Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi
Determining the levels of climate literacy among social studies teacher candidates
- Tez No: 996259
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLGİN ÜNAL İBRET, DOÇ. DR. ADEM YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Çevre eğitimi, Environmental education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel ölçekte gözlemlenen sıcaklık artışları, yağış rejimlerindeki düzensizlikler ve kuraklık gibi iklim temelli değişimler, çevresel sistemlerin yanı sıra toplumsal ve ekonomik yapılar üzerinde de belirleyici etkiler yaratmaktadır. Bu sürecin merkezinde yer alan iklim sisteminin anlaşılması ve iklim kaynaklı risklere yönelik bilinç geliştirilmesi, iklim okuryazarlığını çağdaş eğitimin temel bileşenlerinden biri konumuna taşımaktadır. Bu araştırma, Türkiye'de NUTS 1 düzeyinde belirlenmiş olan 12 üniversitenin sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programında öğrenim gören öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerini belirlemeyi ve bu düzeylerin çeşitli değişkenler açısından nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde ilişkisel tarama modeliyle desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 akademik yılı bahar döneminde Türkiye'nin farklı bölgelerindeki üniversitelerde öğrenim gören Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programlarının 1. ve 4. sınıflarındaki öğrenciler oluşturmaktadır; örneklem cinsiyet, sınıf düzeyi, üniversite dağılımı gibi farklı değişkenler bakımından çeşitlilik göstermektedir. Veri toplama sürecinde öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerini ölçmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen İklim Okuryazarlığı Davranış- Beceri Ölçeği, iklim okuryazarlığına yönelik Duyuşsal Eğilimler Ölçeği ve İklim Okuryazarlığı Bilgi Testi kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özelliklerini belirlemek amacıyla Kişisel Bilgiler Envanteri uygulanmış ve lçeklerin yapı geçerliliğini test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiş; analizler AMOS 24 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler ve ilişkisel çözümleme yöntemleriyle değerlendirilmiş; iklim okuryazarlığı düzeylerinin cinsiyet, sınıf düzeyi ve yaş gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığının davranış-beceri, duyuşsal eğilimler ve bilgi boyutları bakımından çok boyutlu, bağlama duyarlı ve gelişimsel bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, öğretmen eğitimi bağlamında iklim okuryazarlığının mevcut durumuna ilişkin sistematik bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Globally observed temperature increases, irregularities in precipitation patterns, and droughts, among other climate-based changes, have decisive effects not only on environmental systems but also on social and economic structures. Understanding the climate system at the center of this process and raising awareness of climate-related risks has made climate literacy one of the fundamental components of contemporary education. This research aims to determine the levels of climate literacy among teacher candidates studying in the undergraduate social sciences education programs of 12 universities identified at the NUTS 1 level in Turkey and to reveal how these levels differ in terms of various variables. The study was designed using a correlational survey model within the framework of a quantitative research approach. The study group consisted of students in the 1st and 4th grades of Social Studies Teaching programs studying at universities in different regions of Turkey during the spring semester of the 2023-2024 academic year; the sample was diverse in terms of variables such as gender, grade level, and university distribution. During the data collection process, the Climate Literacy Behavior-Skill Scale developed by the researcher to measure pre-service teachers' climate literacy levels, the Affective Attitudes Scale toward climate literacy, and the Climate Literacy Knowledge Test were used. In addition, the Personal Information Inventory was administered to determine the demographic characteristics of the participants. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was performed to test the construct validity of the scales; the analyses were conducted using the AMOS 24 software package. The data obtained were evaluated using descriptive statistics and correlational analysis methods; it was examined whether climate literacy levels showed significant differences according to variables such as gender, grade level, and age. The findings of the study indicate that pre-service teachers' climate literacy exhibits a multidimensional, context-sensitive, and developmental structure in terms of behavioral–skill components, affective dispositions, and knowledge dimensions. In this respect, the research provides a systematic framework regarding the current state of climate literacy in the context of teacher education.
Benzer Tezler
- Sosyal bilimler eğitimi bağlamında iklim okuryazarlığına yönelik tanılayıcı bir çalışma
A diagnostic study on climate literacy in the context of social sicence education
RÜMEYSA UYĞUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHRİ KILIÇ
DR. ÖĞR. ÜYESİ NACİYE SOMUNCU DEMİR
- 2018 sosyal bilgiler öğretim programında ve ders kitaplarında iklim değişikliği
Climate change in 2018 social studies curriculum and textbooks
HÜLYA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAnkara Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ONUR ÇALIŞKAN
- Sınıf öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik görüşleri (Isparta ili örneği)
Classroom teachers' views on values education (Isparta province example)
MUSTAFA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimBurdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN YILMAZ
- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iklim değişikliği hakkındaki farkındalıkları ve iklim değişikliği eğitimine yönelik görüşleri
Social studies teacher candidates' awareness of climate change and their views on climate change education
BİLAL UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ AKBAŞ
- Okul dışı öğrenme ortamlarının sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarına ve bilgi düzeylerine etkisi
The effect of out-of-school learning environments on prospective social studies teachers' awareness and knowledge levels of climate change
HALİME KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimArtvin Çoruh ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARCAN AYDEMİR