Sosyal kaygıda tanılar üstü faktörler: Duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük
Transdiagnostic factors in social anxiety: Emotion regulation and intolerance of uncertainty
- Tez No: 995656
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN OSMANAĞAOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirsizliğe tahammülsüzlük, Duygu düzenleme, Sosyal kaygı, Intolerance of uncertainty, Emotion regulation, Social anxiety
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, sosyal kaygı bozukluğunu tanı odaklı bir yaklaşımdan ziyade, tanılar üstü bir bakış açısıyla ele alarak duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük faktörleriyle olan ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Farklı psikolojik bozukluklarda ortak olarak gözlenen başlatıcı, sürdürücü, tekrarlatıcı ve iyileşmeye katkı sağlayıcı süreçler, alanyazında tanılar üstü faktörler olarak tanımlanmaktadır. Genç yetişkin örnekleminde en sık karşılaşılan kaygı bozukluklarından biri olan sosyal kaygı bozukluğu, bireylerin yaşam kalitesini ve günlük işlevselliğini önemli ölçüde etkileyebilme potansiyeline sahip bir psikolojik bozukluktur. Bu doğrultuda araştırmanın genel amacı, sosyal kaygıyı duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenleri gibi tanılar üstü faktörler açısından değerlendirmektir. Çalışmanın alt problemleri ise genç yetişkin örnekleminde sosyal kaygı sıklığının ortaya konulması, araştırmada ele alınan değişkenlerin demografik faktörlere göre incelenmesi, değişkenlerin alt boyutları ile birlikte aralarındaki ilişkilerin değerlendirilmesi ve sosyal kaygı düzeyi farklı olan bireylerin duygu düzenleme ile belirsizliğe tahammülsüzlük faktörleri açısından analiz edilmesi olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada, belirlenen amaçlar çerçevesinde nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve ilişkisel model kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, yaşları 18 ile 30 arasında değişen ve yaş ortalaması 21,29 (SS = 2,89) olan toplam 642 genç yetişkin birey (418 kadın) oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini oluşturan bireylere, kartopu örnekleme yöntemi aracılığıyla ulaşılmıştır. Bu çalışmada sosyal kaygı düzeyini ölçmek amacıyla Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ), duygu düzenleme değişkenini ölçmek için Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği- Kısa Form (DDGÖ-16), belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenini ölçmek için Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ-12) kullanılmıştır. Bu çalışmada sosyal kaygı sıklığını incelemek amacıyla frekans ve yüzde hesaplamaları kullanılmış, incelenen değişkenler arasındaki ilişkiler ise Pearson korelasyon katsayısı analizi ile hesaplanmıştır. Sosyal kaygı düzeyleri farklı olan bireylerin araştırmada ele alınan değişkenlere göre incelenmesi ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile hesaplanmış, incelen değişkenlerin cinsiyete göre anlamlı farklılıklar göstermesi sebebi ile cinsiyet etkisinin kontrol edilmesi amacıyla da Kovaryans Analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Araştırmada gerçekleştirilen analiz sonucunda genç yetişkinlerden oluşan bu örneklemde sosyal kaygı görülme sıklığı %29 (65 puan ve üzeri) olarak bulgulanmış araştırmada incelenen değişkenler ile demografik değişkenlerden yalnızca cinsiyet açısından anlamlı bir farklılık görülmüştür. Sosyal kaygı, duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenleri ve alt boyutları arasındaki ilişkilerin tamamı için pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulgulanmıştır (p < .001). ANOVA sonuçları, belirsizliğe tahammülsüzlük ve duygu düzenleme değişkenlerinin sosyal kaygı düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaştığını göstermektedir. Cinsiyet etkisi kontrol edilerek yapılan ANCOVA analizinde ise sosyal kaygı düzeylerinin her iki değişken üzerinde de istatistiksel olarak anlamlı etkilerinin olduğu bulunmuştur (p < .001). Araştırmadan elde edilen bulgular, mevcut alanyazın çerçevesinde değerlendirilmiş ve tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine social anxiety disorder from a transdiagnostic perspective rather than a diagnosis-focused approach, by investigating its relationship with emotion regulation and intolerance of uncertainty. The processes that are commonly observed across various psychological disorders—such as initiating, maintaining, recurring, and contributing to recovery—are defined in the literature as transdiagnostic factors. Social anxiety disorder, one of the most commonly observed anxiety disorders among young adults, is a psychological condition that has the potential to significantly affect individuals' quality of life and daily functioning. In this regard, the general aim of the study is to evaluate social anxiety in terms of transdiagnostic factors such as emotion regulation and intolerance of uncertainty. The sub-problems of the study include determining the prevalence of social anxiety among young adults, examining the research variables in relation to demographic factors, evaluating the relationships between the variables and their subdimensions, and analyzing individuals with different levels of social anxiety in terms of emotion regulation and intolerance of uncertainty. In this research, a quantitative research approach was adopted within the framework of the stated objectives, and a relational design was used. The sample of the study consisted of 642 young adults (418 women) aged between 18 and 30, with a mean age of 21.29 (SD = 2.89). Participants were reached through the snowball sampling method. In this study, the Liebowitz Social Anxiety Scale (LSAS) was used to measure social anxiety levels, the Difficulties in Emotion Regulation Scale–Short Form (DERS-16) to measure emotion regulation, and the Intolerance of Uncertainty Scale (IUS-12) to measure intolerance of uncertainty. Frequency and percentage calculations were used to examine the prevalence of social anxiety, while relationships among the variables were analyzed using Pearson correlation coefficients. The examination of individuals with different levels of social anxiety in relation to the study variables was conducted using one-way analysis of variance (ANOVA). Since the variables showed significant differences by gender, Analysis of Covariance (ANCOVA) was conducted to control for the effect of gender. As a result of the analyses conducted in the study, the prevalence of social anxiety in this young adult sample was found to be 29% (a score of 65 and above). Among the variables examined, only gender showed a significant difference in relation to the demographic variables. Significant positive correlations were found for all relationships between social anxiety, emotion regulation, intolerance of uncertainty, and their subdimensions (p < .001). The ANOVA results indicated that intolerance of uncertainty and emotion regulation significantly differed according to levels of social anxiety. In the ANCOVA analysis, in which the effect of gender was controlled, social anxiety levels were found to have statistically significant effects on both variables (p < .001). The findings obtained from the study were evaluated and discussed within the framework of the existing literature.
Benzer Tezler
- Depresyon ve anksiyete için tanılar üstü faktörlerin incelenmesi: Nörotisizm, duygu düzenleme ve tekrarlayıcı düşünme arasındaki ilişkiler
The investigation of transdiagnostic factors for depression and anxiety: The relationships between neuroticism, emotion regulation and repetitive thinking
CEREN GÖKDAĞ
- Yaygın kaygı ve depresyon belirtilerinin tanılar üstü yaklaşımçerçevesinde incelenmesi: Kaygı duyarlılığı, yaşantısal kaçınma, bilgece farkındalık ve duygu düzenleme güçlüğünün rolü
Investigation of generalized anxiety and depression symptoms within the framework of a transdiagnostic approach: The Role of anxiety sensitivity, experiential avoidance, mindfulness and emotion regulation difficulties
TOLUNAY ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiDokuz Eylül ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
- Depresif ve kaygı belirtilerine yönelik bütünleşik tanılar üstü bir müdahalenin uyarlanması ve etkisinin değerlendirilmesi
Adaptation and investigation of the effect of the unified protocol for transdiagnostic treatment of anxiety and depressive symptoms
ÖZGE ERARSLAN İNGEÇ
- Bilgisayar ve internet destekli uzaktan eğitim programlarının tasarım, geliştirme ve değerlendirme aşamaları (SUZEP örneği)
Design, development and evaluating stages of computer and internet supported distance education program (on the model of SUZEP)
BİROL GÜLNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon Ana Bilim Dalı
PROF.DR. AHMET HALUK YÜKSEL
- İçselleştirme bozukluklarına tanılar üstü yaklaşım: Bilişsel yatkınlık, nörotisizm ve yaşam olayları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
A transdiagnostic approach to internalizing disorders: Examination of the relationships among cognitive vulnerability, neuroticism, and life events
ÖZGE SILA BAŞPINAR
Doktora
Türkçe
2025
PsikolojiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENNET ŞAFAK ÖZTÜRK