Mimari tasarımın yapay zekâ ile biçimlendirilmesi
Shaping architectural design with artificial intelligence
- Tez No: 992595
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSMAİL EMRE KAVUT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Mimarlık, Interior Design and Decoration, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mimarlık disiplini, tarihsel süreç boyunca teknolojik gelişmelerle paralel olarak sürekli bir dönüşüm içerisinde olmuştur. Kâğıt ve kalemle başlayan tasarım yolculuğu, önce Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD) ve Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) araçlarıyla dijitalleşmiştir. Günümüzde ise Üretken Yapay Zeka (Generative AI) teknolojilerinin dahil olmasıyla yeni bir dönem başlamaktadır. Bu tez çalışması, yapay zeka teknolojilerinin mimari tasarım süreçlerine entegrasyonunu, bu araçların tasarımcının yaratıcı düşünme biçimini nasıl dönüştürdüğünü ve mimarlık pratiğinde yarattığı değişimi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle yapay zekânın mimarlık tarihindeki teorik temelleri, sibernetik kökenleri ve güncel algoritmik yaklaşımlar literatür taraması yöntemiyle ele alınmıştır. Tezin uygulama bölümünde ise yapay zekânın tasarım sürecindeki potansiyellerini ve sınırlarını belirlemek amacıyla üç farklı vaka çalışması kurgulanmıştır. Birinci vaka çalışmasında,“Mimar Bot”simülasyonu üzerinden, tasarımın en belirsiz aşaması olan müşteri diyaloğu ve ihtiyaç analizi süreci yapay zeka ile modellenmiştir. Bu deneyde, yapay zekânın soyut ve duygusal kullanıcı taleplerini (brief), teknik ve mekânsal karşılıklara dönüştürme kapasitesi test edilmiştir. İkinci vaka çalışmasında, Midjourney, Gemini ve Firefly gibi platformlar kullanılarak fotogerçekçiliğin ötesine geçen; eskiz, anime, piksel art ve avangart akımlar üzerinden artistik görselleştirme yetenekleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Üçüncü vaka çalışmasında ise, geleneksel 3B modellemeye alternatif yapay zekâ destekli hibrit iş akışları denenmiştir. Teknik kontrol, üretim hızının ve kalitenin birlikte uyum içinde çalışarak nasıl arttırılacağı araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekânın mimari tasarımda yalnızca bir görselleştirme aracı olmadığını aksine fikir geliştirme, stil keşfi ve süreç yönetimi konularında aktif bir kavramsal ortak haline geldiğini göstermektedir. Vaka analizleri sonucunda, farklı yapay zeka modellerinin kendilerine has estetik karakterleri olduğu ve mimarın bu modeller arasında bir küratör gibi seçim yapması gerektiği ortaya çıkmıştır. Çalışma, yapay zekânın mimarı işlevsizleştirmek yerine teknik yükleri hafifleterek onu görsel üreten bir teknisyenden, süreci yöneten bir orkestra şefine dönüştürdüğünü savunmaktadır. Sonuç olarak mimarlık, el becerisine dayalı üretimden, entelektüel vizyonun ve doğru yönlendirmenin esas olduğu hibrit bir tasarım modeline evrilmektedir.
Özet (Çeviri)
The discipline of architecture has undergone continuous transformation throughout history in parallel with technological advancements. The design journey that once began with paper and pencil was first digitized through Computer Aided Design (CAD) and Building Information Modeling (BIM) tools. Today, with the inclusion of Generative Artificial Intelligence technologies, a new era has begun. This thesis aims to examine the integration of artificial intelligence technologies into architectural design processes, how these tools transform the designer's creative thinking, and the broader shift they generate in architectural practice. Within the scope of the study, the theoretical foundations of artificial intelligence in architectural history, its cybernetic origins, and current algorithmic approaches are explored through a comprehensive literature review. In the application section of the thesis, three distinct case studies are constructed to identify the potentials and limitations of artificial intelligence within the design process. The first case study models the most ambiguous phase of design — the client dialogue and needs analysis — through a“Architect Bot”simulation. This experiment tests the capacity of AI to translate abstract and emotional user demands (briefs) into technical and spatial responses. The second case study comparatively analyzes artistic visualization capabilities that go beyond photorealism by employing platforms such as Midjourney, Gemini, and Firefly, focusing on sketch, anime, pixel art and avant garde movements including Memphis Milano and Art Nouveau. The third case study experiments with hybrid AI assisted workflows as alternatives to traditional 3D modeling. Technical control, production speed and overall quality are examined in terms of how they can be elevated in harmony. The findings reveal that artificial intelligence is not merely a visualization tool in architectural design; rather, it becomes an active conceptual partner in idea generation, stylistic exploration and process management. The case analyses demonstrate that different AI models possess distinct aesthetic characteristics, requiring the architect to act as a curator when choosing among them. The study argues that instead of rendering the architect obsolete, artificial intelligence reduces technical burdens and transforms the architect from a visual producing technician into a conductor who oversees and directs the entire design process. Ultimately, architecture is evolving from a craft reliant on manual skill into a hybrid design model where intellectual vision and informed guidance take precedence.
Benzer Tezler
- Kentsel tasarımda genetik algoritmalar yardımıyla bir optimizasyon çalışması
An optimization study with genetic algorithms in urban design
MEHMET ARİK
- Yapay zeka destekli mimari tasarımın kuramsal çerçevesi üzerine inceleme ve konut tasarımı önerisi
A review on the theoretical framework of artificial intelligence aid architectural design and a proposal for housing design
MELİS DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ
- Mimari görselleştirme araçlarında yapay zekâ kullanımının incelenmesi
Investigation of artificial intelligence usage in architectural visualization tools
NURİ EFE ŞENEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EVREN BURAK ENGİNÖZ
- Klasik otomobil modellerinin yapay zekâ ile yeniden tasarlanması
Re-designing classic car models with artificial intelligence
TUNA TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri Ürünleri TasarımıAkdeniz ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ÖZCAN ÖZKARAKOÇ
- Kullanım sonrası mimari anlatılar için yapay zeka destekli çizgi roman üretim modeli araştırması
Artificial intelligence-supported comics production model research for post-use architectural narratives
BETÜL ÜNLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ETHEM GÜRER
DR. SEVGİ TÜRKKAN SROKA