Geri Dön

Osmanlı döneminde Eski Van Şehri yerleşim kültürü (1877-1915)

Old Van City settlement culture in the Ottoman period (1877-1923)

  1. Tez No: 994557
  2. Yazar: NESRİN YILDIRIM
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ALİ FUAT ÖRENÇ
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Antik dönemlerden itibaren birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Eski Van Şehri, 1548'deki Osmanlı fethi sonrası İmparatorluğun Doğu'daki serhat eyaletleri arasında hem stratejik konumu hem de sosyokültürel yapısı itibarıyla dikkate değer gelişmeler göstermiştir. Asırlar içerisinde şekillenmiş olan şehrin yerleşimi ve demografik yapısı, Osmanlı hâkimiyeti boyunca da değişimini sürdürmüştür. Özellikle XIX. yüzyıl başlarından itibaren bölgedeki sosyo-ekonomik gelişmeler Van ve çevresindeki yerleşim kültüründe ciddi değişimlere zemin hazırlamıştır. Van'daki bu değişim süreci I. Dünya Savaşı (1914-1918) döneminde yaşanan 1915 Ermeni olayları ve Rus işgaline kadar sürmüştür. 1915 yılı Van şehir tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Zira şehir 1915'ten sonra tamamen yaşanmaz hale gelmiş ve terk edilmiştir. Bu gelişme sonrası günümüzde de yaşamın sürdüğü yeni Van Şehri bölgesinde yerleşime başlanmıştır. Bu tarihten itibaren, çalışmamızın da ana konusu olan ve günümüzde arkeolojik kazıların yapılmakta olduğu 1915 öncesindeki yerleşim bölgesi, Eski Van Şehri olarak anılmaya başlanmıştır. Tezimizde ortaya konulan verilerin, ülkemizde ve dünyada nadir örneklerden biri olan 19. yüzyıl şehir arkeolojisi kazıları kapsamında Eski Van Şehri bulgularına katkı yapması da amaçlanmıştır. Eski Van Şehri'nde yerleşim kültürünü, klasik Osmanlı döneminden farklılaştıran süreç Sultan II. Mahmud devrinde (1808-1839) başlatılan reform hareketlerinin Tanzimat döneminde (1839-1876) daha sistematik ve yaygın bir hâle gelmesiyle kalıcı bir forma dönüşmüştür. Ancak Van'ın merkezden uzaklığı, çok milletli toplumsal yapısı ve bilhassa aşiret yapılanmasından kaynaklı bölgesel dinamikler nedeniyle bu reformların Eski Van Şehri'nde uygulanması gecikmelere sebep olmuştur. Şehrin yerleşim kültürünün gözle görülür bir şekilde dönüşmeye başlaması ise önce I. Meşrutiyet'in (1876) ardından da II. Meşrutiyet'in (1908) ilânıyla kendini göstermeye başlamıştır. Bu çalışmamızda I. Meşrutiyet döneminden başlayarak 1915 olaylarının sonuna kadar geçen süreçte meydana gelen siyasi, sosyal, ekonomik ve diğer gelişmelerin Eski Van Şehri'nin yerleşim kültürüne olan etkilerin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Zira Eski Van Sehri'nin Van Kalesi eteklerinden doğuya doğru genişleme eğilimi göstermesi dönemin modernleşme adımları arasında yer alan belediyenin kurulmasıyla birlikte şekillenen kentleşme süreci açısından dikkat çekicidir. Bu çerçevede söz konusu dönüşümün somutlaştığı yeni yerleşim alanı olan Bağlar mevkii bir yerleşim modeli olarak öne çıkmıştır. Bilhassa XIX. yüzyılda Osmanlı topraklarında etkisini artıran misyonerlik faaliyetleri Doğu Anadolu'da bir merkez olarak Eski Van Şehri'ni hedef almıştır. Bu faaliyetler çerçevesinde kurulan çeşitli kurumlar ve yürütülen çalışmalar da yerleşim kültürünü doğrudan etkilemiştir. Bu kurumların şehirdeki sosyal ve mekânsal dönüşümdeki rolleri araştırma kapsamında detaylı olarak değerlendirilmiştir. XIX. yüzyılın genel dinamikleri dikkate alınarak özellikle I. Meşrutiyet sonrası dönemde Eski Van şehrinin yerleşim kültürüne etki eden tüm gelişmeler bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaya çalışılmıştır.

Özet (Çeviri)

Having hosted many civilizations since ancient times, the Old City of Van has shown remarkable developments in terms of both its strategic location and sociocultural structure among the eastern border provinces of the Empire after the Ottoman conquest in 1548. The settlement and demographic structure of the city, which had been shaped over the centuries, continued to change throughout the Ottoman rule. Particularly since the beginning of the 19th century, socio-economic developments in the region have paved the way for serious changes in the settlement culture of Van and its surroundings. This process of change in Van continued until the 1915 Armenian events and the Russian occupation during World War I (1914-1918). The year 1915 was a significant turning point in the history of Van, as the city became completely uninhabitable and was abandoned after 1915. Following this development, settlement began in the new Van city area, where life continues today. From this date onwards, the pre-1915 settlement area, which is the main subject of our study and where archaeological excavations are being carried out today, began to be known as the Old City of Van. The data presented in our thesis is also intended to contribute to the findings of the Old City of Van within the scope of 19th century urban archaeology excavations, which is one of the rare examples in our country and in the world. The process that differentiated the settlement culture in the Old City of Van from the classical Ottoman period turned into a permanent form when the reform movements initiated during the reign of Sultan Mahmud II (1808-1839) became more systematic and widespread during the Tanzimat period (1839-1876). However, due to Van's distance from the city center, its multi-national social structure, and regional dynamics, especially those stemming from tribal structures, the implementation of these reforms in the Old City of Van caused delays. The visible transformation of the city's settlement culture began to manifest itself first with the declaration of the First Constitutional Monarchy (1876) and then the Second Constitutional Monarchy (1908). In this study, we aimed to examine in detail the effects of political, social, economic and other developments on the settlement culture of the Old City of Van, starting from the First Constitutional Monarchy period until the end of the 1915 events. The tendency of the Old City of Van to expand eastwards from the foothills of Van Castle is noteworthy in terms of the urbanization process that took shape with the establishment of municipality, which was among the modernization steps of the period. In this context, Bağlar mevkii, the new settlement area where the transformation in question is embodied, has come to the fore as a settlement model. Missionary activities, which increased their influence in Ottoman lands especially in the 19th century, targeted the Old City of Van as a center in Eastern Anatolia. Various institutions established and studies carried out within the framework of these activities directly affected the settlement culture. The roles of these institutions in the social and spatial transformation of the city were evaluated in detail within the scope of the research. Taking into account the general dynamics of the 19th century, all developments affecting the settlement culture of the Old City of Van, especially in the period after the First Constitutional Monarchy, were tried to be addressed with a holistic approach.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    512484

    Osmanlı İmparatorluğu'na kadar Kubbetü'l-İslam: Ahlat şehri

    Kubbat al-Islam until the Ottoman Empire: The city of Ahlat

    ELİF KARAKOÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYDIN USTA

  2. Tez No

    902911

    Doğubeyazıt'ta Türk-İslam dönemine ait tarihi mezarlıklar ve mezar taşları

    Historical cemeteries and tombstones of the Turkey-Islamic period in Dogubeyazit

    MEHMET SAMİ BABAT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl Üniversitesi

    Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜLSEN BAŞ TERZİOĞLU

  3. Tez No

    142597

    Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi

    Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque

    EVREN YILDIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE

  4. Tez No

    617837

    Tarihi ve kültürü ile Doğubayazıt

    Dogubayazid with its history and culture

    AHMET ÖNER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    TarihVan Yüzüncü Yıl Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET SALİH ARI

  5. Tez No

    594022

    Byzantine heritage depicted: the aqueduct of Valens in the historical topography of Istanbul

    Tasvirdeki Bizans mirası: İstanbul'un tarihi topografyasında Valens Su Kemeri

    FATMA SARIKAYA IŞIK

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2019

    MimarlıkOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YONCACI ARSLAN

Geri Dön