niteliklerinin yeterince belgelenmemiş olması, çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda araştırma; söz konusu konutların tarihsel süreç içerisindeki değişimini, cephe özelliklerini ve plan şemalarını incelenmeyi amaçlanmaktadır. Ayakta kalan yapılar yerinde gözlem ve fotoğraf çekimleriyle belgelenmiş; günümüze ulaşamayanlar ise arşiv kayıtları, görsel kaynaklar ve eski haritalar üzerinden değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler Eklektik üslubun etkili olduğu zengin cephe kompozisyonları, geniş bahçeleri ve müştemilatlarıyla bu yapıların dönemin seçkin konut tipolojisini temsil ettiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca çoğunun devlet lojmanı olarak kullanılması mülkiyet devri sonucunda sık sık el değiştirmelerine neden olmuştur. Sonuç olarak çalışma, Nişantaşı-Teşvikiye'deki konut dokusunun tarihsel ve mimari gelişimine ilişkin kapsamlı bir analiz sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
For centuries, housing—serving as the fundamental habitat for humankind—has evolved in diverse forms across different societies, dictated by climatic, geographical, and cultural dynamics. In Istanbul, situated at a strategic crossroads connecting Asia and Europe, every dominant civilization has played a decisive role in the morphological transformation of the city's residential architecture. While a residential order characterized by large-scale public edifices and a dense neighborhood fabric prevailed during the Byzantine and Roman periods, the Ottoman conquest introduced distinct housing typologies, reshaped by shifts in the public's faith, socio-economic needs, and lifestyle habits.By the 19th century, the reforms initiated during the reign of Sultan Mahmud II to strengthen the central administration restructured state institutions; as this process unfolded, the configuration of urban space evolved, leading to a significant transformation in architecture. Following the relocation of the administrative center to Dolmabahçe Palace, new residential zones rapidly emerged to accommodate the housing demands of the palace circles; in this framework, the Nişantaşı-Teşvikiye district stood out as a pivotal settlement where planned urban development strategies were implemented. This study addresses the lack of documentation regarding the architectural attributes of residences constructed for pashas, palace members and high-ranking officials in the region, many of which have vanished over time. Accordingly, this research aims to analyze the historical evolution, facade characteristics, and plan layouts of these residences. Extant structures were documented through fieldwork and photographic surveys, whereas those that have not survived were reconstructed and evaluated through archival records, visual cartography, and historical maps. The findings demonstrate that these buildings, with their elaborate facade compositions influenced by the Eclectic style, expansive gardens, and annexes, epitomize the elite residential typology of the era. Furthermore, their frequent function as state housing resulted in recurrent changes in ownership. Consequently, this study offers a comprehensive analysis of the historical and architectural evolution of the residential character in Nişantaşı-Teşvikiye.
Benzer Tezler
- Evaluation of high streets of Istanbul within the context of high street management
İstanbul'daki ana alışveriş caddelerinin alışveriş caddesi yönetimi bağlamında değerlendirilmesi
GÖKÇE NUR TÜFEKÇİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KEREM YAVUZ ARSLANLI
- İstanbul kenti bazı alışveriş caddelerinin peyzaj tasarımı açısından değerlendirilmesi
A research on the evaluation of some shopping streets in terms of landscape design in İstanbul
PINAR ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Peyzaj MimarlığıBursa Uludağ ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLÜFER SEYİDOĞLU AKDENİZ
- Kurtuluş (Tatavla) semti kentsel koruma projesi
Urban conservation project for Kurtuluş (Tatavla) district
ÇAĞLASU ARTUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
- İstanbul Nişantaşı ve Teşvikiye semtlerindeki cephe dekorasyonunda art nouveau
Art nouveau of front side decoration in İstanbul Nişantaşı and Teşvikiye
DUYGU İLKHAN
- Nişantaşı-Teşvikiye ve Harbiye-Şişli bölgeleri kentsel koruma önerileri
Urban conservation suggestions for Nişantaşi-Teşvikiye and Harbiye-Şişli districts
ESRA MANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SAKİNE YILDIZ SALMAN