Geri Dön

Şâfiî mezhebinde kavâid ilmi ve gelişimi

The science of qawāʿid al-fiqhiyya and its development in the Shāfiʿī school

PDF İndir

  1. Tez No: 994680
  2. Yazar: MUSTAFA ATLAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ADNAN MEMDUHOĞLU
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Şâfiî Mezhebi, Kavâid İlmi, Usûl, Furûk, Eşbâh ve Nezâir, İslâm Hukuk Düşüncesi, Shāfiʿī School, Qawāʿid al-Fiqh, Uṣūl al-Fiqh, Furūq, al-Ashbāh wa'l-Naẓāʾir, Islamic Legal Thought
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Siirt Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, İslâm Hukuku'nun mühim sahalarından biri olan kavâid ilmini Şâfiî mezhebi çerçevesinde ele almakta; bu ilmin teşekkülünü, tarihî seyrini ve fıkhî muhakeme içerisindeki yerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Şâfiî geleneğinde bu ilmin çok erken dönemlerde belirgin bir usûlî istikrar kazandığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, kavâid ilminin usûl ve furû' meselelerde hüküm muhakemesini yönlendiren esaslar olarak kullanıldığı; kâidelerin ilk formülasyon örneklerinin, deliller arasındaki tertip ve mezhep içi istidlâl anlayışı çerçevesinde İmam Şâfiî'nin yaklaşımında açık bir şekilde görülebildiği değerlendirilmektedir. Bu itibarla, İmam Şâfiî'nin usûl-i fıkhın tedvinindeki kurucu rolünün, kavâid düşüncesinin teşekkülünde de belirleyici bir mahiyet taşıdığı anlaşılmaktadır. Çalışmada, kavâid ilminin kâideleştirme süreci, hüküm istinbâtındaki işleyişi ve fıkhî muhakeme içindeki fonksiyonu bakımından, İmam Şâfiî'nin yaklaşımının erken ve etkili örnekler sunduğu tespit edilmektedir. Zira onun tarafından vaz' edilen birçok küllî ilkenin, zamanla mezhep sınırlarını aşarak fıkhî müşterekler arasında yerini aldığı görülmektedir. Bu yaklaşımın somut bir yansıması olarak, Şâfiî mezhebi âlimlerinin eşbâh ve nezâir, furûk, davâbıt, külliyyât, makâsıd kâideleri ve tekâsîm-i fıkhiyye gibi sahalarda, söz konusu alanları müstakil telif konusu hâline getiren ilk fakihler arasında yer aldıkları anlaşılmaktadır. Üç bölümden müteşekkil olan çalışmanın birinci bölümünde kavâid ilmine dair genel bir çerçeve çizilmekte; bu kapsamda kavâid ilminin tarifi, kaynakları, fıkıh usûlü ile ilişkisi ve eşbâh ve nezâir literatürü başta olmak üzere kavâidle irtibatlı ilim dalları ele alınmaktadır. İkinci bölümde, kavâid ilminin müstakil bir disiplin hâline gelmeden önceki tarihî seyri, Şâfiî mezhebinin usûl yapısı, fıkıh kâidesinin teşekkül unsurları ve şartları ile kâidelerin türleri ve mezhep içindeki gelişim süreci incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise Şâfiî kavâid literatürünün tedvin ve tertip süreci, bu ilmin mezhep içerisinde kazandığı kurumsal mahiyet, kâidelerin delil değeri, istisnâların konumu, kâide-istisnâ-kıyas ilişkisi ve diğer istidlâl yollarıyla olan irtibatı tatbikî örnekler çerçevesinde ele alınmaktadır.

Özet (Çeviri)

This study examines the science of qawāʿid al-fiqh (Islamic legal maxims), one of the significant fields of Islamic law, within the framework of the Shāfiʿī school, aiming to analyze its formation, historical development, and its role in juristic reasoning (fiqhī reasoning). The research demonstrates that, within the Shāfiʿī tradition, this discipline attained a clear methodological stability (uṣūlī consistency) at a very early stage. In this context, it is argued that legal maxims functioned as guiding principles in legal reasoning in both uṣūl (legal theory) and furūʿ (substantive law), and that the earliest examples of the formulation of legal maxims can be clearly observed in Imām al-Shāfiʿī's approach, particularly through his systematic ordering of evidences and his intra-school method of legal inference (istidlāl). Accordingly, it becomes evident that Imām al-Shāfiʿī's foundational role in the codification of uṣūl al-fiqh was also decisive in the formation of qawāʿid-based legal thought. The study further identifies that Imām al-Shāfiʿī's approach provides early and influential examples with regard to the process of systematizing legal maxims, their operation in the derivation of rulings (istinbāṭ al-aḥkām), and their function within juristic reasoning. Indeed, many universal principles (kullī principles) articulated by him are shown to have gradually transcended the boundaries of his school and become part of the shared corpus of Islamic jurisprudence. As a concrete reflection of this approach, it is observed that scholars of the Shāfiʿī school were among the earliest jurists to treat fields such as al-Ashbāh wa'l-Naẓāʾir (legal analogues and parallels), furūq (legal distinctions), ḍawābiṭ (regulative principles), kulliyyāt (universal principles), maqāṣid-based maxims (maxims related to the objectives of the Sharīʿa), and taqāsīm fiqhiyya (juristic classifications) as independent subjects of scholarly composition. The study consists of three chapters. The first chapter outlines a general framework of the science of legal maxims, addressing its definition, sources, relationship with uṣūl al-fiqh, and related disciplines, particularly the literature of al-Ashbāh wa'l-Naẓāʾir. The second chapter examines the historical development of qawāʿid prior to its emergence as an independent discipline, the methodological structure of the Shāfiʿī school, the constituent elements and conditions for the formation of legal maxims, as well as their types and developmental trajectory within the school. The third chapter focuses on the compilation and organization of Shāfiʿī qawāʿid literature, the institutional character this discipline acquired within the school, the evidentiary value of legal maxims, the role of exceptions (istisnāʾāt), the relationship between maxims, exceptions, and analogy (qiyās), and their connection with other modes of legal reasoning, illustrated through applied examples.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    471790

    Süyûtî ve el-Eşbâh ve'n-nezâir isimli eseri

    Al-Suyuti's“Al-Ashbāh wa al-Nazā'ir fī Furū' al-Shāfi'iyya”

    ŞEYMA YEŞİLYAYLA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    DinYalova Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUHARREM ÖNDER

  2. Tez No

    857882

    المنهج الاستدلالي للخطيب الشربيني في كتابه مغني المحتاج: دراسة أصولية تطبيقية

    Hatib eş-Şirbînî'nin Muğni'l-Muhtâc adlı eserinde istidlâl yöntemi: Usûl ve uygulama bağlamında bir incelemeThe constructi ve method of Alkhateeb Alshırbını in his book Mughni almuhtaj an applied fundamental study

    ZUHER QADER SALIH ARAFAT

    Doktora

    Arapça

    Arapça

    2024

    DinHarran Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TAHA NAS

  3. Tez No

    688118

    Zafer Ahmed et-Tehânevî'nin Kavâid fî Ulûmi'l-Hadîs adlı eserinin değerlendirilmesi

    Evaluation of Zafar Ahmad al-Thanawi's book called Qawaid fî Ulûm al Hadith

    SEVBAN ÖZDEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DinBursa Uludağ Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ABDULLAH KARAHAN

  4. Tez No

    448368

    Eşbâh ve Nezâir literatürü: İbn-i Nüceym ve Suyûtî örneği

    Eşbâh and Nezâir literature: Ibn Nüceym and Suyûtî example

    DURMUŞ REĞAİP YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    DinSakarya Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SÜLEYMAN KAYA

  5. Tez No

    1000821

    اختلافات أبي زيد الدبوسي مع الإمام الشافعي فيأ الأدلة المتفق عليها (دراسة أصولية)

    Ebu Zeyd ed-Debûsî'nin Üzerinde İttifak Edilen Delillerde İmam Şafiî'ye İhtilafları (Usul Çalışması)

    GÜRKAN KARABABA

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2021

    DinUrdun Unıversıtesı

    İslam Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ABDALLAH IBRAHIM ALKILANI

Geri Dön