İl ölçeğinde yerleşme adlarının coğrafi incelemesine bir örnek: Bayburt
An example of a geographical analysis of settlement names at the province level: Bayburt
- Tez No: 993517
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AKİF CEYLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Coğrafya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmamıza konu olan Bayburt ili, ülkemizin Doğu Karadeniz bölümünde, kuzeyde ve güneyde dağ sıraları ile çevrelenmiş, orta bölgede ovalar ve platolardan oluşan bir arazi yapısına sahiptir. İlde, Anadolu'nun tipik sert karasal iklim özelliklerine, topoğrafya ve yükseltinin de etkisiyle karasal bitki örtüsü eşlik etmektedir. Plato alanlarını yer yer derince yaran Çoruh Nehri ve kolları araştırma sahasının genel drenaj sistemini oluşturmaktadır. Göller açısından zengin olmayan hidrojeomorfolojik bir yapıya sahiptir. Özellikle Doğu Anadolu-Karadeniz bağlantılı karayolu şebesi üzerinde konumlanan Bayburt ili, nüfus, sanayi ve turizm gibi beşeri kabiliyetler açısından mütevazı bir görünümde olup en önemli ekonomik faaliyetler tarım ve hayvancılıktır. Araştırma sahamızın tarihi çok eski çağlara kadar inmektedir. Nitekim erken Tunç Çağı'ndan itibaren yöre kesintisiz bir yerleşim alanı olmuştur. Arkeolojik kazıların devam ettiği höyükler bu dönem ile ilişkilendirilmektedir. Keza şehrin en önemli mimari eseri olan, ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı tam olarak bilinmeyen Bayburt Kalesi de yerleşme tarihi açısından oldukça önemlidir. İl Anadolu medeniyetlerinin birçoğunun tarihi yaşam sahası veya etki alanı özelliğini taşımaktadır. Türk milletinin Anadolu'ya ilk yerleştiği mekânlardan biri olması hasebiyle Bayburt çok katmanlı toponimik araştırmalar açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Çalışmamızın konusu il, ilçe, köy ve bağlı yerleşmelerin güncel, eski ve kaybolan yerleşme isimlerini kapsamaktadır. Araştırma sahamızdaki yerleşme isimlerinden birçoğu, Cumhuriyet ile başlayan isim değiştirme çalışmaları neticesinde değişikliğe uğramıştır. Araştırma sahamızda mevcut yerleşme isimleri coğrafi bir bakış açısı ile fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri bakımından ayrıntılı olarak sınıflandırılmış, dağılış haritaları hazırlanmış, bazıları köken ve anlam bakımından örnekler üzerinden açıklanmıştır. Çalışmamızın iskeletini oluşturan köy isimlerini incelerken, çok sayıda olan bağlı yerleşmeler de çalışmaya eklenmiştir. Araştırma sahamızın toponimi açısından önemli bir özelliği de yer adlarının günümüzdeki haliyle beraber, geçmişteki isimlerinin de halen aktif bir şekilde kullanılıyor olmasıdır. Toplumun tarihi belleğinde halen varlığını sürdüren eski yerleşme isimleri de çalışmanın üçüncü bölümünde ele alınmıştır. İlin güncel ve eski yerleşme isimleri genellikle coğrafi, tarihi ve bölgenin kültürel yapısına uygun ve özgün özellikler taşımaktadır. Dolayısıyla yerleşme adları Bayburt ilinin önemli bir kültür zenginliğini teşkil etmektedir.
Özet (Çeviri)
The province of Bayburt, the subject of this study, is situated in the Eastern Black Sea region of Turkey and is characterized by a topographic structure consisting of central plains and plateaus flanked by mountain ranges to the north and south. Influenced by its topography and elevation, the province exhibits the typical harsh continental climate characteristics of Anatolia, accompanied by continental vegetation. The general drainage system of the research area is formed by the Çoruh River and its tributaries, which deeply incise the plateau surfaces in certain areas. The region possesses a hydrogeomorphological structure that is relatively sparse in terms of lacustrine bodies. Strategically positioned on the highway network connecting Eastern Anatolia to the Black Sea, Bayburt maintains a modest profile regarding human geography factors such as population, industry, and tourism, while agriculture and animal husbandry remain the primary economic activities. The history of our research area dates back to ancient times. Indeed, the region has served as a site of uninterrupted settlement since the Early Bronze Age. The mounds (höyüks) where archaeological excavations are currently ongoing are associated with this period. Similarly, Bayburt Castle—the city's most significant architectural monument, the exact origins and builders of which remain unknown—holds substantial importance regarding the history of habitation. The province characterizes a historical habitat and a sphere of influence for numerous Anatolian civilizations. Furthermore, as one of the earliest settlement areas of the Turkish people in Anatolia, Bayburt offers significant potential for multi-layered toponymic research. The scope of this study encompasses the contemporary, historical, and extinct names of provinces, districts, villages, and affiliated settlements. A significant portion of the settlement names within the research area underwent transformations as a result of the name-changing initiatives introduced during the Republican era. Within this framework, existing settlement names have been categorized in detail from a geographical perspective based on physical and human geographic characteristics; distribution maps have been generated, and specific instances have been analyzed regarding their etymological origins and semantic meanings. While the village names constitute the primary framework of this research, numerous affiliated settlements have also been incorporated into the analysis. A salient feature regarding the toponymy of the research area is the persistent and active usage of historical names alongside their contemporary counterparts. These historical settlement names, which continue to survive within the collective memory of the society, are examined in the third chapter of this study. Both the current and former settlement names of the province generally exhibit unique characteristics that are congruent with the geographical, historical, and cultural fabric of the region. Consequently, these settlement names constitute a significant element of the cultural heritage and richness of Bayburt province.
Benzer Tezler
- Burdur Yüreğil Köyü kültür varlıkları ve koruma sorunlarının irdelenmesi
Cultural heritage and conservation problems of Burdur Yüreğil village
SELİN AKMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ MAZLUM
- Tokat bağbaşı (ibibse) köyü mimari koruma projesi
The architectural conservation project of tokat bağbaşi (ibibse) village
ERVA KÖŞKER AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP ERES ÖZDOĞAN
- Yapay sinir ağları ve genetik algoritmalar kullanılarak EKG vurularının sınıflandırılması
Classification of ECG beats by using artifical neural networks and genetic algorithms
ZÜMRAY DOKUR
- Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan kırsal yerleşimlerin mekânsal sorunları ve kırsal yerleşme planlaması için bir kavramsal çerçeve önerisi;“Kayseri örneği”
Remaining in the municipality of limitsspatial problems and rural settlementplanning for a rural settlement conceptual framework proposal;Kayseri example
ALİ MERT
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Şehircilik ve Bölge PlanlamaErciyes ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OZAN HOVARDAOĞLU
- Vezirköprü Ganioğlu Mahallesi geleneksel konutları
Traditional housings in the Ganioğlu District of Vezirköprü
CANSU ECE İVGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ÇERKEZ