TRT THM repertuvarında bulunan ilahilerin Türk müziği usûlleri açısından analizi ve tespiti
Analysis of Turkish music usûls in the TRT Turkish Folk Hymns repertoire
- Tez No: 994293
- Danışmanlar: PROF. DR. ALPER AKDENİZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Din Musikisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye'nin farklı yörelerine ait 32 ilahinin, tevhîd, na't ve münâcât temaları çerçevesinde söz analizi yapılmış ve eserler ritmik yapıları ve Türk müziği usûlleri açısından incelenmiştir. İncelenen eserler, TRT Türk Halk Müziği repertuvarındaki 5817 türkü taranarak tevhîd, na't ve münâcât unsurları içerenler arasından seçilmiştir. Analizler, dört zamanlı ölçülerin, seçilen ilahiler bazında en yaygın ölçü birimi olduğunu göstermiştir. Erzurum ve Urfa'da beşer eser, Sivas ve Bolu'da ise yoğun olarak dört zamanlı eserler tespit edilmiştir. Erzurum, 2/4, 6/8 ve 10/8 gibi farklı ritimlerle ritmik açıdan çeşitlilik sunarken; Urfa'da 6/4 ve 10/8, Sivas'ta 8/8 ve 15/4, Karabük'te 12/8, Kırıkkale'de 6/4 ve Amasya'da yalnızca 2/4 ölçüleri görülmüştür. Bu bulgular, ilahi geleneğinin yöresel farklılık ve ritmik çeşitlilik açısından zenginliğini ortaya koymaktadır. Eserlerin usûl analizleri, Klâsik Türk Müziği açısından Sofyan, Nim Sofyan, Curcuna, Devri Hindi, Düyek, Aksak Semai ve Bektaşi Raksanı usûllerinin yoğun olarak kullanıldığını göstermiştir. Türk Halk Müziği açısından ise dört ve iki zamanlı ana usûller, on ve on beş zamanlı karma usûller ile altı ve sekiz zamanlı birleşik usûller belirlenmiştir. Bazı eserlerde birleşik ölçü kullanımı dikkat çekmektedir. Örneğin“Derman Arardım Derdime”eserinde ölçüler ayrı ayrı düşünüldüğünde 7/4, 4/4 ve 4/4 birleşik ele alındığında ise 15/4 zamanlı karma usûl ile bağdaşmaktadır.“Can Özümden Besmeleyi Çekince”eseri ise 6/4 ölçü ve 2+2+2 düzümü ile ritmik yapıda esnekliğe imkân tanımaktadır. Elde edilen bulgular, ilahi formundaki eserlerde söz ve ritim arasında güçlü bir bağ olduğunu göstermektedir. Tevhîd, na't ve münâcât temalı eserler, özellikle dört zamanlı ve birleşik zamanlı usûllerle sözlerin anlam ve duygusal yoğunluğunu desteklemektedir. Ayrıca bazı eserlerin birbirine benzerliği ve yöresel varyantlar, Türk müziği repertuvarının çeşitliliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, söz ve usûl analizleri, ilahilerin ritmik ve tematik zenginliğini ortaya koymakta ve bu alanda gelecekte yapılacak araştırmalar için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Çalışma, ilahi ve halk müziği repertuvarlarının sistematik olarak incelenmesinin önemini vurgulamakta ve dini müzik alanında kapsamlı çalışmalar yapılmasının gerekliliğini göstermektedir. Ayrıca ilahi ve dini mûsiki repertuvarlarının konu, tema ve ritmik yapıları göz önünde bulundurularak sistematik şekilde sınıflandırılması önerilmektedir
Özet (Çeviri)
This study, 32 hymns from different regions of Turkey were analysed in terms of their lyrics within the framework of the themes of tawhid, na't and munajat, and then examined in terms of their rhythmic structures and Turkish musical styles. The works examined were selected by scanning the TRT Turkish Folk Music repertoire and 5817 folk songs, and works containing elements of tawhid, na't and munajat were identified. The analyses showed that four-beat measures were the most common measure unit in the selected hymns. Five works were identified in Erzurum and Urfa, while four-beat works were predominantly found in Sivas and Bolu. Erzurum offered rhythmic diversity with different rhythms such as 2/4, 6/8 and 10/8; 6/4 and 10/8 were observed in Urfa, 8/8 and 15/4 in Sivas, 12/8 in Karabük, 6/4 in Kırıkkale, and only 2/4 in Amasya. These findings reveal the richness of the hymn tradition in terms of regional differences and rhythmic diversity. The rhythmic analyses of the works reveal that the rhythms of Sofyan, Nim Sofyan, Curcuna, Devri Hindi, Düyek, Aksak Semai, and Bektaşi Raksanı are extensively used in Classical Turkish Music. In terms of Turkish Folk Music, four- and two-beat main rhythms, ten- and fifteen-beat mixed rhythms, and six- and eight-beat compound rhythms have been identified. The use of compound metres in some works is noteworthy. For example, when considered separately, 'Derman Arardım Derdime' has 7/4 and 4/4 time signa'tures, but when taken together, it corresponds to a 15/4 mixed time signa'ture. 'Cam Özümden Besmeleyi Çekince' allows for flexibility in its rhythmic structure with a 6/4 time signa'ture and a 2+2+2 pattern. He findings reveal a strong connection between lyrics and rhythm in sacred works. Works themed around Tawhid, na't, and munajat, particularly those employing four-beat and compound rhythms, reinforce the meaning and emotional intensity of the lyrics. Furthermore, the similarities between certain works and regional variants highlight the historical and cultural diversity of the Turkish music repertoire. In conclusion, the analysis of lyrics and usûl reveals the rhythmic and thematic richness of hymns and constitutes an important resource for future research in this field. The study emphasises the importance of systematically examining the repertoires of hymns and folk music and demonstrates the need for comprehensive studies in the field of religious music. Furthermore, it is recommended that the repertoires of hymns and religious music be systematically classified, taking into account their subject matter, themes, and rhythmic structures.
Benzer Tezler
- TRT THM repertuvarında bulunan Hatay türkülerinin söz ve müzik unsurlarının incelenmesi
An analysis on the lyrics and musical element of Hatay folk songs in TRT THM (Turkish folk music) repertoire
EROL MURATHAN TANYILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Sanat Dalı
PROF. DR. AHMET SELİM DOĞAN
- Güftesi Yunus Emre'ye ait TRT THM repertuvarında bulunan ve bulunmayan türkülerin ayak/makam, usul ve tür yönünden incelenmesi
An investigation of the Turkish Turkish songs composed and in the TRT repertoire with lyrics belonging to Yunus Emre in terms of foot/math, procedure and type
ÖMER ZÜLFÜ GÜRAKAR
- TRT THM reperuvarında bulunan Ordu yöresi türkülerinin ritim yapılarının THM ve TSM nazariyatı açısından karşılaştırmalı incelemesi
A comparative study on the rhy THM structures of folk songs of Ordu region in the TRT tfm repertory in terms of TFM and tam theoretic
BARIŞ ENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR SADIK KARATAŞ
- TRT THM repertuvarında yer alan dokuz birim zamanlı ölçülmüş türkülerin Türk müziği usûl nazariyesine göre tespîti ve tasnîfi
Determination and clasification of nine unit time measured songs in TRT THM according to turkish music procedural theory
BETÜL TOPRAK
- TRT THM repertuvarında Erzurum yöresine kayıtlı 13 zamanlı ve üzeri karma usûllü türkülerin ritmik yapılarının TSM usûl nazariyatı açısından karşılaştırmalı incelenmesi
A comparative analysis of the rhythmic structures of 13-beat and higher mixed-meter Turkish folk songs from the Erzurum region in the TRT THM repertoire from the perspective of TSM meter theory
MUHAMMED ENES POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET CAN PELİKOĞLU