Zekâî Dede'nin kâr, nakış ve murabbâ türlerindeki eserlerinin makâm, usûl ve biçim yönlerinden incelenmesi
Examination of Zekâî Dede's pieces of kâr, nakiş, and murabbâ considering the components of makâm, usûl, and form
- Tez No: 994982
- Danışmanlar: PROF. DR. CENK GÜRAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Müzik, Fine Arts, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Zekâî Dede'nin klasik mûsikî eserlerinden olan kâr, nakış ve murabbâlarının yapısını makâm, usûl ve biçim unsurlarını gözeterek incelemektir. Çalışmanın kapsamını Zekâî Dede'nin kâr, nakış beste, nakış ağır semâî, murabbâ beste ve murabbâ ağır semâî türlerindeki eserleri oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Çalışmanın verileri, Zekâî Dede'nin oğlu Hâfız Ahmed Efendi (Irsoy) ve talebelerinden Dr. Subhi Ezgi tarafından notaya alınmış eserlerini içeren ve İstanbul Konservatuvarı Neşriyâtı tarafından üç cilt olarak basılan Hâfız M. Zekâî Dede Efendi Külliyatı'ndan toplanmıştır. Veri analizi, biçim analizi ve detaylı melodik analiz olmak üzere iki aşamada yapılmıştır. İlk aşamada bestekârın eserlerinin tamamı taranarak mezkûr türlerdeki eserlerinin biçimleri belirlenmiştir. İkinci aşamada ise her bir biçimden bir örnek eserin detaylı melodik analizi yapılarak, eserin makâm, usûl ve biçim bileşenleri yönüyle bütüncül yapısına ilişkin sonuçlara ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlardan bazıları şöyledir: murabbâ beste ve murabbâ ağır semâî türlerindeki eserler biçim yönünden farklı olmayıp, yalnızca kullanılan usûller bakımından birbirinden ayrılmıştır. Nakış beste ve nakış ağır semâîlerde ise usûl yönünden farklılığın yanında dize sayısı yönüyle de farklı biçimlere rastlanmıştır. Murabbâların tamamı 4 dizeli ve meyân-hâneli olup terennümlü veya terennümsüz biçimlerde eserler mevcuttur. Murabbâlara kıyasla terennüm yönünden daha zengin olan nakışlarda ise meyân-hânesi olan veya olmayan eserlere rastlanmıştır. Meyân-hânesi olmayan eserlerde ser-hânenin ardından gelen bend-i sânî, ser-hâne gibi okunmaktadır. Ancak bu eserlerde meyân-hâne olmasa da, iki dizenin ardından gelen zemin terennümü kısmında meyân seyri gösterildiği, bu seyrin ardından karar verildiği görülmüştür. Kâr türündeki eserler, yapı bakımından nakışlara benzemekle birlikte daha geniş bir biçimde olup terennüm yönünden daha zengindir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the structure of Zekâî Dede's pieces of the kâr, nakış, and murabbâ, considering the components of makâm, usûl, and form. The scope of the study includes Zekâî Dede's pieces of the kâr, nakış beste, nakış ağır semâî, murabbâ beste, and murabbâ ağır semâî. Case study model was used in the research. The data for the study were collected from the Hâfız M. Zekâî Dede Efendi Collection. Data analysis was conducted in two stages: form analysis and detailed melodic analysis. Firstly, all of the pieces were examined in order to determine the kinds of forms. In the second stage, a detailed melodic analysis of a sample piece from each form was conducted, leading to conclusions about the holistic structure of the piece in terms of its makâm, usûl, and formal components. Some findings are as follows: The pieces of the murabbâ beste and murabbâ ağır semâî did not differ in form, but were distinguished only by the usûl. In the nakış beste and nakış ağır semâî, in addition to differences in usûl, differences in the number of lines were also observed. While all of the murabbâs had a meyân-hâne, some nakışs did not have it. In pieces without a meyân-hâne, the second bend is called bend-i sânî. Melodic structure of the bend-i sânî is the same as first bend. The formal structure of the pieces of kâr were similar to nakış. However, they were longer in form and richer in terms of terennüm.
Benzer Tezler
- Gelenek kurguları, Darülelhan ve aktörlerı̇nden Rauf Yekta Bey
Construction of tradition, Darülelhan and one of its actors Rauf Yekta Bey
DUYGU TAŞDELEN
Doktora
Türkçe
2021
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NİLGÜN DOĞRUSÖZ DİŞİAÇIK
PROF. DR. ALİ ERGUR
- Hanende Mecmuası'nın ilk yedi makamının eserlerinin güfteleri'nin Osmanlıcadan çevirisi ve incelenmesi
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA DOĞAN DİKMEN
- Zekai Dede Efendi'ye ait Mevlevi Ayin-i Şerif'lerin makam, usul ve güfte yönünden incelenmesi
Başlık çevirisi yok
NEŞE YEŞİM ALTINEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATMA GÖKDEL
- Eğitim ortamlarında paydaşların toplum çevirmenliğine yönelik algı ve beklentileri
Community interpreting in educational settings: Stakeholders' perceptions and expectations
ALİ DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkAmasya Üniversitesiİngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OKTAY ESER
- Corporate compliance enhanced by artificial intelligence
Yapay zeka ile güçlendirilmiş kurumsal compliance
İREM SERRA SEÇER
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM KARATEPE KAYA