Türkçede“galat”kabul edilen sözcükler üzerine kavramsal inceleme.
A conceptual analyzes of lexical items regarded as“galat”in Turkish
- Tez No: 992687
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞÜKRÜ HALUK AKALIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Alıntı sözler, Dil yanlışları, Galatat sözlükleri, Word, Lexicology, Vocabulary, Loanwords, Language Change, Misusage, Galat, Loan words, Linguistic mistakes, Galatat dictionaries
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Diller, kavramları karşılamak üzere seslerden oluşturduğu dizgeyi kullanır. Böylece oluşan sözcükler dilin kullanıcılarına sınırlı sayıdaki birimlerle sınırsız ifade olanağı sunar. Dilin değişken ve devingen özelliği; kendini en çok, sözcüklerde dolayısıyla söz varlığında gösterir. Çünkü sözcükler, hem dilin başat ögesi hem de tarihsel ve toplumsal değişimlerin doğrudan yansıtıcısıdır. Türkçenin tarihsel süreçte hem kendi söz varlığına ait sözcüklerinde hem de diğer toplumlarla etkileşimi sonucu alıntıladığı sözcüklerin dile yerleşmesi aşamasında, bu değişim açıkça görülmektedir. Sözcükteki yapısal ve işlevsel değişimi, kuralcı ve düzenliliklerle dile açıklama getiren geleneksel dil bilgisi genellikle 'yanlış', 'bozuk', 'düzensiz' nitelemeleriyle değerlendirmiştir. Buna karşılık dil bilim; sözcüğün yazılı veya sözlü dilde yer alan, dilde yaşayan her kullanımını inceleme nesnesi kabul etmiş, değişimi, dilin doğal işleyişinin bir parçası ve iletişimin sürekliliğini sağlamak için gerekli bir olgu olarak değerlendirmiştir. Bu çalışma; Türkçede 'yanlış' ya da 'galat' olarak değerlendirilen kullanımların hangi dilsel süreçler sonucu ortaya çıktığını, değişimin gerçekleşmesindeki dil içi ve dil dışı etkenleri art zamanlı ve eş zamanlı yöntemlerin birlikte kullanıldığı bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmada dil bilgisinin kuralcı bakış açısı ile dil bilimin betimleyici yaklaşımı karşılaştırılmış; sözcüklerdeki değişimin kural ihlali olarak görülmeden önce nedenleriyle ele alınıp dilsel yapılanma sürecinin bir parçası olarak görülmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Araştırmada dilsel değişim katmanları ele alınırken dil içi etkenleri açıklayan Yapısal-İşlevsel Etken Modeli oluşturulmuş, bu model doğrultusunda seçilen örnek sözcüklerden başta 'yanlış' kabul edilen biçimlerin bir kısmının zamanla toplumsal uzlaşı sonucu dile yerleştiği saptanmıştır. Elde edilen bulgular, Türkçede 'yanlış' kabul edilen biçimlerin aslında dilin yaratıcı, uyarlayıcı ve öz düzenleyici doğasının bir sonucu olduğunu göstermekte; dildeki değişimin toplumsal kullanım, sessel uyum, anlam ilişkileri ve kullanım sıklığı gibi çok katmanlı süreçlerle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Türkçedeki sözcük değişimlerinin dil bilimin kuramsal çerçevesiyle değerlendirilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır. Anahtar Sözcükler Sözcük, Sözcük Bilim, Söz Varlığı, Alıntı Sözcükler, Dil Değişimi, Dil Yanlışı, Galat
Özet (Çeviri)
Languages rely on sound-based systems to create the words through which concepts are expressed. This system enables speakers to produce unlimited expressions using a limited set of units. The variable and dynamic nature of language manifests itself most clearly in words, the core elements of language and the primary mirrors of historical and social change. In Turkish, such structural and functional changes can be observed both in native vocabulary and in borrowed items that entered the language through contact with other communities. Traditional grammar, which explains language through prescriptive rules and regularities, has often evaluated structural and functional changes in words as 'incorrect', 'broken' or 'irregular'. Linguistics, by contrast, treats every form attested in spoken or written usage as an object of inquiry, interpreting change as an inherent component of linguistic functioning and as a process necessary for maintaining communicative continuity. This study examines the linguistic processes underlying forms in Turkish that are considered 'incorrect' or 'galat', analyzing the internal and external factors that drive change through a combined diachronic and synchronic approach. The prescriptive perspective of traditional grammar is contrasted with the descriptive orientation of linguistics, emphasizing the need to evaluate changes not as rule violations but as integral steps in linguistic structuring. A Structural–Functional Factor Model was developed to describe the layers of linguistic change, and analyses based on selected lexical items show that forms initially regarded as 'incorrect' often become established through social consensus and ultimately lexicalize. The findings demonstrate that forms labelled 'incorrect' in Turkish are, in fact, outcomes of the language's creative, adaptive, and self-regulating nature. They reveal that linguistic change operates through multi-layered mechanisms shaped by social usage, phonological accommodation, semantic relations, and frequency effects. The study aims to contribute to the evaluation of lexical change in Turkish within a linguistic theoretical framework.
Benzer Tezler
- Sırrı Paşa'nın Galatat adlı eseriyle İbn-i Kemal'in Galatatü'l-Avam adlı eserinin tercümesinin anlamsal bakımdan karşılaştırılması
Semantic comparison of translation of Galatat by Sirri Pasha and İbn-i Kemal's Galatat'ül-Avam
İNCİ ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UĞUR GÜRSU
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Esrar Dede; Hayatı, edebi kişiliği ve Divan`ının karşılaştırmalı metni
Esrar Dede; His life, literary career and a comparative study of his Divan
HASAN ALİ KASIR
Doktora
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TURGUT KARABEY
- Mehmed Hafîd ed-Dürerü'l-Müntehabâtü'l-Mensûre fî-Islâhi'l-Galatâti'l-Meşhûre (İnceleme-transkripsiyonlu metin)
Başlık çevirisi yok
NAGİHAN ÇAĞLAYAN
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARSLAN
- Kamûs-ı Türkî'deki galat sözcüklerin biçimbirimsel ve anlamsal olarak incelenmesi
A formal and significant study of galat words in Kamus-i Türk
FİNCE ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ TAN