Dinî yüksek ihtisas merkezlerinde Arapça öğretimi: Tarih, programlar ve pedagojik yaklaşımlar
Teaching Arabic in religious higher specialization centers: History, programs and pedagogical approaches
- Tez No: 994295
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET CANDAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki Dinî Yüksek İhtisas Merkezlerinin Arapça hazırlık eğitimine odaklanmaktadır. Çalışmanın konusu, 1976 yılında İstanbul Haseki Eğitim Merkezi ile başlayan ve günümüze (2025) dek süren yaklaşık elli yıllık süreçte uygulanan Arapça öğretim programlarının geçirdiği metodolojik evrimdir. Araştırmamızın temel amacı, DİB'in bu kurumlardaki Arapça eğitimini neden ve nasıl dönüştürdüğünü analiz etmektir. Temel hedef din görevlilerinin (müftü, vaiz) şeri ilimlerin ana kaynaklarına vukufiyetini sağlayacak klasik Arapça öğretimi hedefinin, zamanla modern dünyanın ve değişen hizmet alanı ihtiyaçlarının gerekleri doğrultusunda nasıl güncellendiğini tespit etmektir. Bu bağlamda, salt nahiv merkezli ve metin çözümlemeye dayalı geleneksel yaklaşımdan, dört temel dil becerisini (dinleme, konuşma, yazma, çeviri) esas alan iletişimsel yaklaşımları da içeren bütüncül bir modele (geçişin gerekçeleri ve sonuçları irdelenmiştir. Çalışmanın kapsamını, ana eksen olarak DİB ihtisas merkezleri oluşturmaktadır. Bununla birlikte, konunun tarihsel zeminini oluşturmak ve bu kurumların üstlendiği misyonu belirginleştirmek amacıyla, Selçuklu ve Osmanlı medreselerindeki gelenek ile Cumhuriyet sonrası İmam-Hatip Okulları ve İlahiyat Fakültelerindeki Arapça öğretimi tecrübelerine de bu kurumlarda yaşanan ve ihtisas merkezlerinin kuruluşuna zemin hazırlayan eksikliklere arka plan olarak değinilmiştir. Araştırmada tarihsel-betimleyici ve karşılaştırmalı analiz yöntemi benimsenmiştir. 1975, 1978, 1999, 2007, 2017 ve 2021 gibi kilit programlar kronolojik olarak incelenmiştir. Bu incelemede programların ders kredileri, içerikleri ve özellikle okutulan temel kaynaklardaki değişimler mercek altına alınmıştır. Örneğin, Şerhu Katri'n-Neda, el-Belagatü'l-Vadıha ve Mecmuatü's-Sarf gibi klasiklerin yanı sıra el-Arabiyyetü li'l-Hayat, el-Arabiyyetü Beyne Yedeyk ve Arapça Çeviri Kılavuzu gibi modern materyallerin müfredata nasıl entegre edildiği karşılaştırmalı olarak tahlil edilmiştir. Ulaşılan temel sonuç ihtisas programlarının, başlangıçtaki“araç dil”odaklı yapıdan, zamanla“hedef dil”anlayışını da benimseyen hibrit bir modele evrildiğidir. Özellikle 2007 programı, dört temel dil becerisinin müfredata girmesiyle bu dönüşümde bir milat olmuştur. Güncel programlar (2021-2023), hem İzharü'l-Esrar gibi geleneksel metinlerle ilmî derinliği korumayı hem de modern setler, merkezî sınavlar ve mütalaa dersleriyle dil eğitimini her yönüyle güçlendirmeyi hedeflemektedir. Bu gelişim, Diyanet teşkilatının sahih dinî bilgiyi birinci elden kaynaklarından alıp topluma çağın idrakiyle sunabilecek nitelikli personel yetiştirme vizyonunun doğrudan bir yansıması olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the Arabic preparatory education within the Religious Higher Specialization Centers of the Presidency of Religious Affairs (Diyanet). The subject of the study is the methodological evolution of the Arabic language teaching programs implemented over the nearly fifty-year period beginning with the Istanbul Haseki Training Center in 1976 and continuing to the present day (2025). The primary aim of our research is to analyze why and how the Diyanet transformed Arabic education in these institutions. The core objective is to determine how the goal of classical Arabic instruction—intended to provide religious officials (muftis, preachers) with proficiency in the primary sources of Islamic sciences—was updated over time in line with the requirements of the modern world and changing needs in the field of service. In this context, the study examines the rationales and outcomes of the transition from a traditional approach, based solely on grammar (nahw) and text analysis, to a comprehensive model incorporating communicative approaches that emphasize the four basic language skills (listening, speaking, writing, and translation). The scope of the study is primarily defined by the Diyanet's specialization centers as its main axis. However, to establish the historical context and clarify the mission of these institutions, the study also touches upon the tradition in Seljuk and Ottoman madrasas, as well as the experiences of post-Republic Imam-Hatip Schools and Faculties of Theology, including the deficiencies in these institutions that prepared the ground for the establishment of the specialization centers. The study adopts a historical-descriptive and comparative analysis methodology. Key programs from years such as 1975, 1978, 1999, 2007, 2017, and 2021 were examined chronologically. This examination scrutinized the programs' course credits, content, and particularly the changes in the core textbooks used. For instance, it comparatively analyzes how modern materials like el-Arabiyyetü li'l-Hayat, el-Arabiyyetü Beyne Yedeyk, and Arapça Çeviri Kılavuzu (Arabic Translation Guide) were integrated into the curriculum alongside classics such as Şerhu Katri'n-Neda, el-Belagatü'l-Vadıha, and Mecmuatü's-Sarf. The main conclusion reached is that the specialization programs evolved from an initial structure focused on“language as a tool”(araç dil) to a hybrid model that also embraces the concept of“language as a target”(hedef dil). The 2007 program, in particular, marked a milestone in this transformation by introducing the four basic language skills into the curriculum. Current programs (2021-2023) aim to both preserve scholarly depth through traditional texts like İzharü'l-Esrar and strengthen language education in all its facets through modern series, centralized exams, and 'mütalaa' (review/study) sessions. This development has been identified as a direct reflection of the Diyanet's vision to cultivate qualified personnel capable of acquiring authentic religious knowledge from its primary sources and presenting it to society with contemporary comprehension.
Benzer Tezler
- Diyanet İşleri Başkanlığı ihtisas eğitimi üzerine bir araştırma
A research on the specialization education of the Presidency of Religious Affairs
SEYİD ENES DİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVZAT YAŞAR AŞIKOĞLU
- Dini Yüksek İhtisas Merkezlerinin eğitim süreçlerinin öğrenci görüşlerine göre değerlendirmesi (Marmara Bölgesi örneği)
The evaluation of the educational processes of Religious Centers of Specialization according to student opinions (Sample of Marmara Region)
YAKUP EKŞİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET FATİH GENÇ
- Türkiye'de belâgat ilminin öğretilmesi maksadıyla yazılmış eserler
Works written for the purpose of teaching the science of rhetoric in Türkiye
ABDURRAHMAN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimDicle ÜniversitesiArap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EDİP ÇAĞMAR
- İstanbul Haseki ve Konya Selçuk Eğitim merkezlerindeki derslerin program yönünden değerlendirilmesi
Evaluating the courses in Istanbul Haseki and Konya Selçuk Education Centers from the of curriculum
VEHBİ AKŞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
DinSelçuk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA TAVUKÇUOĞLU
- Din görevlileri için Arapçanın önemi ve Diyanet İşleri Başkanlığı Arapça kursları
The importance of Arabic for religious officials and Arabic courses of teh Presidency of Religious Affairs
SERPİL BAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DilbilimAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF AKÇAKOCA