Osmanlı kesici silahlarının tasarım formları ve dekorasyon özellikleri (Topkapı Sarayı Müzesi ve Askeri Müzeden bir kısım örneklerle)
Design forms and decoration features of Ottoman edged weapons (With some examples from Topkapı Palace Museum and Military Museum)
- Tez No: 994926
- Danışmanlar: PROF. DR. İLHAN ÖZKEÇECİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: El Sanatları, Sanat Tarihi, Güzel Sanatlar, Crafts, Art History, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Kesici Silahlar, Eslihâ-i Câriha, tezyînât, Kılıç, Yatağan, Edged Weapons, Eslihâ-i Cariha, Ornamentation, Sword, Yataghan
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti'nde kullanılan kesici silâhların temel formlarını ve üzerlerindeki bezemeleri inceleyen bu çalışma, gelecekteki restorasyon ve restitüsyon projelerine kaynaklık ederek literatürdeki önemli bir boşluğu doldurması bakımından önem taşımaktadır. Çalışmanın temel amacı, konuyu genellikle maden sanatı yönüyle ele alan sınırlı sayıdaki akademik literatüre bir desen tasarımcısı gözüyle farklı bir bakış açısı kazandırmaktır.“Osmanlı Kesici Silâhlarının Tasarım Formları ve Dekorasyon Özellikleri (Topkapı Sarayı Müzesi ve Askeri Müzeden Bir Kısım Örneklerle)”isimli tez çalışması yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Giriş başlığı altında Amaç ve Önem, Problem Cümlesi, Alt Problemler, Yöntem/Evren ve Örneklem, Veri Toplama Araçları, Veri Analiz Yöntemleri, Varsayımlar/Sayıltılar ve Sınırlılıklar yer almaktadır. İkinci bölümde Türklerde Silâh Kültürü başlığı altında Türklerde Bezemenin Yeri ve Önemi ile İslâm öncesi ve sonrası dönemlerde Türk kesici silâhlarına değinilmiştir. Üçüncü Bölümde Osmanlıda Kullanılan Kesici Silâh Türleri ve Tasarım Özellikleri başlığı altında başlıca kesici silâhlar olan, Kılıç, Yatağan, Meç, Pala, Hançer, Kama, Balta ve Teber hakkında genel açıklayıcı bilgiler verilmiştir. Dördüncü Bölüm Osmanlı Maden Sanatında Malzeme, Yapım ve Süsleme başlığı altında, kullanılan malzemeler, dövme ve döküm teknikleri ile süsleme tekniklerinin çeşitleri olan Tombak (Altın Sıvama), Çalma ve Kazıma (Hak), Kabartma (Repousse), Kalıpla Kabartma (Stampa Basma), Kakma, Ajur (Delik İşi/Kesme), Çakma (Küftgâri), Taş Yerleştirme (Murassa), Telkâri (Filigre), Savatlama (Niello) ve Mine (Emaye) teknikleri anlatılmıştır. Beşinci Bölüm Katalog olup, incelenen eserlerin teknik analiz ve çizimlerinin yapılarak çözümlenmeye çalışıldığı kısımdır. Altıncı Bölümde yapılan Değerlendirme ve Karşılaştırmaları, yedinci olan Sonuç, tespit ve öneriler takip etmektedir. Yapılan analizler doğrultusunda, Osmanlı kesici silahlarının yalnızca fonksiyonel ve törensel nesneler olmadıkları, çağının estetik ve sembolik değerlerinin yansıması niteliğinde özgün tasarım formları oldukları tespit edilmiştir. Bilhassa kılıç ve alt türü olan yatağanların karakteristik formlarına göre belirlenen desen paftaları, standartlaşmış bir tasarım programı olduğunu gösterir niteliktedir. Çalışmanın bütünsel çerçevesi, kesici silahların sanat bakımından da kıymetli birer form olarak alana tasarımsal veri tabanı da sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study, which examines the fundamental forms and decorative features of edged weapons used in the Ottoman Empire, is significant for filling an important gap in the literature by serving as a resource for future restoration and restitution projects. The main objective of the study is to bring a different perspective, through the eyes of a pattern designer, to the limited academic literature that generally approaches the subject from the viewpoint of metalwork art. The dissertation, titled“The Design Forms and Decoration Characteristics of Ottoman Edged Weapons (With a Selection of Samples from the Topkapı Palace Museum and the Military Museum),”consists of seven chapters. The first chapter, under the heading of Introduction, includes the Aim and Significance, Problem Statement, Sub-Problems, Method/Population and Sample, Data Collection Tools, Data Analysis Methods, Assumptions, and Limitations. The second chapter, titled“Weapon Culture among Turks,”discusses the place and importance of ornamentation for Turks and addresses Turkish edged weapons in the pre-Islamic and post-Islamic periods. The third chapter,“Types and Design Characteristics of Edged Weapons Used in the Ottoman Empire,”provides general explanatory information about primary edged weapons such as the Sword, Yataghan, Rapier, Pala, Dagger, Kama, Axe, and Teber. The fourth chapter,“Material, Production, and Ornamentation in Ottoman Metalwork Art,”describes the materials used, forging and casting techniques, and various decorative methods such as Tombac (Gilding), Chasing and Engraving (Hak), Repoussé, Stamping (Stampa Basma), Inlaying (Kakma), Openwork (Ajur/Piercing), Damascening (Küftgâri), Stone Setting (Murassa), Filigree (Telkâri), Niello (Savatlama), and Enamel (Mine). The fifth chapter is the Catalogue, which is the section where the examined artifacts are analyzed through technical analysis and drawings. The sixth chapter includes the Evaluation and Comparison, followed by the seventh chapter, the Conclusion, findings, and recommendations. The analyses have determined that Ottoman edged weapons were not merely functional and ceremonial objects, but also unique design forms reflecting the aesthetic and symbolic values of their era. Particularly, the pattern layouts determined according to the characteristic forms of swords and their sub-type, the yataghan, indicate the existence of a standardized design program. The holistic framework of the study also presents a design database to the field, highlighting these edged weapons as artistically valuable forms.
Benzer Tezler
- Çanakkale Cephesi'nde Osmanlı ve itilaf devletleri hava güçlerinin görsel verilerle desteklenmiş nispi güç analizi
Visual data supported comparative force analysis of air forces of Ottoman and allied armies at the gallipoli front
İBRAHİM BÜLENT YILMAZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihHacettepe ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ACUN
- Bosna-Hersek müze ve koleksiyonlarında yatağan
The yataghan in Bosnia and Herzegovina museums and collections
AMİLA BECİROVİC LUKARCANİN
Doktora
Türkçe
2022
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT ALP
- XIX. yüzyıl arşiv belgelerine göre Osmanlı toplumunda intiharlar
According to archive documents of 19th century suicides in Ottoman society
ASLI GÜLLER
- Bazı yerli ağaç türlerinin kündekâri yapımında kullanım imkanları
Using feasibility of some local wood species in making kündekâri
CEVDET SÖĞÜTLÜ
Doktora
Türkçe
2004
Ağaç İşleriGazi ÜniversitesiMobilya ve Dekorasyon Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MÜSLİM EKNİ
- Zeytinliadası insan iskeletlerinin çene ve diş varyasyonlarının antropolojik açıdan analizi
Anthropological analysis of chin and tooth variations of human skeletons of Zeytinliada
MEHMET SABRİ BEKMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
AntropolojiCumhuriyet ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FADİME SUATA ALPASLAN