Türkiye'de içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between instrinsic spirituality and attitudes towards spiritual consumption in Türkiye
- Tez No: 996339
- Danışmanlar: PROF. DR. IŞIL AKTUĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Reklamcılık, Advertising
- Anahtar Kelimeler: Dini tutumlar, Tutum ölçekleri, Tüketici tutumları, Religious attitudes, Attitude scales, Consumer attitudes
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Reklamcılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Spiritüellik, bireyin hayatına anlam katma, aşkın olanla ilişki kurma ve içsel dönüşüm arayışıyla şekillenen çok boyutlu bir kavramdır. Geleneksel dinî yapılardan bağımsız olarak kişisel inanç, deneyim ve uygulamalarla ortaya çıkan spiritüellik, modern dünyada artan bireyselleşme ve anlam arayışı ile giderek daha görünür hale gelmiştir. Türkiye'de de özellikle son yıllarda, kurumsal dinden bağımsız ama inancı tamamen reddetmeyen bireyler arasında spiritüel arayışların arttığı alanyazında belirtilmektedir. Bu durum, hem sosyo-kültürel hem de pazarlama bağlamında incelenmesi gereken önemli bir toplumsal eğilim yaratmaktadır. Bu bağlamda içsel spiritüellik, bireyin manevi değer ve inançlarını ne ölçüde içselleştirdiğini, yaşamının merkezine koyduğunu ifade eden özgün bir kavram olarak önem kazanmaktadır. Çalışma, Türkiye'de içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde spiritüellik kavramı, Batı ve Doğu geleneklerinden günümüz Türkiye'sine uzanan tarihsel süreç içinde ele alınmakta; tanımlar, sınıflandırmalar ile içsel spiritüellik kavramı ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Spiritüelliğin pazarlama ve tüketimle kesişim noktaları, spiritüel ürün ve hizmetlerin ticarileşmesi, spiritüel markalar ve pazarlama iletişiminde spiritüelliğin temsili gibi konular üzerinden tartışılmaktadır. Araştırmada keşfedici sıralı karma desen tercih edilmiştir. Önce“Spiritüel Tüketime Yönelik Tutum Ölçeği”geliştirilmiş; ardından geçerlik, güvenirlik, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle ölçek test edilmiştir. İkinci aşamada amaçlı tabakalı örneklem yaklaşımı ile Türkiye genelinden 824 katılımcıya ulaşılmıştır. İçsel spiritüellik ölçümü için Hodge (2003) tarafından geliştirilen ve Türkçeye uyarlanan (Ekşi vd., 2018)“İçsel Spiritüellik Ölçeği”kullanılmıştır. Toplanan veriler doğrultusunda içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkiler hipotezler üzerinden test edilmiştir. Bulgular, içsel spiritüellik düzeyi yüksek bireylerin spiritüel tüketime yönelik tutumlarında anlamlı farklılıklar olduğunu göstermektedir. Araştırmada fayda odaklı, rasyonel sorgulayıcı, dini uyum ve inanç temelli, ticarileşmeye yönelik eleştirel, kabullenici-saygılı, sosyal etki temelli ve fiyat duyarsızlığı faktörleri ele alınmıştır. Elde edilen sonuçlar, içsel spiritüellik arttıkça bireylerin spiritüel tüketime yönelik daha olumlu, ancak aynı zamanda eleştirel ve bilinçli bir yaklaşım sergilediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bazı tutum faktörlerinde cinsiyet temelinde anlamlı farklılıklar saptanmış olmasına karşın, beklenenin aksine içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkide eğitim durumu, yaş aralığı ve cinsiyet değişkenlerinin herhangi bir moderatör etkisine rastlanmamıştır. Bu çalışma, spiritüelliğin tüketim üzerine etkilerinin anlaşılması için tüketici davranışları alanına özgün bir ölçme aracı kazandırmayı hedeflemiştir. Ayrıca Türkiye'de hızla yaygınlaşan bireysel spiritüellik ve buna bağlı tüketim pratiklerini ele alarak, söz konusu olgunun anlaşılmasına güçlü bir kuramsal ve uygulamaya dayalı zemin oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
Spirituality is a complex concept shaped by the individual's search for meaning, connection with the transcendent, and personal transformation. In today's world, spirituality stands out amid increasing individualism and the ongoing search for purpose, often developing outside traditional religious institutions through personal beliefs and experiences. In Türkiye, there is a growing trend of people pursuing spirituality independently of organized religion, while still valuing faith. This trend represents a significant social phenomenon that requires close examination in social and marketing contexts. Here, inner spirituality reflects how deeply someone internalizes spiritual values and places them at the center of life. The present study examines the relationship between inner spirituality and attitudes towards spiritual consumption in Türkiye. The initial section of the study provides a comprehensive examination of the concept of spirituality within a historical context that spans Western and Eastern traditions, as well as contemporary Türkiye. The study delves into the intricacies of definitions, classifications, and the notion of inner spirituality, offering a thorough and detailed exploration of these subjects. The intersection of spirituality with marketing and consumption is examined through the following topics: the commercialization of spiritual products and services, spiritual brands, and the representation of spirituality in marketing communications. In the context of the research, an exploratory sequential mixed design was deemed to be the optimal approach. Initially, the 'Attitude Scale Towards Spiritual Consumption' was developed; subsequently, the scale was subjected to validity, reliability, exploratory, and confirmatory factor analyses. In the second stage, the sample of the research consisted of 824 participants selected from across Türkiye using a purposive stratified sampling. The 'Internal Spirituality Scale' developed by Hodge (2003) and adapted into Turkish (Ekşi vd, 2018) was utilised to measure internal spirituality. The collected data were then utilised to test hypotheses concerning the relationships between internal spirituality and attitudes towards spiritual consumption. The findings show that individuals with higher levels of internal spirituality display notably different attitudes toward spiritual consumption. Specifically, these individuals are more positive, yet also critical and conscious, in their approach. Key attitude factors examined include benefit-orientation, rational questioning, religious conformity, belief-based perspectives, critical views on commercialization, acceptance and respect, social impact, and price insensitivity. The study also finds significant gender-based differences in some attitude factors, though these differences do not match the initial expectations. Education, age, and gender do not moderate the relationship between internal spirituality and attitudes toward spiritual consumption. This study aims to introduce an original measurement instrument to the field of consumer behavior in order to enhance the understanding of the effects of spirituality on consumption. Moreover, by addressing the rapid growth of individual spirituality in Türkiye and the associated consumption practices, it provides a strong theoretical and practice-oriented foundation for understanding this phenomenon.
Benzer Tezler
- Yoga yapan bireylerde manevi süreçler
Spiritual processes in individuals performing yoga
FUNDA POLATCANLI
Doktora
Türkçe
2024
SporKütahya Dumlupınar ÜniversitesiSpor Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNAN AKIN
- An exploratory study of women's involvement in new age spirituality in Turkey
Türkiye'de kadınların yeni çağ spiritüelliğine katılımı üzerine bir araştırma çalışması
FATEMAH MASHAEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Sosyolojiİbn Haldun ÜniversitesiMedeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖNDER KÜÇÜKURAL
- Türkiye'de faaliyet gösteren ticaret bankalarının karlılığını etkileyen içsel faktörler: 2005-2016 yılları arası panel veri analizi
The internal factors affecting the profitability of the Turkish commercial banks: A panel data analysis of 2005-2016 period
ALİ BORAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
EkonomiTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NÜKET KIRCI ÇEVİK
- Türkiye'de ticari bankaların likidite riskini belirleyen içsel faktörler: Basel III etkisinin sınanması
The identifying internal factors of liquidity risk for commercial banks in Turkey: Testing Basel III effect
MEHMET ŞİMŞEK
Doktora
Türkçe
2019
Ekonometriİstanbul Ticaret ÜniversitesiFinans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERKAN ÇANKAYA
- İçsel büyüme modelleri çerçevesinde: Türkiye`de uygulanan dış ticaret politikalarının büyüme etkileri üzerine
Onthe Growth effects of Turkey`s foreign trade policies: In the context of endogenous growth models
İSMAİL TUNCER