Türkiye'de 1999–2023 dönemi sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
An examination of the factors affecting health expenditures in Turkey between 1999 and 2023
- Tez No: 995915
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN TAHSİN KEÇELİGİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Sağlık Kurumları Yönetimi, Healthcare Management, Health Care Management
- Anahtar Kelimeler: ARDL Sınır Testi, Sağlık harcamaları, Autoregressive Distributed Lag Bounds Test, Health expenditures
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 1999–2023 döneminde Türkiye'de sağlık harcamalarını etkileyen ekonomik, demografik ve sistemsel faktörleri bileşen bazında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Reel toplam sağlık harcamalarının yanı sıra kamu–özel, cari–yatırım ve kişi başına sağlık harcamaları ayrı ayrı ele alınmıştır. TÜİK, OECD, Dünya Bankası ve Sağlık Bakanlığı gibi kurumsal kaynaklardan elde edilen yıllık veriler, uygun deflatörler kullanılarak reel değerlere dönüştürülmüştür. Farklı bütünleşme düzeylerine sahip serilerin birlikte analizine imkân tanıyan ARDL sınır testi yöntemiyle, kısa ve uzun dönem ilişkiler tahmin edilmiştir. Modelleme sürecinde gelir, işsizlik, yoksulluk, tüketici güveni ve fiyat/maliyet göstergeleri gibi makroekonomik değişkenlerin yanı sıra demografik yapı, sağlık hizmet sunum kapasitesi ve sağlık durumu göstergeleri birlikte değerlendirilmiş; ayrıca 2001, 2008–2009, 2018 ve 2020–2023 dönemlerini temsil eden kriz kuklaları modele dâhil edilmiştir. Modelin geçerliliği ve istikrarı çeşitli tanı testleri ile CUSUM ve CUSUMSQ testleri aracılığıyla sınanmıştır.Elde edilen bulgular, Türkiye'de sağlık harcamalarının hem kısa hem uzun dönemde ağırlıklı olarak kişi başına gelir ve ilaç fiyat endeksi tarafından belirlendiğini göstermektedir. Gelir değişkeni özellikle toplam, özel ve kişi başına sağlık harcamalarında pozitif ve anlamlıdır. İlaç fiyat endeksi ise tüm harcama bileşenlerinde güçlü ve tutarlı bir maliyet baskısı yaratmaktadır. Demografik göstergeler ve kriz kuklaları toplam harcama düzeyi üzerinde sınırlı etki üretirken, kamu harcamalarının kriz dönemlerinde görece karşı-döngüsel bir yapı sergilediği gözlenmiştir. Yatırım harcamalarının ise gelir, fiyat ve beklenti göstergelerine daha duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, sağlık harcamalarının yalnızca düzeyi değil, bileşenlerine göre tepkileri de farklılaşmaktadır. Bu durum, politika tasarımında kamu–özel ve cari–yatırım ayrımlarının dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir. Çalışma, bileşen bazlı, reel ve uzun dönemli analiz yaklaşımıyla literatüre katkı sunarken, şoklara dayanıklı ve maliyet odaklı sağlık politikaları için ampirik bir temel sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to analyze the economic, demographic, and systemic factors affecting health expenditures in Turkey during the period 1999–2023, with a specific focus on expenditure components. In addition to total real health expenditures, public–private, current–capital, and per capita health expenditures are examined separately. Annual data obtained from institutional sources such as TURKSTAT, OECD, the World Bank, and the Ministry of Health are converted into real values using appropriate deflators. The ARDL bounds testing approach, which allows for the joint modeling of series with different integration orders, is employed to estimate both short- and long-run relationships. The modeling framework incorporates macroeconomic variables such as income, unemployment, poverty, consumer confidence, and cost indicators, along with demographic structure, healthcare service capacity, and health status indicators. Dummy variables representing the crisis periods of 2001, 2008–2009, 2018, and 2020–2023 are included in the models. Model validity and parameter stability are tested through diagnostic checks, including CUSUM and CUSUMSQ tests. The findings reveal that both in the short and long term, health expenditures in Turkey are predominantly determined by per capita income and the pharmaceutical price index. Income is found to be positively and significantly associated with total, private, and per capita expenditures, while pharmaceutical prices impose a strong and consistent cost pressure across all components. Demographic indicators and crisis dummies have limited impact on total expenditure levels; however, public expenditures display a relatively counter-cyclical pattern during crisis periods. Capital expenditures, in particular, are more responsive to income, price, and expectation variables. In conclusion, the responsiveness of health expenditures varies by component. This underscores the need to consider public–private and current–capital distinctions in policy design. The study offers an evidence-based framework for designing resilient and cost-effective healthcare financing policies by conducting a long-term, component-specific, real-term econometric analysis.
Benzer Tezler
- COVID-19 pandemi sürecinin alternatif yatırım araçları üzerindeki etkisi
Effect of COVID-19 pandemic process on alternative investment tools
FERHAT BOTAN SİNCAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sağlık YönetimiDüzce ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ KARA
- Şanlıurfa ili Kisas ve Uğurtaş köylerinde eğitim düzeyi ve sağlık sorunları ilişkisi
Başlık çevirisi yok
MUHARREM VARLIK
- Ebeveynlerde yeme davranışı ile ebeveyn besleme tarzı arasındaki ilişki ve erken çocukluk çağı obezitesi üzerine etkisi
The relationship between parental behavior and parental feeding style in parents and effects on early childhood obesity
HANDE GÜRÜN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLŞAD SAVE
PROF. DR. YAŞAR KESKİN
- Effects of building collapse direction and bridge functionality on road networks following an earthquake
Bina yıkılma yönlerinin ve köprü hasarlarının deprem sonrasında yol ağlarına etkisi
BETÜL ERGÜN KONUKCU
Doktora
İngilizce
2016
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMED ŞAHİN
DOÇ. DR. HİMMET KARAMAN
- Sezaryen doğumlarda neonatal advers sonuçların robson klasifikasyonu ile değerlendirilmesi
Evaluation of neonatal adverse outcomes in caesarean births using the robson classification
DAMLA ÇARKÇI YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Kadın Hastalıkları ve DoğumSağlık Bilimleri ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF GÜL YAPAR EYİ