Türkiye'de şeker fabrikalarının kuruluşu ve gelişimi (1923-1960)
Establishment and development of sugar factories in Türkiye (1923-1960)
- Tez No: 996245
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN UZUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Türk İnkılap Tarihi, History, History of Turkish Revolution
- Anahtar Kelimeler: Şeker Fabrikaları, Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi, Şeker Sanayi, Şeker Pancarı, Şeker Üretimi, Türkiye Şeker Fabrikaları, Şeker politikaları, Sugar Factories, Turkish Sugar Factories Incorporated Company, Sugar Industry, Sugar Beet, Sugar Production, Turkey Sugar Factories, Sugar policies
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Şeker, insanlık tarihi boyunca önemli besin kaynaklarından biri olmuştur. Başlangıçta kamıştan elde edilen şeker sonraları pancardan da elde edilmeye başlanmıştır. Devletler, kurdukları şeker fabrikaları ile bu alanda kendine yeten ve ürün fazlasını ihraç eden bir sanayi kolu oluşturmuştur. Osmanlı Devleti ise, Sanayi İnkılabı ile yaşanan gelişmelerden uzak kalmış ve kapitülasyonlar nedeniyle şeker sanayisi kurma teşebbüslerinde başarısız olmuştur. Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşanan olumsuzlukları bilen Cumhuriyet yönetimi, ülkede milli bir sanayi kurmayı hedeflemiştir. Bu amaçla, henüz devletin kuruluş aşamasında İzmir'de 17 Şubat 1923'te toplanan İktisat Kongresi'nde de ifadesini bulan“Hammaddesi yurt içinde yetişen sanayi tesisleri kurulmalıdır.”söyleminden hareketle şeker sanayisi, ülkedeki ilk sanayi hamlesi olmuştur. 1926'da Alpullu ve Uşak, 1933'te Eskişehir ve 1934'te de Turhal Şeker Fabrikaları işletmeye açılmıştır. İthal ikameci bir anlayışla kendine yetebilen bir ülke olma amacıyla Türkiye, 1929 Ekonomik Krizi'nin de etkisiyle devletçilik politikasını daha etkin bir şekilde uygulamıştır. 1935'te Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketinin kurulmasıyla şeker fabrikaları tek bir idare altında toplanmış ve şeker sanayisi daha kurumsal bir kimlik kazanmıştır. Türkiye'nin şeker sanayisi alanında attığı bu adımların olumlu etkisi II. Dünya Savaşı'nda görülmüştür. II. Dünya Savaşı öncesi yeni şeker fabrikaları kurma girişimleri ise savaş sebebiyle başarısız olmuştur. 1951'de şeker sanayisini genişletme amacıyla uygulamaya konulan plan kapsamında 1953-1956 yılları arasında 11 şeker fabrikası kurulmuştur. Yeni kurulan fabrikalardan Adapazarı, Amasya, Konya, Kütahya ve Kayseri Şeker Fabrikaları, özel şirketler tarafından kurulsa da sevk ve idaresi Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilmiştir. Kendine yeten bir ülke hedefiyle yola çıkan Türkiye, zamanla şeker ihraç eden bir konuma gelmiştir. Şeker sanayisinin ikinci genişleme planı kapsamında kurulması düşünülen Kastamonu, Ankara ve Adana şeker fabrikalarının yapımı 27 Mayıs Askeri Darbesi'yle kesintiye uğramıştır. Türk şeker sanayisi, iktisadi bir proje olmasının yanı sıra bir modernleşme projesidir. Çünkü kurulan şeker fabrikaları gittikleri yerlere sinema, tiyatro, spor gibi faaliyetleri götürmüş ve toplumsal dönüşümün sağlanmasına katkıda bulunmuştur. Kadınların çalışma hayatına katılmasında, kırsaldan kente göçün azalmasında yine fabrikaların olumlu etkisi görülmüştür. Kuruldukları şehirlere modern yaşamı götüren şeker sanayisi sayesinde, kendine yeterli olma ilkesi gerçekleştirilirken zamanla şeker ihraç eden ülkeler arasına girilmesi sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Sugar has been one of the the important nutritional sources throughout human history. İnitially, sugar was obtained from cane, but later it was also obtained from beets. With the sugar factories they established, states created an industry that was self-sufficient in this field and exported its surplus. The Ottoman Empire, on the other hand, remained isolated from the developments that took place with the Industrial Revolution and failed in its attempts to establish a sugar industry due to the capitulations. Knowing the negativities experienced in the last periods of the Ottoman Empire, the Republican administration aimed to establish a national industry in the country. To this end, based on the principle expressed at the Economic Congress held in Izmir on February 17, 1923 during the early stages of the states's formation -“Industrial facilities should be established using raw materials grown domestically”- the sugar industry became the country's first industrial initiative. Alpullu and Uşak Sugar Factories were opened in 1926, Eskişehir in 1933 and Turhal in 1934. With the aim of becoming a self-sufficient country with an import substitution approach, Türkiye implemented the policy of etatism more effectively, also under the influence of the 1929 Economic Crisis. With the establishment of the Turkish Sugar Factories Joint Stock Company in 1935, sugar factories were brought under a single administration and the sugar industry gained a more corporate identity. The positive impact of these steps taken by Turkey in the sugar industry was seen during World War II. Attempts to establish new sugar factories before World War II failed due to the war. As part of a plan implemented in 1951 to expand the sugar industry, 11 sugar factories were established between 1953 and 1956. Although the newly established factories, Adapazarı, Amasya, Konya, Kütahya and Kayseri Sugar Factories, were established by private companies, their management and administration were carried out by the Turkish Sugar Factories Joint Stock Company. Türkiye, which set out with the goal of becoming a self-sufficient country, has graually become a sugar exporter. The construction of sugar factories in Kastamonu, Ankara, and Adana, which were planned as part of the second expansion plan of the sugar industry, was interrupted by the military coup of May 27th. The Turkish sugar industry is not only an economic project but also a modernization project. Because the sugar factories that were established brought activities such as cinema, theater and sports to the places they went, contributed to social transformation. The positive impact of factories was also seen in the participation of women in working life and the reduction of migration from rural to urban areas. Thanks to the sugar industry, which brought modern life to the cities where they were established, the principle of self-sufficiency was realized and over time, they became among the sugar exporting countries.
Benzer Tezler
- Alpullu Şeker Fabrikası yerleşkesi-Ergene Köşkü örneğinde iç mekân donatılarının toplumsal yapı yöntemi ile analizi
Analysis of interior outfits in the sample of Alpullu Sugar Factory campus-Ergene Pavilion through societal structure method
ALİ MÜLAYİM
Doktora
Türkçe
2014
İç Mimari ve DekorasyonTrakya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TİMUR KAPROL
YRD. DOÇ. DR. ŞEBNEM UZUNARSLAN
- Turhal Şeker Fabrikası ekseninde Turhal şehrinin dünü ve bugünü
The past and present of Turhal city on the axis of Turhal Sugar Factory
RIDVAN AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
CoğrafyaTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EREN YÜRÜDÜR
- Türkiye Şeker Sanayi'nin gelecek vizyonu bağlamında portföy A grubu fabrikaları (Ağrı, Erciş, Kars, Muş, Erzurum Şeker Fabrikaları) grubunun etkinlik ve verimlilik analizleri ve özelleştirme kapsamında tartışılması
Efficency and productivity, discussion analysing of the group's portfolio (Agri, Ercis, Kars, Mus, Erzurum) in the context of the future vision of Turkey Suger Industry
AHMET AKYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
EkonomiAğrı İbrahim Çeçen Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MURAT BEŞER
- Reconstruction of establishment strategies on the currentsituation of the Ankara Şugar Factory
Ankara Şeker Fabrikasının mevcut durumu üzerine kuruluşstratejilerinin yeniden kurulması
KEVSER ÖZKUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
MimarlıkTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT SÖNMEZ