Transhümanizm ekseninde ontolojinin söylemsel kodlarla yeniden inşası: Eleştirel bilim iletişimi perspektifinden neuralink ve CRISPR-Cas9 teknolojilerinin YouTube temsillerine yönelik bir araştırma
The discursive reconstruction of ontology within the axis of transhumanism: A research on YouTube representations of neuralink and CRISPR-Cas9 technologies from a critical science communication perspective
- Tez No: 996841
- Danışmanlar: PROF. DR. MERİH TAŞKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Bilim teknolojisi, Biyoteknoloji, Biyoteknoloji okuryazarlığı, Popüler medya, YouTube, Science technology, Biotechnology, Biotechnology literacy, Popular media, YouTube
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modernizmin rasyonel hümanist ideolojisinden beslenen transhümanizm, daha müreffeh bir dünya toplumuna ulaşmanın yolunu insan bedeninin teknoloji aracılığıyla yapay bir evrim sürecine tabi tutularak geliştirilmesinde bulmaktadır. Zira mevcut haliyle insan bedeni, sınırlılıkları ve kusurları bulunan irrasyonel bir organizma olarak konumlandırılmaktadır. Günümüzde insan denekler üzerinde de uygulanmaya başlanan Neuralink ve CRISPR-Cas9 gibi teknolojiler etrafında, bu girişimlerin bedene entegre olarak onu ontolojik düzeyde dönüştürebileceği ve transhümanist ideayı gerçekleştirebileceği yönündeki iddialar her geçen gün daha güçlü biçimde dolaşıma sokulmaktadır. Ne var ki söz konusu teknolojiler, sahip oldukları dönüştürücü güç nedeniyle önemli etik kaygıları da bünyesinde barındırmaktadır. Kapitalist kültür tarafından olumlanan gelişme, ilerleme ve üstünleşme anlatılarıyla çerçevelenen bu teknolojilerin, egemen ideolojinin biyopolitik ve hegemonik faaliyetlerini pekiştirdiği yönündeki endişeler de bu ortamda giderek yaygınlık kazanmaktadır. Bu çalışma kapsamında teknik, yalnızca nötr bir araçlar toplamı olarak değil, yaşamın yönetimi, bedenin disipline edilmesi ve normların yeniden üretilmesi süreçlerine eklemlenen bir iktidar teknolojisi olarak görünür hale gelmektedir. Biyoteknolojiler aracılığıyla teknik rasyonalitenin öznenin bedenine doğru genişlemesi, bedenin yalnızca tedavi/sağlık söylemi içinde değil, performans, verimlilik ve risk yönetimi gibi normatif ölçütler üzerinden yeniden tanımlanmasına zemin hazırlamaktadır. Üstelik bu genişleme, rızayı üreten hegemonik kültürel çerçevelerle birlikte işlediğinde, teknolojilerin“fayda”,“gelişim”ve“kaçınılmaz ilerleme”mitleri eşliğinde meşrulaştırılarak yeterince sorgulanmadan benimsenmesi kolaylaşmaktadır. Dolayısıyla bedenin teknolojiye dönüşümü, yalnızca bireysel bir tercih alanı olarak değil, belirli iktidar ilişkileri ve ideolojik çerçeveler içinde normalleştirilen, sınırları yeniden çizilen ve toplumsal kabulü örgütlenen bir süreç olarak değerlendirilmelidir. Neuralink ve CRISPR-Cas9 gibi transhüman teknolojiler etrafında dolaşıma sokulan söylemler, bu girişimlerin bünyesinde barındırdığı etik kaygılara rağmen toplumsal rıza üretimi açısından popüler mecralardaki bilim iletişimi faaliyetlerini stratejik bir alan olarak konumlandırmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, Neuralink ve CRISPR-Cas9 teknolojilerinin popüler bilim iletişimi mecralarından biri olan YouTube'da hangi ideolojik çerçeveler üzerinden sunulduğunu ve bu teknolojilere ilgi duyan öznelerin söyleme hâkim ideolojiyle nasıl bir ilişki kurduğunu analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda belirlenen YouTube bilim iletişimi içeriklerine içerik analizi ile ideolojik söylem analizi uygulanmış, öznelerin transhümanizmle kurduğu ilişkinin anlaşılabilmesi için ise söz konusu içeriklere yapılmış yorumlar içerik analiziyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular, transhümanist teknolojilerin popüler mecralardaki bilimsel meşruiyet söylemleri aracılığıyla kültürel hegemonya inşasına katkı sunduğunu, bu hegemonik çerçevenin ise öznelerin eleştirel mesafesini zayıflatarak toplumsal rızanın üretimini kolaylaştırdığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Rooted in the rational humanist ideology of modernism, transhumanism posits that the path to a more prosperous global society lies in the enhancement of the human body through an artificial evolutionary process facilitated by technology. In this framework, the biological body is conceptualized as an irrational organism defined by its inherent limitations and deficiencies. Today, discourses surrounding technologies such as Neuralink and CRISPR-Cas9—which have entered the phase of human trials—increasingly assert that these interventions can transform the body at an ontological level and actualize the transhumanist ideal. However, due to their transformative power, these technologies also harbor profound ethical concerns. Framed by capitalist narratives of improvement, progress, and superiority, there is a growing apprehension that these technologies reinforce the biopolitical and hegemonic activities of the dominant ideology. Within the scope of this study, technique is revealed not merely as a neutral set of tools, but as a technology of power integrated into the management of life, the disciplining of the body, and the reproduction of norms. The expansion of technical rationality into the subject's body via biotechnologies paves the way for a redefinition of the body—shifting from a discourse of therapy and health toward normative criteria such as performance, efficiency, and risk management. Furthermore, when this expansion operates in tandem with hegemonic cultural frameworks that manufacture consent, it facilitates the uncritical adoption of these technologies, legitimized by myths of“utility,”“development,”and“inevitable progress.”Consequently, the technological transformation of the body must be evaluated not as a sphere of individual choice, but as a process normalized, re-bordered, and socially organized within specific power relations and ideological frameworks. Despite the ethical dilemmas inherent in transhumanist technologies like Neuralink and CRISPR-Cas9, the prevailing discourses strategically position popular science communication as a pivotal site for the production of social consent. In this context, the primary objective of this study is to analyze the ideological frameworks through which these technologies are presented on YouTube—a prominent medium for popular science communication—and to examine how subjects relate to the dominant ideology governing these discourses. To this end, content analysis and ideological discourse analysis were applied to selected YouTube science communication content, while user comments were examined via content analysis to understand the subjects' engagement with transhumanism. The findings indicate that discourses of scientific legitimacy in popular media contribute to the construction of cultural hegemony, which weakens the critical distance of subjects and facilitates the production of social consent for transhumanist technologies.
Benzer Tezler
- Posthümanizm ve transhümanizm ekseninde öznenin dijital dönüşümü: Netflix Gelecekte belgeselinin biyoteknoloji ve biyopolitika bağlamında analizi
The digital transformation of the subject in the context of posthumanism and transhumanism: An analysis of the Netflix Future documentary in the context of biotechnology and biopolitics
TUBA DUMAN YILDIZBAKAN
Doktora
Türkçe
2026
İletişim Bilimleriİstanbul Ticaret ÜniversitesiMedya ve İletişim Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FÜSUN ALVER
- Neuromancer ve Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi? romanlarında transhümanizm
Transhumanism in Neuromancer and do Androids Dream of Electric Sheep?
FIRAT KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İngiliz Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN GÖRMEZ
- Popüler sinemada transhümanist kahraman: X-Men serisi üzerine bir inceleme
Transhumanist hero in popular cinema: An analysis of the X-Men series
ZAFER ÖZBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Radyo-TelevizyonEge ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAMİLE OYA PAKER
- Tıp hukuku bağlamında insanı geliştiren biyoteknoloji uygulamaları
Human enhancement in the context of medical law
ABDURRAHMAN ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTıp Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. MEHMET HAKAN HAKERİ
- 2000 sonrası bilimkurgu sinemasında robotların cinsiyetlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
BURCU KAVAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıAnkara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EREN YÜKSEL