Trafik sigortası kapsamında araç hasar ve değer kaybı tazminatı
Vehicle damage and value loss compensation within scope of traffic insurance
- Tez No: 993336
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET EMİN BİLGE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Hukuk Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türkiye'de Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası kapsamında ortaya çıkan araç hasarı ve değer kaybı tazminatlarının hukuki niteliğini, hesaplama usullerini ve uygulamada karşılaşılan sorunları analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, idari düzenlemeler ile yüksek yargı içtihatları arasında uzun süredir devam eden normatif çatışmaları incelemek ve 2025 yılı itibarıyla şekillenen güncel hukuki durum ışığında gerçek zarar ilkesinin uygulanabilirliğini değerlendirmektir. Çalışmanın kavramsal çerçevesinde, sigortacının sorumluluğunun 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleri uyarınca gerçek zarar ilkesine dayandığı ortaya konulmuştur. Özellikle araç değer kaybı tazminatının belirlenmesinde, Trafik Sigortası Genel Şartları ile getirilen matematiksel formüllerin ve eşdeğer parça kullanımını önceleyen düzenlemelerin, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay tarafından verilen iptal kararları neticesinde hukuki dayanağını yitirdiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, tazminat hesabında idari formüllerin terk edilerek, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarıyla kabul gören piyasa rayiç farkı teorisinin esas alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Tezin inceleme alanını oluşturan uygulama sorunları başlığında; Sigorta Tahkim Komisyonu (STK) ve yargı mercileri nezdindeki uyuşmazlıklarda bilirkişi raporlarının denetime elverişliliği sorunu irdelenmiş ve 05 Kasım 2025 tarihli, 2025/25 sayılı SEDDK Genelgesi ile getirilen piyasa analizi yönteminin bu soruna çözüm potansiyeli tartışılmıştır. Çalışmada ayrıca, hasar onarımında orijinal parça yerine eşdeğer veya çıkma parça kullanımının mülkiyet hakkı ihlali doğurduğu tespitiyle birlikte, KDV'nin tazminata eklenmesi zorunluluğu ve sigortacının temerrüdü halinde uygulanacak faiz türünün (yasal veya avans faizi) belirlenmesindeki hukuki belirsizlikler detaylandırılmıştır. Sürecin usuli boyutunda ise; zorunlu ön başvuru şartının eksik evrak gerekçesiyle kötüye kullanılması, davaların hukuki niteliği ve vekâlet ücreti hesaplamaları gibi ihtilaflı konular, güncel yargı içtihatları ve mevzuat değişiklikleri ışığında kapsamlı bir analize tabi tutulmuştur. Sonuç olarak; sigorta sisteminin mağdurun zararını tam ve eksiksiz karşılama amacına ulaşabilmesi için değer kaybı kavramının yasal bir tanıma kavuşturulması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, eşdeğer parça standartlarının kanunla belirlenmesi, poliçe limitlerinin enflasyona karşı otomatik endekslenmesi ve yetersiz kalan temerrüt faizine karşı munzam zarar (TBK m. 122) mekanizmasının etkin işletilmesi yönünde somut çözüm önerileri geliştirilmiştir. Bu çalışma, formüle dayalı hesaplama döneminin sona erdiğini; piyasa analizine ve ekonomik gerçekliklere dayalı yeni bir tazminat rejiminin başladığını hukuki verilerle ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the legal nature, calculation methods, and practical problems regarding vehicle damage and depreciation compensation within the scope of Compulsory Financial Liability (Traffic) Insurance in Turkey. The primary objective of the research is to examine the long-standing normative conflict between administrative regulations, which imposed mathematical formulas for compensation, and high court jurisprudences that prioritize the actual loss principle. Within the conceptual framework, it is established that the insurer's liability is based on the actual loss principle pursuant to the Highway Traffic Law No. 2918 (KTK) and the Turkish Code of Obligations No. 6098 (TBK). The study identifies that the mathematical formulas and regulations prioritizing the use of equivalent parts, introduced by the Traffic Insurance General Conditions, have lost their legal basis following the annulment decisions rendered by the Constitutional Court and the Council of State. Consequently, it is concluded that the market value difference theory adopted by the Court of Cassation has replaced administrative formulas as the valid calculation standard. Under the title of implementation problems constituting the scope of the thesis; the issue of auditability of expert reports in disputes before the Insurance Arbitration Commission (STK) and judicial authorities is examined, and the potential of the market analysis method introduced by the SEDDK Circular No. 2025/25 dated November 05, 2025, to resolve this problem is discussed. Furthermore, the study details the determination that the use of equivalent or salvage parts instead of original parts in damage repair constitutes a violation of property rights, the necessity of including Value Added Tax (VAT) in compensation, and the legal uncertainties regarding the determination of the type of interest (legal or commercial interest) to be applied in case of the insurer's default. Regarding the procedural dimension of the process; controversial issues such as the abuse of the mandatory preliminary application condition on the grounds of missing documents, the legal nature of lawsuits, and attorney fee calculations are subjected to a comprehensive analysis in the light of current judicial jurisprudences and legislative amendments. In conclusion, it is emphasized that the concept of loss of value must be legally defined in order for the insurance system to achieve its goal of fully and completely compensating the victim. Furthermore, concrete solution proposals have been developed, such as the statutory determination of equivalent part standards, the automatic indexation of policy limits against inflation, and the effective implementation of the excess damage (TCO Art. 122) mechanism against insufficient default interest rates. This study demonstrates, through legal data, that the era of formula-based calculation has ended and a new compensation regime based on market analysis and economic realities has commenced.
Benzer Tezler
- Trafik kaza maliyetlerinin modellenmesi
Modeling of traffic accident costs
ÖMER UYURCA
Doktora
Türkçe
2025
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. EBRU ARIKAN ÖZTÜRK
- Avupa ve Türkiye'de motorlu taşıt sigortalarının durumu
The motor insurance market in Europe and Turkey
UMUT ÖZTÜRK
- Yabancı plakalı motorlu kara taşıtlarının sebep olduğu zararların tazmini amacıyla oluşturulan yeşil kart sistemi
For the compensation of damages caused by motor vehicles with foreing li̇cense plates the green card system
DERYA KÜÇÜKKESKİN
- Araç kasko şirketlerinin AHP temelli ağırlıklandırma yöntemi üzerinden TOPSİS ve PROMETHEE yöntemleri ile seçimi
Selection of vehicle insurance companies with TOPSİS and PROMETHEE methods over AHP based weighting method
İSLAM MAMAN
- Türkiye'de kasko sigortası ve mecburiyeti
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
EkonomiHasan Kalyoncu Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM KANYILMAZ