Kutsal zaman dindarlığının psikolojik temelleri: Ankara ili örneği
Psychological foundations of religiosity during sacred times: The example of Ankara province
- Tez No: 993907
- Danışmanlar: PROF. DR. ASIM YAPICI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Din, Psychology, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: İslami Araştırmalar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Psikolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, kutsal zaman dilimlerinin bireylerin dinî yönelim ve faaliyetleri üzerindeki etkisini sosyodemografik değişkenler bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada temel olarak kutsal zamanlardaki dinî yönelimlerde gözlemlenen artışın düzeyi ve bu artışın psikolojik temellerinin neler olduğu sorusuna cevap aranmaktadır. Kuramsal çerçevede öncelikle“kutsal,”“zaman”ve“dindarlık”kavramları açıklığa kavuşturulmuş, kutsal olgusuna ilişkin teorik yaklaşımlar, kökenci yönüyle Leuba, Freud ve Durkheim, fenomenolojik perspektiften Otto, Eliade ve Cox, eleştirel yaklaşımla Vergote ve işlevselci yönüyle Mol ve Berger'in görüşleri ekseninde eklektik yöntem ile ele alınmıştır. Ardından kutsalın bireysel ve toplumsal yaşantı üzerindeki etkileri, kutsal zamanın temel özellikleri, semavi dinlerde kutsal zaman anlayışı, popüler halk dindarlığı ve seküler kutsal kavramları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Ayrıca kutsal zamanlarda dinî yaşantıyı etkileyen tarihî ve sosyokültürel faktörler içeriksel olarak sınıflandırılmış, bu bağlamda literatürde yer alan bazı araştırma verilerine de yer verilmiştir. Araştırmanın yöntemi eşzamanlı – baskın statülü, (NİCEL-nitel) nitel destekli nicel araştırma modelini kapsamaktadır. Nicel veri toplama sürecinde yapılandırılmış ölçekler, kişisel bilgi formu ve kapalı uçlu anket soruları kullanılmış olup, nitel veriler ise açık uçlu sorular aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmanın örneklemini Ankara'da ikamet eden 20 yaş üzeri bireyler oluşturmaktadır. Veriler SPSS programıyla istatistiksel olarak analiz edilmiş, nitel veriler ise yapısal içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, kutsal zamanlarda dinî yönelim ve faaliyetlerde genel olarak anlamlı bir artış olduğunu göstermektedir. Bu artışın özellikle uhrevi atmosfer, sosyal etkileşim, dini hatırlatıcı unsurlar ve bireysel arınma motivasyonu gibi temalarla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte bazı katılımcılar kutsal zamanların dinî manipülasyonlara açık bir alan oluşturduğu veya bireysel inançla zaman arasında doğrudan bir bağ kurulamayacağı görüşünü dile getirmiştir. Dini yönelim türü ve popüler halk dindarlığı değişkenlerinin ise kutsal zaman dindarlığında aracı faktör rolü oynadığı saptanmıştır. Sonuç olarak kutsal zamanlar bireylerin dinî yönelimlerini, ibadet tutumlarını ve manevi arayışlarını şekillendiren önemli bir yapı taşı niteliğindedir. Bu zaman dilimlerinde ortaya çıkan dinî yönelim artışının hem bireysel hem toplumsal düzeyde farklı psikososyal etkenlerle etkileşim hâlinde olduğu görülmektedir. Araştırma, kutsal zaman fenomenini başta din psikolojisi olmak üzere din sosyolojisi ve din antropolojisi kesişiminde ele alarak alana kuramsal ve ampirik katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the impact of sacred time periods on individuals' religious interest and practices within the context of sociodemographic variables. The central research question focuses on the extent of the increase in religious orientation and worship activities observed during sacred times, as well as the psychological foundations of this increase. Within the theoretical framework, the concepts of 'sacred,' 'time,' and 'religiosity' were first clarified. Subsequently, theoretical approaches to the phenomenon of the sacred were addressed through an eclectic method, drawing on the essentialist perspectives of Leuba, Freud, and Durkheim; the phenomenological insights of Otto, Eliade, and Cox; the critical stance of Vergote; and the functionalist orientations of Mol and Berger. Within this scope, the effects of the sacred on individual and social life, the main characteristics of sacred time, the understanding of sacred time in Abrahamic religions, popular religiosity, and the concept of secular sacredness are critically discussed. Furthermore, the historical and sociocultural factors influencing religious life during sacred times are analyzed in light of relevant literature. The research employs a concurrent dominant-status mixed method design (QUANTqual), in which quantitative data were collected through structured scales, a personal information form, and closed-ended questions, while qualitative data were obtained through open-ended questions. The sample consists of individuals over the age of 20 residing in Ankara. Quantitative data were analyzed using SPSS software, and qualitative data were evaluated through structural content analysis. The findings indicate a significant increase in religious interest and worship practices during sacred times. This increase is found to be associated with themes such as spiritual atmosphere, social interaction, religious reminders, and motivation for personal purification. However, some participants expressed that sacred times are susceptible to religious manipulation or that there may be no direct link between personal belief and time. Religious orientation types and popular religiosity emerged as mediating variables in this context. In conclusion, sacred times serve as crucial structures that shape individuals' religious orientations, worship behaviors, and spiritual quests. The increase in religious orientation observed during these periods is found to interact with various psychosocial factors at both individual and societal levels. The study aims to contribute to the field both theoretically and empirically by addressing the phenomenon of sacred time at the intersection of the psychology, sociology, and anthropology of religion.
Benzer Tezler
- Hıristiyanlık ve İslam'da sadakat
Loyalty in Christianity and Islam
AHAT TAŞCI
Doktora
Türkçe
2022
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ RAFET ÖZKAN
- Türk dindarlığında hac algısı: Batı Akdeniz bölgesi örneği
Perception of pilgrimage (hajj) in Turkish piety: Example of Western Mediterranean region
Z. NURAN OĞUZ KELEŞ
Doktora
Türkçe
2015
SosyolojiSüleyman Demirel ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN UÇAR
- Toplumumuzun kutsal zaman algısı ve bunun dini hayata yansımaları (Üç Aylar örneği)
Perception of holy time in our society and its reflections to religious life (Three Sacred Months example)
SALİHA BETÜL YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA ODABAŞI
- Kutsal ve kutsallık anlayışı ile hadislerde bazı zaman ve mekanların efdaliyeti
Idea of holy and holiness, superiority of some times and places in traditions
İBRAHİM KUTLUAY
- Tin suresinin tefsiri ve sure ışığında kutsal zaman ve mekan mefhumu
Başlık çevirisi yok
EMANULLAH POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEDREDDİN ÇETİNER