Mona Baker'in eşdeğerlik kuramı bağlamında Ala el-Asvani'nin Yakupyan Apartmanı adlı romanındaki deyimler ve kalıp ifadelerin çevirisi
The translation of idioms and fixed expressions in Alaa Al-Aswany's The Yacoubian Building within the framework of Mona Baker's equivalence theory
- Tez No: 994296
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET MÜCAHİT ASUTAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Ala el-Asvani'nin Yakubyan Apartmanı adlı romanının Türkçe çevirisinde yer alan deyim ve kalıp ifadelerin çevirisini, Mona Baker'in çeviribilim alanında öne sürdüğü eşdeğerlik kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çeviribilim alanında özellikle kültürel unsurların ve deyimlerin doğru ve işlevsel aktarımı, kaynak metnin anlam dünyasının ve estetik değerlerinin korunması açısından önemli bir sorun alanı teşkil etmektedir. Bu bağlamda çalışma, Arapça aslından ara dil kullanılarak yani İngilizce üzerinden Türkçeye yapılan çeviride kullanılan deyim ve kalıp ifadelerin çeviri stratejilerini analiz ederek, eşdeğerlik düzeyinde ne tür yöntemlerin tercih edildiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın kuramsal temelini Mona Baker'in tam, kısmi, açımlama ve çıkarma yoluyla eşdeğerlik kategorileri oluşturmaktadır. Deyimleştirme stratejisini de buraya eklemek gerekir. Nitel araştırma yöntemine dayanan bu çalışmada, metin karşılaştırmalı analiz tekniği kullanılmış; Türkçeye tercüme edilmiş metinden hareket edilerek deyimler ve kalıp ifadeler tespit edilmiş, Arapçadaki karşılıkları bulunmuş ve eşleştirilmiştir. Yakupyan Apartmanı adlı romanın ara dil İngilizce tercümesi de ihmal edilmemiş tercümelerin kontrolleri sağlanmıştır. Elde edilen veriler, Mona Baker'in eşdeğerlik kuramı doğrultusunda değerlendirilmiş ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Yakubyan Apartmanı'nın Türkçe çevirisinde deyim ve kalıp ifadelerin aktarımında genel olarak işlevsel eşdeğerlik stratejisinin benimsendiği, ancak yer yer doğrudan çeviri, açıklama yoluyla çeviri veya kültürel uyarlama gibi yöntemlere de başvurulduğu tespit edilmiştir. Bulgular, çevirmenin hedef metin okuyucusunun dilsel ve kültürel beklentilerini göz önünde bulundurarak anlamı korumaya odaklandığını göstermektedir. Bununla birlikte mütercimin tercihlerine katılmadığımız hatta yanlış olduğunu düşündüğümüz tercümelere de yeri geldikçe işaret edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the translation of idioms and fixed expressions in the Turkish translation of Alaa el-Aswany's novel The Yacoubian Building within the framework of Mona Baker's theory of equivalence. In the field of translation studies, the accurate and functional transfer of cultural elements and idioms constitutes a significant area of concern, especially in terms of preserving the semantic richness and aesthetic value of the source text. In this context, the study seeks to analyze the translation strategies applied to idioms and fixed expressions in a translation made from the original Arabic text into Turkish through an intermediary language—English—and to identify the types of strategies used in terms of equivalence. The theoretical foundation of the research is based on Mona Baker's categories of equivalence through direct, partial, explicitation, and omission. The strategy of idiomatization should also be added to this framework. Based on a qualitative research approach, this study employs a comparative textual analysis technique. Idioms and fixed expressions were identified in the Turkish translation, matched with their counterparts in the Arabic original, and analyzed accordingly. Where deemed necessary, the English intermediary version of The Yacoubian Building was also consulted to verify the translations. The data obtained were evaluated in line with Mona Baker's equivalence theory. As a result of the study, it was found that the Turkish translation of The Yacoubian Building generally employed a strategy of functional equivalence in the transfer of idioms and fixed expressions, although at times methods such as literal translation, explicitation, or cultural adaptation were also used. The findings indicate that the translator focused on preserving meaning by considering the linguistic and cultural expectations of the target audience. However, instances where the translator's choices were questionable or deemed incorrect were also pointed out by way of example when necessary.
Benzer Tezler
- 'Börü' dizisinin Arapça altyazı çevirisinde kültürel öğelerin aktarımının Mona Baker'ın eşdeğerlik yaklaşımına göre incelenmesi
An analysis of the transfer of cultural elements in the Arabic subtitle translation of the tv series“Börü”according to Mona Baker's equivalence approach
MURAT EFİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP ARKAN
- Stefan Zweig'ın Satranç isimli eserindeki deyimlerin, atasözlerinin ve kalıp ifadelerin çevirilerinin Mona Baker'in çeviri stratejileri bağlamında incelenmesi
An analysis of the translations of idioms, proverbs, and fixed expressions in Stefan Zweig's Schachnovelle within the framework of Mona Baker's translation strategies
FUAT EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Batı Dilleri ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LOKMAN TANRIKULU
- Pıerre Loti'nin“Constantınople En 1890”başlıklı eserinin Türkçe çevirisinde İstanbul anlatımının eşdeğerlik yaklaşımına göre incelenmesi
Examination of the narrative of Istanbul in the Turkish translation of Pierre Loti's Constantinople En 1890 according to the equivalence approach
NUR SÜMEYYE KÖKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARSUN URAS YILMAZ
- Yaşar Kemal'in 'Yer Demir Gök Bakır' adlı romanının Türkçeden Arapçaya çevirisindeki deyimlerin eşdeğerlik bağlamında incelenmesi
A study of idioms in Arabic translation of Yasar Kemal's 'Yer Demir Gök Bakır' novel in the context of equivalence
FATMA BETÜL ASLAN
Doktora
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CELAL TURGUT KOÇ
- İngilizce Kur'an çevirilerinde eşdeğerlik sorunu: M.A.S. Abdel Haleem ve Tarıf Khaldi örneği
Equivalence problems in Qur'an translations in English: M.A.S. Abdel Haleem and Tarif Khalidi samples
MERVE PALANCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ESRA GÖZELER