Eleştirel okuryazarlık uygulamalarının ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma ve yazma becerisine etkisi
The effect of critical literacy practices on fourth-grade students critical reading and writing skills
- Tez No: 994352
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYİT ATEŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Eleştirel okuma, Eleştirel okuryazarlık, Eleştirel yazma, İlkokul öğrencileri, Critcal reading, Critical literacy, Critical writing, Primary school students
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, eleştirel okuryazarlık uygulamalarının ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma ve yazma becerilerine etkisi incelenmiştir. Karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı ardışık desenle yürütülen araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında Bursa il merkezinde bulunan Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir ilkokulun dördüncü sınıfındaki 36 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada öntestlerle dördüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma ve yazma beceri düzeyleri belirlenmiştir. Beceri gelişimleri için alanyazındaki eleştirel okuryazarlık uygulamaları; eleştirel okuma ve yazma göstergeleri dikkate alınarak etkileşimli ve bütüncül olarak kademeli sorumluluk devri modeli ile tasarlanmıştır. Araştırmacının uygulayıcı rolündeki süreçte eleştirel okuryazarlık uygulamaları 14 hafta boyunca 28 ders saatinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama sırasında gözlemler yapılmış, uygulamalar sonrasında beceri gelişimlerinin tespiti için sontest verileri toplanmıştır. Nicel veri sonuçlarına göre becerilerde gelişim gösteren ve göstermeyen toplam altı öğrenci ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşme ve gözlem verilerine ek olarak nicel verilerin açıklanması için çalışma grubunun kullandığı dördüncü sınıf Türkçe ders kitabı ve öğrencilerin değerlendirme araçlarındaki eleştirel okuma ve yazma görevlerine verdikleri yanıtlarla doküman incelemeleri yapılmıştır. Veri analizleri tamamlandıktan sonra nicel ve nitel bulgular karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Çalışma grubu ortalamaları uygulamalardan önce eleştirel okuma ve yazma becerilerinde temel düzey seviyesinde iken, uygulamalardan sonra yeterli düzey seviyesine yükseldiği tespit edilmiştir. Uygulamalardan önceki değerlendirmede ders kitabındaki etkinliklerde yer almayan eleştirel okuma ve yazma boyutları ortalamalarının düşük düzeylerde kaldığı görülmüştür. Uygulamalardan sonra öğrencilerin; eleştirel okuma ve yazma ile ilgili farkındalık geliştirdikleri, resimli çocuk kitabı etkinlikleri ve reklam çözümlemeleri gibi eleştirel okuryazarlık uygulamalarına ilgi duydukları, işbirlikli çalışmalarda ise zorlandıkları belirlenmiştir. Çalışma sonucunda eleştirel okuryazarlık uygulamalarının eleştirel okuma ve yazma beceri gelişiminde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study investigated the effect of critical literacy practices on the critical reading and writing skills of fourth-grade primary school students. The study group consisted of 36 fourth-grade students from a primary school affiliated with the Ministry of National Education in the city centre of Bursa during the 2024-2025 academic year. The study was designed as an explanatory sequential design using mixed methods. Pre-tests were used to determine the critical reading and writing skill levels of the fourth-grade students. The critical literacy practices were designed in an interactive and balanced, based on the gradual release of responsibility model and indicators for critical reading and writing skill development. The researcher, as the implementer, carried out the critical literacy practices over 14 weeks, comprising 28 teaching hours. Observations were made during the implementation, and post-test data were collected to determine skill development following the intervention. Interviews were conducted with six students, three who showed improvement and three who did not, based on the results of the quantitative analysis. In addition to interview and observation data, document analysis were conducted using the fourth-grade Turkish textbook and students critical reading and writing tasks in the assessment tools. Following the conclusion of data analyses, the quantitative and qualitative findings were compared and interpreted. The study group's mean critical reading and writing scores were at a basic level before the practices. After the critical literacy practices, the group's mean scores increased to a sufficient level. It was observed that the averages of the critical reading and writing dimensions not included in the activities in the textbook remained at low levels. Following the intervention, it was determined that the students developed awareness regarding critical reading and writing, showed interest in critical literacy practices such as picture book activities and advertisement analyses, but struggled in collaborative work. The study concluded that critical literacy practices are effective in the development of critical reading and writing skills.
Benzer Tezler
- İlkokul öğrencilerinin yapay zeka ile ürettikleri öykülere ilişkin okur tepkilerinin incelenmesi: Bir eylem araştırması
An examination of reader responses to stories generated by elementary school students with artificial intelligence: An action research
MEHMET EMRAH KURU
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YUNUS ERYAMAN
- İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi
Improving the critical literacy skills of primary school 4th grade students
BETÜL SEZGİN TUFAN
- Masallar kullanılarak geliştirilen etkinliklerin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin eleştirel okuryazarlık becerilerinin gelişimine etkisi
The effect of activities developed using fairy tales on the development of critical literacy skills of primary school 4th grade students
AYŞE ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAlanya Alaaddin Keykubat ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMET SEBAN
- STEM uygulamalarının ilkokul öğrencilerinin 21. yüzyıl becerilerine, bilimin doğası düşüncelerine ve astronomi ilgilerine etkisi
The effect of STEM practices on primary school students' 21st century skills, ideas on the nature of science and interests in astronomy
MESUT YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA ECEVİT
- Sınıfta eleştirel pedagoji: İlkokul 4. sınıf öğrencileriyle eleştirel okuryazarlık uygulamalarının yansımaları
Critical pedagogy in classroom: Reflections of critical literacy practices with primary school 4th graders
NURİ BARIŞ İNCE
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN DEDEOĞLU