Patent lisanslamada blokzincir tabanlı akıllı sözleşmelerin kullanımına ilişkin yenilikçi bir sistem önerisi
An innovative system proposal for the use of blockchain-based smart contracts in patent licensing
- Tez No: 992918
- Danışmanlar: PROF. DR. BİRDOĞAN BAKİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, patentlerin lisanslanması sürecinde blokzincir tabanlı akıllı sözleşmeler kullanılarak merkezi olmayan bir patent lisanslama sisteminin geliştirilmesini incelemektedir. Küresel ölçekte artan patent başvuru sayıları, fikri mülkiyet haklarının teknolojik ilerleme ve ekonomik büyüme açısından stratejik önemini açıkça ortaya koymaktadır. Ancak, patentlerin sayısal artışı tek başına yeterli olmayıp, bu patentlerin etkin biçimde ticarileştirilmesi ve ekonomik değere dönüştürülmesi gerekmektedir. Patent lisanslama, bu dönüşümün en temel mekanizmalarından biri olmakla birlikte, mevcut sistemde yüksek işlem maliyetleri, taraflar arası güven eksikliği, şeffaflık yetersizliği ve denetim güçlüğü gibi yapısal sorunlar mevcuttur. Bu sorunlara alternatif bir çözüm geliştirmek amacıyla çalışmada, blokzincir teknolojisinin sunduğu değişmezlik, şeffaflık ve dağıtık kayıt özellikleri ile akıllı sözleşmelerin otomatik işlem kabiliyeti bir araya getirilmiştir. Tez kapsamında önerilen yenilikçi sistemle, patent sahipleri lisanslamak istedikleri patentleri sisteme yüklemekte, lisans almak isteyen kullanıcılar ise bu patentleri sistem üzerinde inceleyerek lisans anlaşmalarını dijital ortamda gerçekleştirebilmektedir. Sistemde; istem sayısı, patentin kalan ömrü, patent aile boyu, teknoloji sınıfı kodu, ileriye ve geriye dönük atıf sayıları, patent sayfa sayısı, buluşçu sayısı ve inhisari olup olmama durumu gibi kriterler patentin değerini değerlendirme açısından kullanıcıya bilgi desteği sağlamaktadır. Araştırma sonuçları, blokzincir tabanlı akıllı sözleşmelerin patent lisanslama süreçlerinde işlem maliyetlerini azalttığını, güven sorununu önemli ölçüde giderdiğini ve lisanslama süreçlerini daha şeffaf ve denetlenebilir hale getirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, çalışmada bazı kısıtlar mevcuttur. Özellikle, lisanslama süresinin ne kadar olacağı, lisansın geçerli olacağı coğrafi bölge ve sistem tarafından kullanıcıya tahmini bir lisanslama ücreti önerilmemesi modele dahil edilmemiştir. Bu unsurların dışarıda bırakılması, önerilen sistemin kapsamını sınırlamakla birlikte, gelecekte yapılacak çalışmalar için yeni araştırma alanları ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu tez çalışması, patent lisanslama alanında blokzincir tabanlı akıllı sözleşmelerin uygulanabilirliğini ortaya koymakta ve bu alana hem teorik hem de pratik katkılar sunmaktadır. Çalışma, patentlerin daha etkin biçimde ticarileştirilmesi, üniversite-sanayi işbirliklerinin güçlendirilmesi ve teknoloji transferi süreçlerinin hızlandırılması açısından önemli fırsatlar sunmakta; aynı zamanda ulusal inovasyon ekosistemlerinin küresel rekabet gücüne katkıda bulunabilecek yenilikçi bir yaklaşım geliştirmektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the use of blockchain-based smart contracts in the licensing and commercialization of patents. The increasing number of patent applications worldwide clearly demonstrates the strategic importance of intellectual property rights in terms of technological progress and economic growth. However, the numerical growth of patents alone is not sufficient; these patents must also be effectively commercialized and transformed into economic value. Patent licensing plays a central role in this transformation, yet the current system faces structural challenges such as high transaction costs, lack of trust between parties, insufficient transparency, and difficulties in monitoring agreements. To address these challenges, this study combines the immutability, transparency, and distributed ledger features of blockchain technology with the automated execution capability of smart contracts. In the proposed model, patent owners can upload their patents to the system for licensing, while potential licensees can review these patents and conclude licensing agreements digitally. Within this model, criteria such as the number of claims, remaining life of the patent, patent family size, technology classification code, backward and forward citations, number of pages, and number of inventors provide supporting information for assessing patent value. The findings indicate that blockchain-based smart contracts reduce transaction costs, significantly alleviate trust issues, and render licensing processes more transparent and auditable. Nevertheless, the study acknowledges several limitations. Specifically, the model does not account for the duration of the license, the geographical scope of the license, or the provision of a suggested licensing fee by the system. Excluding these factors limits the scope of the proposed framework, yet it also highlights promising directions for future research. In conclusion, this dissertation demonstrates the applicability of blockchain-based smart contracts in patent licensing and contributes both theoretically and practically to this field. The study offers significant opportunities for the more effective commercialization of patents, the strengthening of university–industry collaborations, and the acceleration of technology transfer processes, while also introducing an innovative approach that can enhance the global competitiveness of national innovation ecosystems.
Benzer Tezler
- Fikri mülkiyet hukuku'nda zorunlu lisanslama
Compulsory licensing within the framework of intellectual property law
REZAN SARAN
- Patent değerlerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile sıralanması: Otomotiv sektöründe bir uygulama
Patent values ranked with multi criteria decision-making methods: An application in automotive sector
NURULLAH YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeKaradeniz Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİRDOĞAN BAKİ
- Dünden bugüne teknoloji transferi
From pastto present technology transfer
ZEKERİYA ERAY ESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
EkonomiMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN KÜÇÜKAHMETOĞLU
- Avrupa Birliği rekabet ve fikri mülkiyet kuralları çerçevesinde hakim durumun kötüye kullanılmasının bir sonucu olarak zorunlu lisanslama
Compulsory licensing as a result of abuse of dominant position in the framework of the European Union competition and intellectual property
İPEK ÇİMEN BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
EkonomiDokuz Eylül ÜniversitesiAvrupa Birliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ESİN ÇAMLIBEL
- Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve patentler arasındaki ilişki: Türkiye uygulaması (1970-2013)
The relationship between foreign direct investment and patent: The case of Turkey (1970-2013)
HATİCE ARMUTCUOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
EkonomiDokuz Eylül Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELİM ŞANLISOY