Teori ve pratik denkleminde hurûfu'l-meânî ve ahkâm âyetleri
Huruf al-maani and ahkam verses in theoretical and practical equation
- Tez No: 996840
- Danışmanlar: PROF. DR. NAZİFE NİHAL İNCE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Fıkıh, Hurufu`l-Meani, Fıkh, Hurufu`l-Meani
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslâm ilim geleneğinde nassın anlaşılması ve hükme bağlanması süreci, dilbilimsel verilerle hukukî normların kesiştiği hassas bir zeminde yürütülmüştür. Bu zeminin dikkat çekici unsurlarından birini bağlama göre değişkenlik gösteren 'hurûfu'l-meânî' oluşturmaktadır. Nahivcilerin vaz'î kurallarla teorik bir çerçeve çizdiği, fakihlerin ise istinbat metotlarıyla amelî bir gâye güttüğü bu alanda, teori ile pratik arasındaki ilişkinin mahiyetini ortaya koymak bu çalışmanın temel amacıdır. Bu amaç doğrultusunda, ahkâm âyetlerinde fakihlerin harflere yüklediği anlamların, nahiv literatüründe sunulan teorik anlam yelpazesiyle örtüştüğü ve ondan ayrıştığı noktalar analiz edilmiştir. Araştırmanın ana problemi, fakihlerin hurûfu'l-meânîye yükledikleri anlamların, nahiv ilminin sunduğu teorik çerçeveyle ne ölçüde örtüştüğü ve pratik ihtiyaçların bu anlamlandırma sürecini nasıl şekillendirdiğidir. Bu bağlamda“Fakihlerin lafız ve vâkıayı dikkate alarak geliştirdikleri yorumlar, salt dilbilimsel verilerle uyumlu mudur?”ve“Fakihler, ahkâm âyetlerinde nahiv sınırlarını aşarak literatürde yer almayan yeni anlamlar keşfetmişler midir?”sorularına cevap aranmıştır. Araştırmanın kapsamını ahkâm âyetlerinde yer alan hurûfu'l-meânî unsurları, nahiv analizleri ve bunlara dayalı fıkhî hükümler oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden doküman analizi ve literatür taraması yöntemleri kullanılmıştır. Dört mezhebin görüşleri esas alınarak yürütülen üç aşamalı eleme süreci neticesinde 90 âyet ve 124 kullanım tespit edilmiş; bu veriler İ'râbu'l-Kur'ân ve Ahkâmu'l-Kur'ân literatürü ışığında tetkik edilmiştir. Araştırma sonucunda, hurûfu'l-meânî eksenli tartışmaların %75'inin teorik düzeyde kaldığı, ancak %25'lik kritik bir dilimde dilbilimsel tercihlerin fıkhî hükmü doğrudan şekillendirdiği tespit edilmiştir. Fakihlerin genelde nahiv teorisine sadık kaldıkları, ancak hükme ilişkin başka veriler bulunduğunda harfe nahiv âlimlerinin zikretmediği anlamlar yükledikleri görülmüştür. Bu bağlamda fıkıh usulünün dil ilimlerini sadece kullanan değil, bilhassa hurûfu'l-meânî özelinde dilbilime katkı sunan bir disiplin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
In the Islamic scholarly tradition, the process of understanding the text (nass) and deriving legal rulings has been conducted on a sensitive ground where linguistic data and legal norms intersect. The most dynamic element of this ground is 'huruf al-maani' (particles of meaning), which varies according to the context. The main purpose of this study is to reveal the nature of the relationship between theory and practice in this field, where grammarians draw a theoretical framework with posited (wad'ī) rules, and jurists (fuqahā) pursue a practical goal with deduction (istinbāt) methods. Towards this end, the points where the meanings attributed to particles (hurûf) by jurists in the legal verses (āyāt al-ahkām) overlap with or diverge from the theoretical spectrum provided in grammatical (nahw) literature have been analyzed. The main problem of the research is to what extent the functional meanings attributed to hurûfu'l-meânî by jurists overlap with the theoretical framework offered by the science of syntax (nahw), and how practical needs shape this meaning-making process. In this context, answers were sought to the questions:“Are the interpretations developed by jurists by considering the wording and the reality compatible with purely linguistic data?”and“ Have jurists, by transcending the boundaries of grammar in verses of legal rulings, discovered new meanings that are not present in the literature?”The scope of the research consists of hurûfu'l-meânî elements in the ahkām verses, syntax analyses, and legal rulings based on them. In the study, document analysis and comparative analysis techniques from qualitative research methods were used. As a result of a three-stage elimination process conducted based on the views of four legal schools (madhhabs), 90 verses and 124 usages were determined; these data were examined in the light of I'rāb al-Qur'ān and Ahkām al-Qur'ān literature. The research concluded that while 75% of the discussions centered on huruf al-ma'ani remained at a theoretical level, in a critical 25% segment, linguistic preferences directly shaped the legal ruling. It was observed that jurists generally remained faithful to grammatical theory; however, when other data regarding the ruling were present, they attributed meanings not mentioned by the grammarians. In this regard, it has been concluded that usul al-fiqh (legal theory) is not merely a discipline that consumes linguistic sciences, but one that contributes to linguistics, particularly within the specific context of huruf al-ma'ani.
Benzer Tezler
- Dokuma kumaşlarda örgü tipinin ham kumaşın boyutları ve geometrik özellikleri üzerindeki etkilerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
EMEL ÖNDER
- İki katlı pamuk ipliklerinden dokunan kumaşlarda örgüye bağlı olarak maksimum atkı sıklığının değişimi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MELTEM ASLI NARTER
- Pulmoner hipertansiyon etyopatogenezinde prostasiklin ve lökotrien C4'ün rolü
Possible role of leukotrien C4 and prostacyclin in the development of pulmonary hypertension
ÜLKÜ AYBERK
- IgM, IgG ve lgA romatoid faktörlerin değişik artritli hasta gruplarında mikro-ELISA test yöntemiyle ölçülmesi
Başlık çevirisi yok
BAHRİYE KEŞ
