Türkiye'de çevre yanlısı davranışların sosyal kimlik yaklaşımı bağlamında ı̇ncelenmesi
Investigation of pro-environmental behaviors in the context of social identity approach in Turkey
- Tez No: 994989
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYAL YAVUZ GÜZEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel amacı, çevre yanlısı tutum ve davranışları Sosyal Kimlik Yaklaşımı çerçevesinde incelemektir. İklim değişikliğinin giderek artan olumsuz sonuçları, çevre yanlısı davranışların bireyler ve toplumlar için bir zorunluluk hâline geldiğini göstermektedir. Çevre yanlısı davranışların belirleyicileri uzun süredir araştırılmasına rağmen, bu davranışlarda sosyal kimlik süreçlerinin rolüne ilişkin bulgular sınırlıdır. Bu doğrultuda tez çalışmasında, çevre yanlısı davranışların bireysel olduğu kadar kolektif boyutları da dikkate alınmış ve bu amaçla üç ayrı çalışma yürütülmüştür. Birinci çalışmada, çevre yanlısı davranışların kaynaklarını, bu davranışlarla ilişkilendirilen sosyal kimlikleri ve sosyal normları anlamak amacıyla nitel bir araştırma gerçekleştirilmiştir (N = 39). Analiz sonuçları, farkındalık, motivasyon, sosyal kimlik, kolektif eylem ve müdahale önerileri olmak üzere beş temanın öne çıktığını göstermiştir. Bu bulgular doğrultusunda yürütülen ikinci çalışma öncesinde iki pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk pilot çalışmada, sosyal kimlikler ile çevre yanlısı davranışlar arasındaki ilişkiler nicel bir desenle incelenmiştir. İkinci pilot çalışmada ise çevre yanlısı davranışı bireysel düzeyde ölçmeyi amaçlayan Karbondioksit Salınımı Görevinin Türkçe uyarlaması yapılmıştır. Ardından Çevre Yanlısı Eylemin Sosyal Kimlik Modelinin (SIMPEA) varsayımları ulusal, küresel ve ekolojik kimlikler temelinde test edilmiştir. Analiz sonuçları, ekolojik ve küresel kimliklerin çevre yanlısı davranışları doğrudan, ulusal kimliğin ise dolaylı olarak yordadığını ortaya koymuştur. Üç modelde de iklim değişikliği inancı, olumsuz duygular ve yeterlik inancının kimlik ile çevre yanlısı davranış arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı bulunmuştur (N = 1170). Son olarak üçüncü çalışmada, kimlik ve olumsuz duyguların çevre yanlısı kolektif eylem niyeti üzerindeki etkileri laboratuvar ve çevrimiçi ortamlarda deneysel olarak test edilmiştir (N = 208; N = 260). Kimlik ve olumsuz duygu değişimlemeleri başarılı olmakla birlikte, bu değişkenlerin çevre yanlısı davranışlar üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı görülmüştür. Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, çevre yanlısı davranışlarda sosyal kimlik süreçlerinin merkezi bir rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu tez çalışmasının, çevre yanlısı davranışları nitel, korelatif ve deneysel desenlerde bütüncül bir yaklaşımla ele alarak alanyazına özgün bir katkı sunduğu söylenebilir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this thesis is to examine pro-environmental attitudes and behaviors within the framework of the Social Identity Approach. The increasingly severe consequences of climate change indicate that pro-environmental behavior has become a necessity for both individuals and societies. Although the determinants of pro-environmental behavior have been widely examined, empirical evidence regarding the role of social identity processes in shaping these behaviors remains limited. Addressing this gap, the present thesis adopts a comprehensive perspective by considering both the individual and collective dimensions of pro-environmental behavior and comprises three complementary studies. In the first study, qualitative research was conducted to explore the sources of pro-environmental behavior, as well as the social identities and social norms associated with such behaviors (N = 39). Analysis revealed five key themes: awareness, motivation, social identity, collective action, and intervention strategies, highlighting the importance of collective processes alongside individual factors. Guided by these findings, two pilot studies were conducted prior to the second main study. The first pilot study quantitatively examined the relationships between social identities and pro-environmental behavior. The second pilot study involved the Turkish adaptation of the Carbon Emission Task, designed to assess pro-environmental behavior at the individual level. Subsequently, the assumptions of the Social Identity Model of Pro-Environmental Action (SIMPEA) were tested based on national, global, and ecological identities. The results demonstrated that ecological and global identities directly predicted pro-environmental behavior, whereas national identity exerted an indirect effect. Across all three models, climate change belief, negative emotions, and efficacy beliefs were found to mediate the relationship between identity and pro-environmental behavior (N = 1170). Finally, the third study experimentally examined the effects of identity and negative emotions on pro-environmental collective action intentions in both laboratory and online settings (N = 208; N = 260). Although the identity and negative emotion manipulations were successful, these variables did not have a significant direct effect on pro-environmental behavior. Taken together, the findings indicate that pro-environmental behavior is shaped not only by individual attitudes and motivations but also by social identity–based processes. Overall, this thesis makes an original contribution to the literature by examining pro-environmental behavior through a holistic approach using qualitative, correlational, and experimental designs.
Benzer Tezler
- Sağlık haberciliğinde uzmanlaşma ve meslek etiği bağlamında haberlerin çerçevelenmesi: Türkiye'de organ bağışı ve organ nakli haberleri (1975-2022)
Framing of news in the context of specialization in health journalism and professional ethics: Organ donation and transplantation news in Türkiye (1975-2022)
SEZİN SAN SUNGUNAY
Doktora
Türkçe
2023
GazetecilikBaşkent ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN YAĞCI
- Psikolojik taciz; öğretim elemanlarına yönelik bir araştırma
Mobbing; a research on academicians
TUTKU SEÇKİN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
İşletmeGalatasaray Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. JALE MİNİBAŞ POUSSARD
- Çevre yanlısı tüketim davranışında aile faktörünün rolü
The role of the family factor in pro-environmental consumption behavior
GİZEM KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeMarmara Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA HİLAL ERGEN KELEŞ
- Profesyonel sürücülerin trafikte öfke açısından değerlendirilmesi
Anger assessment of the professional dreivers
İRFAN KORKUSUZ
- Stratejik esneklik ve çevre yanlısı işyeri davranışlarının finansal olmayan performans üzerine etkileri: Örgütsel görev ortamının düzenleyici rolü
The effects of strategic flexibility and environmental workplace behaviors on non-financial performance: The moderating role of organizational task environment
EMİNE GÜL EFE YAMAN
Doktora
Türkçe
2024
İşletmeNevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEVKİ ÖZGENER