Osmanlı bürokrasisinde memur istihdamı (1830-1922): İnthab ve imtihan
Civil servant recruitment in the Ottoman bureaucracy (1830-1922): Selection and examination
- Tez No: 995725
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET YÜKSEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1830'lu yıllardan başlayarak Cumhuriyet'in kuruluşuna kadar uzanan süreçte Osmanlı Devleti'nin memuriyet sınav sisteminin geçirdiği dönüşümü kapsamlı biçimde ele almaktadır. Araştırma, modernleşme sürecinin devlet teşkilatı üzerindeki etkilerini özellikle memur seçimi, sınavı, değerlendirilmesi ve atanmasına ilişkin uygulamalar bağlamında incelemektedir. Bu dönemde Osmanlı bürokrasisi, klasik çağdaki usta–çırak ilişkisine dayalı istihdam modelinden uzaklaşarak, giderek daha kurallı, şeffaf ve yetkinlik esasına dayalı bir sınav rejimine yönelmiştir. Devletin ihtiyaçları doğrultusunda ortaya çıkan yeni memurin rejimi, yalnızca idarî yapıdaki dönüşümü yansıtmakla kalmamış; aynı zamanda modern bürokrasinin oluşumuna katkıda bulunan önemli bir araç haline gelmiştir. Çalışmada ağırlıklı olarak arşiv belgeleri, nizamnameler, talimatnameler ve dönemin diğer hukuki düzenlemeleri kullanılarak memuriyet sınav sisteminin kurumsallaşma süreci ayrıntılı şekilde ortaya konmuştur. Bu doğrultuda imtihan komisyonlarının teşkilinden başvuru prosedürlerine; adayların sağlaması gereken ehliyet koşullarından evrak teslim süreçlerine; sınav ilanlarının yapılmasından sınavların uygulanmasına, değerlendirilmesine ve nihayet memuriyete atanma aşamalarına kadar uzanan geniş bir çerçeve analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda, modernleşme süreci doğrultusunda yapılandırılan yeni sınav ve atama mekanizmasının, Osmanlı Devleti'nin merkezî idaresinde liyakati güçlendirmeyi ve kamu hizmetlerinin standartlarını yükseltmeyi amaçladığı görülmüştür. Bu yönleriyle çalışma, Osmanlı bürokrasisinin geçirdiği dönüşümü yalnızca kurumsal bir değişim olarak değil, aynı zamanda modern devlet anlayışının Osmanlı memur rejimine yansıması bağlamında da değerlendirmekte; memuriyet sınav sisteminin gelişimini bütüncül bir tarihsel perspektifle ele alan özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study offers a comprehensive examination of the transformation of the Ottoman civil service examination system from the 1830s up to the establishment of the Republic of Turkey. Focusing on the institutional and administrative shifts brought about by modernization, it analyzes how the mechanisms of recruitment, examination, evaluation, and appointment developed within the framework of the late Ottoman administrative order. During this period, the bureaucratic structure of the Ottoman Empire gradually moved away from the traditional master–apprentice model and adopted a more regulated, transparent, and merit-based examination regime. The emerging civil service order not only reflected the state's evolving administrative needs but also contributed to the formation of a more modern and rational bureaucracy. Drawing extensively on archival documents, legal codes, regulations, and contemporary administrative instructions, the study traces the institutionalization of the examination system in detail. It examines every stage of the process—from the establishment of examination boards to application procedures; from eligibility requirements and document submission to the announcement, administration, and evaluation of examinations, culminating in the appointment of successful candidates. Findings demonstrate that the newly structured examination and appointment mechanisms were intended to strengthen meritocracy and enhance the standards of public service within the central administration. In this respect, the study situates the evolution of the civil service examination system within a broader historical framework, showing how the ideals of modernization shaped the Ottoman personnel regime. It thus provides an original contribution to the scholarship by presenting a holistic analysis of the development of the Ottoman bureaucratic recruitment system and its integration into the dynamics of a modernizing state.
Benzer Tezler
- II. Abdülhamid Dönemi (1876-1908) Osmanlı bürokrasisinde gayrimüslimler
Non-Muslims in the Ottoman bureaucracy during the reign of Abdul Hamid II
ABDÜLHAMİT KIRMIZI
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Kamu YönetimiHacettepe ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHATTİN YEDİYILDIZ
- Sicill-i Ahval Defterlerine göre Antakyalı devlet memurları, 1879 - 1909
According to Sicill-i Affairs Register,the goverment officier from Antakya, 1879 - 1909
NAZİR ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
TarihGaziosmanpaşa ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECATİ ÇAVDAR
- Sicil-i Ahval Defterlerine göre Osmanlı Devletinde görev yapan hicazlı devlet memurları
Government officers of hejaz working in the ottoman state according to the Sicil-i Ahval Registers
BEYHAN KACIROĞLU
- II. Abdülhamid döneminde Balıkesirli mülki görevliler hakkında bir inceleme (sicill-i ahval kayıtlarına göre 1879 -1909)
A Research about the functionaries of Balıkesir in the period of Abdülhamid II. (according to the registrations of sicill-i ahvâl 1879- 1909)
SERAP SUNAY
- Sicill-i Ahval Defterlerine göre Osmanlı bürokrasisinde Bosna doğumlu memurlar
Bosnia born officers in Ottoman Bureaucracy According to proprietary circumtances
MEHMET AKGÜN