Sorun odaklı çocuk edebiyatı eserlerinin ortaokul öğrencilerinin empati kurma becerilerini geliştirmeye etkisi: Arkadaşlık Çok Karışık kitabı örneği
The effect of problem-oriented children's literature on developing empathy skills in middle school students: The case of Arkadaşlık Çok Karışık
- Tez No: 994927
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN KARAKUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kurgu metinler, çocuk okurun duyuşsal dünyasını harekete geçirerek empatik bir okuma deneyimi oluşturur. Bu çalışma, bibliyoterapi ilkeleri doğrultusunda okutulan sorun odaklı bir çocuk romanının, ortaokul öğrencilerinin empati becerilerine ve akran zorbalığına ilişkin farkındalıklarına etkisini incelemekte; ayrıca okul rehberlik hizmetlerinde sorun odaklı çocuk edebiyatının kullanım durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bunun yanında araştırma kapsamında, akran zorbalığı temasını doğrudan ya da ilişkili biçimde ele alan çocuk edebiyatı eserlerinden oluşan işlevsel bir öneri kitap listesi hazırlanarak, okul temelli önleme/iyileştirme çalışmalarında öğretmen ve rehberlik servislerine uygulanabilir bir kaynak sunulması hedeflenmiştir. Nitel durum çalışması deseninde yürütülen araştırmanın katılımcıları, İstanbul'un Küçükçekmece ilçesindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri (ilk görüşme n=27; son görüşme n=24) ile yine İstanbul Küçükçekmece'deki ortaokullarda görev yapan 26 rehber öğretmenden oluşmaktadır. Pınar Akseki ve Şeniz Baş'ın Arkadaşlık Çok Karışık adlı romanı bibliyoterapi ilkeleri doğrultusunda okutulmuş; öğrencilerden okuma öncesi-sonrası formlar, rehber öğretmenlerden yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmıştır. Veriler tematik analizle çözümlenmiş, bulgular frekans ve yüzde değerleriyle desteklenmiştir. Bulgular, öğrencilerin okuma öncesinde zorbalığı daha çok fiziksel ve sözel saldırganlıkla sınırlı tanımladığını; okuma sonrasında ise mağdur duygularına odaklanma, zorba davranışı sorgulama, yardım arama ve tanık olunan durumlarda karşı koyma gibi empati temelli tepkilerin arttığını göstermektedir. Rehber öğretmen görüşleri, sorun odaklı çocuk edebiyatının rehberlik hizmetlerinde düzenli ve sistematik kullanılmadığını; kitap seçimi, zaman sınırlılığı ve iş birliği eksikliği gibi etkenlerin uygulamaları kısıtladığını ortaya koymaktadır. Ayrıca oluşturulan kitap listesi, akran zorbalığına ilişkin farkındalık geliştirme, empatiyi destekleme ve yapıcı başa çıkma stratejilerini güçlendirme amacıyla, rehberlik etkinlikleri ve yönlendirilmiş okuma süreçlerinde kullanılabilecek nitelikte bir içerik çerçevesi sunmaktadır. Sonuç olarak, empati temelli bibliyoterapi süreçlerinde sorun odaklı çocuk edebiyatı, akran zorbalığına yönelik empatik farkındalığı ve yapıcı başa çıkma stratejilerini destekleme potansiyeli taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Fictional texts can activate children's affective worlds and foster an empathic reading experience. This study investigates the effects of a problem-oriented children's novel, taught in line with bibliotherapy principles, on middle school students' empathy skills and their awareness of peer bullying. It also aims to identify the current extent to which problem-oriented children's literature is used within school counseling services. In addition, the study compiles a functional recommended reading list of children's books that address peer bullying directly or indirectly, with the goal of offering teachers and school counseling units a practical resource for school-based prevention and recovery efforts. Designed as a qualitative case study, the research participants consisted of 7thgrade students attending a public middle school in Küçükçekmece, Istanbul (ınitial interview n=27; final interview n=24), and 26 school counselors working in public middle schools in the same district. Pınar Akseki and Şeniz Baş's novel Arkadaşlık Çok Karışık was implemented following bibliotherapy principles. Data were collected through pre- and post-reading forms from students and semi-structured interviews with school counselors. The data were analyzed using thematic analysis, and the findings were supported with frequency and percentage values. The findings indicate that, prior to reading, students tended to define bullying mostly in terms of physical and verbal aggression; after reading, empathy-based responses increased, including focusing on the victim's feelings, questioning the bully's behavior, seeking help, and resisting when witnessing bullying. Counselors' views revealed that problem-oriented children's literature is not used regularly or systematically in counseling services, and that factors such as book selection, time constraints, and limited collaboration restrict implementation. The recommended reading list provides a content framework that can be used in counseling activities and guided reading processes to raise awareness of peer bullying, support empathy, and strengthen constructive coping strategies. Overall, problem-oriented children's literature within empathy-based bibliotherapy processes has the potential to promote empathic awareness and constructive coping strategies regarding peer bullying.
Benzer Tezler
- Çocuk edebiyatına sorun odaklı yaklaşım
Problem oriented approach to childrens's literature
BETÜL ÇAĞLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP KEVSER ŞEREFOĞLU DANIŞ
- Günümüz Türk çocuk ve gençlik edebiyatında mülteci sorunu
The refugee problem among contemporary Turkish children's and youth literature
SEVDA SAVUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPHAN YUSUF AKGÜL
- Gençlik edebiyatı metinlerinin çevirisinde dil sorunu ve çevirmen kararlarına kuramsal açıdan yaklaşım
The language problem in the translation of young adult literature and a theoretical approach to the translator's decisions
MELTEM KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEJDET NEYDİM
- Sorun odaklı çocuk kitaplarında karakterlerin problem çözme becerisi ve stratejileri
Problem solving skills and strategies of characters in problem oriented children's books
NESRİN YAYLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ÇİFTLİKÇİ
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT ÇİFTÇİ
- Çocuk edebiyatında“Göç”teması üzerine çoklu bakış açısı temelli bir araştırma
A multiple perspective-based case study on the theme of“Migration”in children's literature
FİRDEVS KAPUSIZOĞLU
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiSosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM BAŞ