Büyük Selçuklu sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya sahasıTürk devletlerinde devlet yazışma kültürü, dili ve üslûbu,belgeler ve açıklamalı dizinler
The state correspondence culture, language and style in Turkish states of anatolia, İran, Iraq and caucasus regions after the Great Seljuk empire, documents and annotated indexes
- Tez No: 994679
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA SEMA ÖZÖNDER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belgeler, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Dil bilgisi, Diplomatika, Türk Devletleri Teşkilatı, Türk devletleri, Türkçe, İlhanlı Devleti, Documents, Grammar, Diplomatics, Organization of Turkic States, Turkish states, Turkish, Ilkhanid State
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez Selçuklu sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya sahasının İlhanlı Çobanlı, Calayırlı, Timürlü, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safevî, Afşar ve Kaçar Devleti ile Gence, Karabağ, Kuba, Nahçıvan, Revan, Şirvan ve Tiflis gibi Azerbaycan Hanlıklarına ait iki dilli Devlet Yazışma Evrakı'ndan hareketle Türk-Fars, Türk-Moğol dil ilişkilerinin çeşitli niteliği ve derecesini ortaya koyan, yazışma geleneği ve terminolojisinin bilhassa ait olduğu alan ile diğer Türklük alanları içerisinde ele alınıp art ve eş zamanlı mukayesesinin yapıldığı bir çalışmadır. Belgeler eşliğinde hazırlanan bu çalışma tezin konusu, tezin amacı, inceleme yöntemi ve Selçuklu Sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Sahası Türk devletleri Yazışmalarının Araştırılması Tarihi'ne dair bilgilerin verildiği Giriş ile altı bölüm ve dizinlerden meydana gelmektedir.“Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Coğrafyası, Bölgenin Türk Tarihine ve Diline Genel Bir Bakış”adını taşıyan 1. Bölüm Anadolu, İran ve Kafkasya Coğrafyası, Anadolu, Azerbaycan, İran ve Kafkasya'da bölgenin siyasî tarihi ve Türkçenin durumu üzerinde durulmuştur.“Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Sahası Türk Devletlerinde Yazışma Kültürü ve Devlet İşleri”adını taşıyan 2. Bölüm'de incelenen dönem ve sahaya kadar Türklerde yazışma kültürü, devlet divanı, bu divanın teşkilatı ve işleyişi, divandan çıkan bir yazının hangi aşamalardan geçtiği, inşâ divanı ile bu divanın görevlileri, belgelerin tür ve muhtevalarına göre tasnifi, mühürlenmesi, üzerinde kime ve hangi daireye ait ne tür kayıtların yer aldığı, belgelerin kaydedilip arşivlenmesi hem tezde incelenen belgelerden hem de ikincil kaynaklardan yararlanılarak incelenmiştir.“Selçuklu Sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Sahası Türk devletleri Yazışmaları adının verildiği 3. Bölüm'de dönem ve saha Türk devlet ve hanlıklarında belgelerin hangi dil ve alfabelerle kaleme alındığı, bu dil ve alfabelerin özelleştiği yerler, tasnifinin tarafımızca yapılarak metotlaştırıldığı yazışma belgelerinin muhteviyatı hakkında açıklamalar yer almaktadır. ”Selçuklu Sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Sahası Türk devletleri Yazışmalarının Dil ve Üslûp Özellikleri“ adının verildiği 4. Bölüm'de hem ilgili dönem ve saha Türk devletlerine ait Türkçe belgelerden hareketle devlet dilinin hangi Türk yazı dili üzerine inşa edildiği, bu Türk dilinin söz konusu devletlerde nasıl bir seyir izlediği, Türk dilli bu yazışma belgelerinin imlâ, ses, şekil, cümle özellikleri hem de tezde yer alan bütün belgelerden hareketle başta mürsil hükümdar olmak üzere, mürselünileyh hükümdar, kendi devlet adamı, şehzadeleri, anneleri, hatunları, kız evlatları, Müslüman veya gayrimüslim yabancı devlet adamları, lalaları, elçiler, din adamları, gulâmları için kullanılan lakap ve unvanlar, hükümdarın sarayı, duruma göre değişen retoriği, belgelerde kullanılan söz sanatları, Kur'an, hadis, atasözleri, özlü sözler, hükümdarın kendi veya başkasının şiirleri, tarihî olaylar, mitolojik ve gerçek kişiler ve coğrafî unsurlardan oluşan belgelerde kullanılan kaynaklardan hareket edilerek üslûp özellikleri tespit edilmiştir. ”Selçuklu Sonrası Anadolu, İran, Irak ve Kafkasya Sahası Türk devletleri Yazışmalarının Dış Görünüşleri, Biçim ve İçerik Özellikleri“ adının verildiği 5. Bölüm'de belgelerde kullanılan kâğıt, mürekkep, hat, yazının kâğıt üzerine yerleştirilmesi, dönem ve saha Türk devletleri yazışmalarının hanedanlara göre biçim ve içerik özelliklerinin rükünleri üzerinde durulmuştur. Tez konusunun incelenmesine temel olan Türkçe ve Farsça belgeler, tezin 6. Bölüm'ünde incelenmiştir. Bu bölümde belgeler, kronolojik olarak sıralamaya tâbi tutulmuş, dönem ve saha Türk devletlerine ait her belgenin hangi devlet adamı tarafından sadır olunduğu, belgenin bulunduğu yer, datatio ve locus bilgisi, dili, alfabesi, türü, verildiği veya gönderildiği kişi, içeriği, belgenin özelliği, -varsa- üzerinde yapılan çalışmalar, belgenin özelliklerinin tanıtımı, metnin çeviriyazısı ve Türkiye Türkçesine çevirisi bulunmaktadır. Belgelerin yazım özelliklerinin takip edilebilmesi, değişmeye bağlı olarak ortaya çıkan varyantlaşmanın görülebilmesi, muhtelif dillerdeki muadil ve mukabillerinin mukayesesinin kolayca yapılabilmesi, kelimenin kökeninin açıklanması, terimlerin ne zamana kadar kullanıldığının anlaşılabilmesi için incelediğimiz belgelerde tespit edilen terim, boy, cemaat, din, millet, ulus, cemaat, din, millet, dağ, deniz, göl, ırmak, yer ve şahıs adları ise ”Dizinler" başlığı altında verilmiş, bunlar Terimler, Boy ve Ulus Adları, Yer ve Su Adları ve Kişi Adları başlıklarında incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis, based on the multilingual State Correspondence of the Azerbaijani Khanates such as Ilkhanid Çobanlı, Calayırlı, Timürlü, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safavid, Afshar and Qajar as well as Gence, Karabakh, Kuba, Nakhichevan, Revan, Shrivan and Tbilisi in the post-Seljuk Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus field, is a study that presents the various qualities and degrees of Turkish-Persian, Turkish-Mongolian linguistic relations, and discusses the correspondence tradition and terminology within the field to which it belongs and other Turkish fields, and makes a sequential and simultaneous comparison. This thesis, which was prepared with documents, consists of Introduction and six chapters providing information on the subject of the thesis, the purpose of the thesis, the method of analysis and the History of the Research of the Correspondence of the Turkish States in Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus Field after the Seljuks, as well as Indexes Chapter 1, titled Anatolia, Iran, Iraq and Caucasus Geography, An Overview of the Turkish History and Language of the Region, consists of the following headings: Anatolia, Iran and the Caucasus Geography, Turkish History in Anatolia, Azerbaijan, Iran and the Caucasus, and the Status of Turkish Language in the Region. Chapter 2, titled Correspondence Culture and State Affairs in the Turkish States in Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus Field, provides information on the culture of correspondence in the Turks until the period and field examined, the culture of correspondence of the Turkic states in the period and field subject to the thesis, the state divan, the organisation and functioning of this divan, the stages through which a writing from the divan passes, the divan inşa and the officials of this divan, the classification of documents according to their type and content, their sealing, what kind of records belonging to whom and which department are included on them, and the recording and archiving of documents. Chapter 3, titled Correspondence of the Turkish states in Post-Seljuk Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus field, includes descriptions of the languages and alphabets in which the documents were written by the Turkic states and khanates of the period and field, the places where these languages and alphabets were customised, and the content of the correspondence documents, the classification of which was made and methodised by us. Chapter 4, titled“Language and Stylistic Characteristics of the Correspondence of the Turkic States in Post-Seljuk Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus Field, identified spelling, sound, shape, sentence features of these Turkish-language correspondences on which Turkic writing language the state language was built, how this Turkish language followed a course in these states, based on Turkish documents belonging to both the relevant Turkic states of the period and field, as well as the stylistic features, based on all the documents in the thesis and the sources used in the documents, consisting of epithets and titles, the emperor's court, his rhetoric, which varied according to the situation, figures of speech used in documents, Qur'an, hadith, proverbs, maxims, the emperor's own or someone else's poems, historical events, mythological and real persons and geographical elements used for the sending emperor, the receiving emperor, his own statesmen, princes, their mothers, wives, daughters, Muslim or non-Muslim foreign statesmen, their lalas, ambassadors, clerics, and their gulams. Chapter 5, titled ”Appearance, Form and Content Characteristics of the Correspondence of the Turkic States in Post-Seljuk Anatolia, Iran, Iraq and the Caucasus Field, discussed paper used in documents, ink, calligraphy, placement of writing on paper, as well as the elements of form and content features of correspondence by the Turkic states of the period and field by the dynasties. Chapter 6, called Documents, includes chronologically sorted and assigned codes by field and type of correspondence, each document from the Turkic states of the period and field, by which statesman the document was issued, the place where the document was found, datatio and locus information, language, alphabet, type, the person to whom it was delivered or addressed, its content, the characteristics of the document, the studies carried out on it, if any, the introduction of the features of the document, the translation of the text and its translation into Turkish. If the terms identified in the documents we examined were clans, community, religion, nation, people, congregation, mountain, sea, lake, river, place and person names, they were included in Indexes, and the terms were analysed under the titles of Clan and Nation Names, Place and Water Names and Person Names in order to follow the spelling characteristics of the documents, see the variation arising due to change, facilitate the comparison of equivalents and equivalents in various languages, explain the origin of the word and understand how long the terms have been used.
Benzer Tezler
- Konya dışındaki müze ve kütüphanelerde bulunan Selçuklu ve Selçuklu üslubunu taşıyan cild kapakları (2 cilt)
Başlık çevirisi yok
AHMET SAİM ARITAN
Doktora
Türkçe
1992
Sanat TarihiSelçuk ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BEYHAN KARAMAĞARALI
- Artuklu Dönemi tarihi yapılarındaki figürlü süslemeler ve Orta Asya kültürünün etkileri
Artuklu figurative decoration art and historical development of the effects of Central Asian culture
ÇİMEN TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sanat TarihiBatman ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDÜSSELAM ULUÇAM
- 13. yüzyıl Anadolu siyasi-kültürel ortamının anadolu selçuklu sanatına yansımaları
Reflections of 13ᵗʰ century Anatolian political-cultural environment on anatolian seljuk art
ONUR ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiFırat Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KORKMAZ ŞEN
- Anadolu Selçuklu çinilerindeki hayvan figürlerinin farklı bir yaklaşımla seramik yüzeylerde değerlendirilmesi
A different approach in evaluation of animal figures on ceramic surfaces of Anatolian Seljuk's tiles
KOZA KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
El SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. VEDAT KACAR
- Anadolu Selçuklu Dönemi Konya yapılarında taş ve tuğla süsleme
The Stone and brick decoration of the constructions of Konya in the Anatolian Seljuks Period
PIRIL ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Sanat TarihiAtatürk ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN YURTTAŞ