Ateist bireylerin yeni anlam dünyalarının inşası üzerine sosyolojik bir araştırma
A sociological study on the construction of new meaning worlds for atheist individuals
- Tez No: 996411
- Danışmanlar: PROF. DR. VEJDİ BİLGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Anlam arayışı, Ateizm, Kimlik inşası, Search for meaning, Atheism, Identity formation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Sosyolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada post-modern toplumlarda dinin anlam üretme işlevinin zayıflamasıyla ateist bireylerin yeni anlam dünyaları inşa süreçleri sosyolojik bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Anlam dünyası, birey-toplum etkileşimi ile inşa edilen dinamik bir süreçtir. Birey gündelik hayatın gerçekliği içinde yeni bir anlam dünyası inşa eder. Ateistler, günümüzde sadece bireysel bir tercih olmanın ötesinde, dernekler ve çeşitli sosyal ağlar aracılığıyla görünürlük kazanan bir topluluk biçimi oluşturmaktadır. Teknolojinin gelişmesiyle bilgiye hızlı erişim sağlanmakta, din ve ateizmle ilgili gelişmeler sosyal medya ve web siteleri aracılığıyla çok daha hızlı yayılmaktadır. Günümüzde Türkiye'de ateizm, deizm, agnostisizm gibi kavramlar hem bireysel hem kamusal düzeyde yeniden gündeme gelmektedir. Bu çalışmanın amacı bireylerin ateizme yönelmesinde etkili olan faktörleri, geçmişten günümüze ateizmin aldığı yol ve yeni ateizm söylemleri arasındaki farklılıkları ortaya koyarak bireylerin ateist olma süreçlerine ve hayatı anlamlandırma biçimlerine dair sosyolojik bir analiz sunmaktadır. Kendini ateist olarak tanımlayan bireylerin geçmiş tecrübeleri, etkilendikleri yayın ve kişiler, psiko-sosyal ve siyasi-politik sebepler sosyolojik bakış açısıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmada, kendini ateist olarak tanımlayan, Bursa ve İstanbul'da yaşayan 15 katılımcı fenomenolojik desenle, yarı yapılandırılmış mülakat tekniğine dayalı nitel çalışma yürütülmüştür. Araştırmada Peter L. Berger'in“Sembolik Evren”kuramı çerçevesinde Türkiye'de ateizmin anlam inşası üzerine sosyolojik bir analiz yapılmıştır. Araştırmamızda, ateist bireylerin çoğunlukla süreç içerisinde sorgulama ve düşünsel dönüşümle bireysel tercihle ateist oldukları, sosyal medya ve okumaları, aile-arkadaş çevresi, yaşanan olumsuz tecrübeler, bilimsel verilere yüklenen anlam gibi etkenler doğrultusunda yeni anlam dünyası inşa ettikleri tespit edilmiştir. Bilimsellik, rasyonalite, bireysel ahlak anlayışı ve özgürlük arayışı bireylerin yeni anlam dünyalarını şekillendiren önemli unsurlardır. Katılımcı anlatılarında sanat, bilim ve eğlence gibi seküler faaliyetlerin anlam ve gündelik hayatla ilişkilendirildiği anlaşılmaktadır. Dernek ya da grup faaliyetlerine ihtiyaç duyulmasa da ateist çevreler ise aidiyet duygusu sağlamakla birlikte bireyler için zorunlu bir topluluk biçimi olarak görülmemektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the processes by which atheist individuals construct new worlds of meaning from a sociological perspective, given the weakening of religion's function of producing meaning in post-modern societies. The world of meaning is a dynamic pro-cess constructed through individual-society interaction. Individuals construct a new world of meaning within the reality of everyday life. Atheists today form a community that goes beyond being merely an individual choice, gaining visibility through associations and various social networks. With the advance-ment of technology, information is readily accessible, and developments related to reli-gion and atheism spread much faster through social media and websites. Today in Tur-key, concepts such as atheism, deism, and agnosticism are back on the agenda at both the individual and public levels. The aim of this study is to present a sociological analysis of individuals' processes of becoming atheists and their ways of making sense of life by revealing the factors that influence individuals' turn to atheism, the path atheism has taken from the past to the present, and the differences between new atheism discourses. The past experiences of individuals who identify as atheists, the publications and people who have influenced them, and psycho-social and political-ideological reasons have been examined from a sociological perspective. The study involved a qualitative research based on a phenome-nological patterned semi-structured interview technique with 15 participants living in Bursa and Istanbul who identified themselves as atheists. The study provides a sociolo-gical analysis of the construction of meaning in atheism in Turkey, within the framework of Peter L. Berger's“Symbolic Universe”theory. Our research found that atheist individuals mostly became atheists through questioning and intellectual transformation during the process, and that they constructed a new world of meaning based on factors such as social media and reading, family and friends, nega-tive experiences, and the meaning attributed to scientific data. Scientificity, rationality, individual moral understanding, and the pursuit of freedom are important elements that shape individuals' new worlds of meaning. It is understood that in the participants' nar-ratives, secular activities such as art, science and entertainment are associated with mea-ning and everyday life. Although there is no need for association or group activities, atheist circles are seen as providing a sense of belonging but not as a mandatory form of community for individuals.
Benzer Tezler
- İnanarak ait olmadan, inanmadan ait olmaya: Türkiye'deki Müslüman dindarların dinden kopuş deneyimleri
From believing and belonging to belonging without believing: Experiences of religious Müslims in Turkey withdrawing from the religion
İSMAİL GÜNHANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ÖZTAŞ
- Nefret söylemi kapsamında Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçu
The Crime of Provoking The Public Hatred, hostility within the scope of hate speech
SERRA KARADENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VESİLE SONAY EVİK
- New approaches in measuring affective polarization: The case of Turkiye
Duygusal kutuplaşmanın ölçülmesinde yeni yaklaşımlar: Türkiye örneği
BELKIS YÜCE
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
SosyolojiMarmara ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜBEYİR NİŞANCI
- Identity changes on the religion axis
Din ekseninde kimlik değişimi
ESMA EDA TÜLEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALE BOLAK BORATAV
- Genç-yaşlı bireylerin sosyal ağ sitelerinde kendilerini sunma davranışları ve izlenim yönetimi taktikleri
Self presentation and impression management tactics of young-old individuals on social networking sites
FULYA AKBUĞA
Doktora
Türkçe
2023
Radyo-TelevizyonAnkara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENGİN SARI