األحاديث التي أعلها ابن ع مار الشهيد ف ي كتابه علل األحاديث ف ي صحيح مسلم (دراسة تحليلية نقدية)
İbn Ammar“Eş-Şehid'in İlelü'l-Ahadis fi Sahih Müslim”adlı eserinde Müslim'e yaptığı eleştirilerin değerlendirmesi
- Tez No: 995578
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET ALKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Hâfız İmam Ebü'l-Fazl İbn Ammâr eş-Şehîd'in (ö. 317/929) Sahîh-i Müslim'deki Hadislerin İlel'i adlı eserini inceleme ve tahlile tabi tutmaktadır. Söz konusu eser, Sahîh-i Müslim'in hadislerini tenkit etmeye yönelik kaleme alınmış en erken çalışmalardan biri olma özelliğini taşımaktadır. Müellif bu eserinde otuz altı hadisi illetli kabul etmiş; araştırmacı ise bu hadisleri hadis ilminin yöntemleri doğrultusunda istikrâ ve tahlil esasına dayalı olarak incelemiştir. Bu çerçevede hadisler, asli kaynaklarından tahric edilmiş, erken ve geç dönem hadis münekkitlerinin görüşleri ortaya konulmuş, ardından bu görüşler mukayese edilerek illetin hadisin sıhhatine olan etkisi ilmî bir sonuca bağlanmıştır. Araştırma, metodolojik bir yapı üzerine inşa edilmiş olup, öncelikle her iki imamın ilmî şahsiyetleri ve hadis ilmindeki konumları ele alınmış, ardından eleştirilen hadisler sened ve metin yönünden, muhaddislerin illet tespitine dair kaideleri çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma neticesinde, İbn Ammâr eş-Şehîd'in hadisleri illetlendirmede sağlam ve tutarlı bir tenkit yöntemi benimsediği, önce illetin tespitine yer verdiği, ardından bunu delil ve gerekçelerle temellendirdiği ortaya konmuştur. Ayrıca eleştirilen hadislerin büyük bir kısmının aslını değil, sadece bazı rivayet yollarını veya lafızlardaki cüz'î farklılıkları hedef aldığı; bu hadislerin çoğunun ise başka sahih yollarla sabit olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, İmam Müslim'in hadisleri seçme ve tertip etmedeki derin metodolojisini açıkça yansıtmaktadır. Hadis âlimlerinin Sahîh-i Müslim'de illetlerin varlığı konusundaki görüşleri arasında farklılıklar bulunduğu görülmekle birlikte, araştırmacıya göre İmam Müslim bu illetleri bilinçli ve ilmî bir tertip içerisinde eserine dâhil etmiş; kimi zaman onları ortaya koymak, kimi zaman da işaret etmek veya destekleyici unsur olarak kullanmıştır. Bu bağlamda, illetlerin varlığı eserin sıhhatine ve ilmî değerine zarar vermemektedir. Yapılan tahkik neticesinde, eleştirilen hadislerin büyük çoğunluğunun sahih ve sabit asıllara sahip olduğu, yalnızca bazı sınırlı lafız farklılıklarının söz konusu olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca sened ve metinlerin tahlili, İmam Müslim'in Sahîh'ini tertip etmede son derece titiz bir yöntem izlediğini göstermektedir. Buna göre Müslim, genellikle illet ihtimali bulunan rivayetleri sonraya bırakmakta, metinlerin tertibinde ise her hadisin kendi özelliğine uygun bir yöntem benimsemektedir. Bu durum, okuyucunun ihtilaf ve illet noktalarını fark edebilmesine katkı sağlamaktadır. Nitekim İmam Müslim, eserinin mukaddimesinde tertibe verdiği öneme işaret etmiş; bazı rivayetlerde illetlere açık veya kapalı şekilde dikkat çekmiştir. Rivayetleri ele alış yöntemleri arasında, illetli rivayeti uygun olmayan yerde zikretme, tamamen terk etme ya da takdim ve tehir yoluyla sunma gibi uygulamalar bulunmaktadır. İnceleme sonucunda, Sahîh-i Müslim'deki illetli kabul edilen hadislerin büyük bir kısmının asıl rivayetlerde değil, mutâbaat ve şevâhid kısımlarında yer aldığı; buna rağmen bu hadislerin başka sahih ve muttasıl yollarla sabit olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak, sahihayn hakkında âlimler tarafından dile getirilen eleştirilerin, tenkit ve yıkma amacıyla değil, bilakis savunma ve ilmî temellendirme amacıyla yapıldığı ortaya konmuştur. Hadis tenkidi, sünnetin hüccet oluşunu ortadan kaldırmadığı gibi, Sahîhayn'ın ilmî konumuna da zarar vermemektedir. Nitekim İbnü's-Salâh, İmam Müslim'in sahih kabul ettiği hadislerin, ümmetin onları kabul etmesi sebebiyle kesin olarak sahih olduğunu ifade etmiştir. Bu çerçevede, münekkitlerin ortaya koyduğu eleştirel çabalar, Sahîhayn aleyhine değil, bilakis onların lehine değerlendirilmesi gereken ilmî katkılar olarak görülmelidir. Çalışma, İbn Ammâr eş-Şehîd'in yaptığı illetlendirmelerin son derece hassas olmakla birlikte, çoğunlukla hadisin genel anlamını etkilemediği; İmam Müslim'in hadisleri tertip ve rivayet etme yönteminin, onun illetlerle nasıl muamele ettiğinin doğru anlaşılmasını gerekli kıldığı; hadis tenkidinin sünnetin hücciyetini zayıflatmadığı, aksine onu güçlendirdiği; ilk dönem münekkitlerinin çabalarının şüphe ve yıkım değil, tahkik ve sağlamlaştırma amacı taşıdığı ve Sahîhayn'ın ümmet nezdindeki köklü ilmî ve hadisî konumunu muhafaza etmeye devam ettiği sonucuna ulaşmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis presents a detailed study and analysis of the book ʿIlal al-Aḥādīth fī Ṣaḥīḥ Muslim by the eminent scholar Abū al-Faḍl Ibn ʿAmmār al-Shahīd (d. 317 AH), one of the earliest works written to critique Ṣaḥīḥ Muslim. The author examined thirty-six narrations and judged them to contain hidden defects (ʿilal). The researcher conducted an inductive analysis of these narrations according to the methodology of the hadith scholars, relying on their sources, evaluating the statements of both early and later critics, and comparing their views in order to reach a scholarly conclusion regarding the degree to which each defect affects the authenticity of the narration. The study was organized methodologically, beginning with an introduction to both Imām Muslim and Ibn ʿAmmār and their scholarly status, followed by an examination of the This thesis presents a detailed study and analysis of the book ʿIlal al-Aḥādīth fī Ṣaḥīḥ Muslim by the eminent scholar Abū al-Faḍl Ibn ʿAmmār al-Shahīd (d. 317 AH), one of the earliest works written to critique Ṣaḥīḥ Muslim. The author examined thirty-six narrations and judged them to contain hidden defects (ʿilal). The researcher conducted an inductive analysis of these narrations according to the methodology of the hadith scholars, relying on their sources, evaluating the statements of both early and later critics, and comparing their views in order to reach a scholarly conclusion regarding the degree to which each defect affects the authenticity of the narration. The study was organized methodologically, beginning with an introduction to both Imām Muslim and Ibn ʿAmmār and their scholarly status, followed by an examination of the criticized narrations in terms of their chains of transmission and textual content, based on the established principles used by hadith scholars to uncover hidden defects. The findings reveal that Ibn ʿAmmār adhered to a sound and rigorous critical method, beginning with identifying the defect and then supporting his judgment with evidence and reasoning. It also became clear that most of the criticized narrations were judged defective only in specific chains or in partial wordings—not in their core formulations—and that the majority are authentically established through other reliable routes. This reflects the depth of Imām Muslim's methodology in selecting and arranging the narrations in his Ṣaḥīḥ. Hadith scholars differed regarding the presence of defects in Ṣaḥīḥ Muslim, with some affirming and others denying it. The researcher argues that Imām Muslim intentionally incorporated these narrations in a refined scholarly style and with precise arrangement to reveal or highlight the defects, or to use them as supporting evidence (istishhād) or as secondary chains that strengthen the main narration. Therefore, the existence of these defects does not weaken the authenticity of the book nor diminish its scholarly value. The investigation demonstrates that most of the criticized narrations have solid authentic foundations, apart from minor variations in wording. Analysis of the chains and texts shows that Imām Muslim employed a meticulous method in arranging his Ṣaḥīḥ: he tended to place narrations with potential defects later in the sequence and varied his arrangement of texts depending on the nature of each narration. This helps the reader identify the points of weakness or disagreement. In his introduction, Muslim notes his careful attention to arrangement, and he sometimes signals the presence of defects—either explicitly or subtly. Among his methods in dealing with defective narrations were placing them outside their usual thematic context, omitting them, or altering their order. Most defective narrations in Ṣaḥīḥ Muslim appear in follow-up chains (mutābaʿāt) and supporting narrations (shawāhid), not in the foundational chains, and are authentic through other routes. Their texts are generally sound or fully connected through alternative chains. Understanding the purpose of these defects is essential. Criticism found in scholars' works regarding narrations in the two Ṣaḥīḥs appears in the context of defending and strengthening them, not undermining them. Scientific criticism does not invalidate the authority of the Sunnah nor diminish the status of the two Ṣaḥīḥs. Ibn al-Ṣalāḥ stated that everything Muslim deemed authentic is definitively authentic, and that theoretical knowledge also confirms its authenticity because the Muslim community has universally accepted what the two Ṣaḥīḥs contain. Thus, the critical efforts of hadith scholars are counted in favor of the two Ṣaḥīḥs, demonstrating the tremendous scrutiny and care they received .The study concludes that although Ibn ʿAmmār's criticisms are precise, many of them are not impactful upon deeper examination, and that Imām Muslim's methodology in arranging and presenting narrations requires careful understanding to appreciate how he dealt with defects. Hadith criticism strengthens the authority of the Sunnah rather than diminishing it, and the efforts of early critics were aimed at verification and preservation, not at casting doubt. The two Ṣaḥīḥs continue to maintain their firm scholarly and hadith-based status within the Muslim community.
Benzer Tezler
- األحاديث المشكلة المتعلقة بالحياة اآلخرة دراسة نقدية
The problematic ahadith related to next life a critical study
MUSTAFA KAYA
- الصحابي ثوبان بن بجدد(ت 54 ه/ 674 م) حياته و مرواياته
Sahabeden Sevbân Bücdüd'ün (Ö.54/674) hayatı ve rivayetleri / The life and narrations of the companion Thawban b. Bujdud (D.54/674)
FAISAL SHAKER MUDHAHHEE ALHARDANEE
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMETULLAH ERTAŞ