Türk divan edebiyatında kadın imgelemi ve metaforik anlatım (16.-17. yüzyıl)
Female imagery and metaphorical conceptions in divan litarature (16th-17th centuries)
- Tez No: 995772
- Danışmanlar: YRD. DOÇ. DR. ALİYE YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Divan Edebiyatı, Kadın Figürü, Metafor, İmge, Kültürel Temsil, Divan Literature, Female Figure, Metaphor, Image, Cultural Representation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kadın, tarih boyunca farklı kültürel, toplumsal ve inanç sistemleri içinde çeşitli biçimlerde temsil edilmiş; bu temsil biçimleri edebi metinlere de güçlü biçimde yansımıştır. Türk-İslam edebiyatı da bu anlamda zengin bir kadın imgelemine sahiptir. Kadının hem idealize edilen bir güzellik unsuru hem de manevî aşkın sembolü olarak yer aldığı bu edebi gelenekte, imgeler zaman zaman mitolojik, tasavvufî ve toplumsal katmanlarla birleşerek çok katmanlı anlam dünyaları oluşturur. Söz konusu edebî gelenek, İslamiyet öncesi mitolojik figürlerden tasavvufi metinlerdeki sembolik kadın temsilcilerine, klasik şiirdeki sevgili tipolojisinden halk edebiyatındaki kadın anlatılarına kadar geniş bir yelpazeye sahiptir. Ancak bu imgelerin şekillenmesinde hem dinî referanslar hem de dönemsel toplumsal normlar belirleyici olmuştur. Bu çalışma, Divan edebiyatında kadın figürünün edebî bir imge ve metafor olarak nasıl kurgulandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Kadın, klasik şiir geleneğinde genellikle güzellik, aşk, zarafet ve ulaşılmazlık gibi kavramlarla özdeşleştirilmiş, bu bağlamda hem estetik hem de sembolik bir temsil aracı hâline gelmiştir. Araştırma, kadın imgesinin şiirsel bağlamda ne şekilde yapılandırıldığını ortaya koyarken, bu temsillerin sosyokültürel arka planını da değerlendirmeye çalışmaktadır. Literatürdeki sınırlı çalışmalardan farklı olarak bu çalışma, kadını yalnızca aşk nesnesi olarak değil, aynı zamanda anlamın ve kültürel belleğin taşıyıcısı bir figür olarak ele almaktadır. Nitel metin çözümlemesine dayanan bu çalışma, klasik edebiyattaki kadın temsillerine eleştirel ve bütüncül bir bakış sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Women have been represented in various ways throughout history within different cultural, social, and belief systems, and these representations are strongly reflected in literary texts. Turkish-Islamic literature also possesses a rich female imagery in this sense. In this literary tradition, where women are both an idealized element of beauty and a symbol of spiritual love, images sometimes merge with mythological, Sufi, and social layers to create multilayered worlds of meaning. This literary tradition encompasses a wide range of subjects, from pre-Islamic mythological figures to symbolic female representatives in Sufi texts, from the typology of the beloved in classical poetry to female narratives in folk literature. However, both religious references and periodic social norms have been decisive in shaping these images. This study aims to examine how the female figure is constructed as a literary image and metaphor in Divan literature. In the classical poetic tradition, women are often identified with concepts such as beauty, love, elegance, and inaccessibility, becoming both an aesthetic and symbolic tool of representation. This research reveals how the female image is constructed in a poetic context and also attempts to assess the sociocultural background of these representations. Unlike the limited studies in the literature, this study considers women not only as objects of love but also as carriers of meaning and cultural memory. Based on qualitative textual analysis, this study offers a critical and holistic perspective on representations of women in classical literature.
Benzer Tezler
- Modern Kore ve Türk edebiyatında kadın edebiyatçıların doğuşu
The rising of women literatures in modern Korean and Turkish literature
BURCU ÖNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE KÖROĞLU TÜRKÖZÜ
- Leylâ Hanım Dîvânı'nda dinî tasavvufî unsurlar
Religion and sufism factors of Leylâ Hanım's Dîvân: Collected poems
MEHMET DANİYAL TOPAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PARVANA BAYRAM
- 19. yüzyıl şairlerinden Hatice Nakiyye Hanım'ın Divanı'nın transkripsiyonlu metni ve incelenmesi
The transcriptional text and analysis of Hatice Nakiyye Hanim's Divan of one of the 19. century poets
DİDEM ŞENTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. A. AZMİ BİLGİN
- Türk kadın şairlerde kadın ve çocuk teması (1886 - 1960)
Woman and child in Turkish women poets (1886 - 1960)
GÜLŞAH AKSAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıBalıkesir ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERTAN ÖRGEN
- Mesnevilerde aile ve çocuk :Kutadgu Bilig, Leyla vü Mecnun, Pentname, Hüsn ü Aşk, Hayriye, Hütfiye
The notion of family and child in the mathnawi: Kutadgu Bilig, Leyla vü Mecnun, Pentname, Hüsn ü Aşk, Hayriye, Lütfiye
ADNAN İPEKDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. DURSUN ALİ TÖKEL