Mersin, Anemurium Antik Kenti arkeolojik kazı alanından çıkarılan geç roma dönemi seramik örneklerindeki lipit kalıntılarının GC-MS ile belirlenmesi
Determination of lipid residues in late roman period ceramic samples excavated from the archaeological Site of Ancient Anemurium, Mersin, using GC-MS
- Tez No: 997674
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSMAİL TARHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeometri, Biyokimya, Archaeometry, Biochemistry
- Anahtar Kelimeler: Arkeolojik eserler, Arkeolojik kazılar, Arkeometri, Gaz kromatografisi, Archaeological materials, Archaeological excavations, Archaeometry, Gas chromatography
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyokimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Mersin ili Anamur ilçesinde yer alan Anemurium Antik Kenti'nin Geç Roma Dönemi'ne tarihlenen seramik örneklerinde korunmuş olabilecek lipit kalıntılarının tespiti ve bileşimi yönünden yorumlanması amaçlanmıştır. Beslenme pratikleri, gıda işleme yöntemleri ve kap kullanım alışkanlıkları gibi geçmiş toplumların kültürel yaşamına dair önemli bilgiler sunan organik kalıntıların belirlenmesi, modern arkeometrik analiz tekniklerinin gelişmesiyle birlikte arkeolojik araştırmaların önemli bir alt dalı hâline gelmiştir. Bu kapsamda çalışma, hem bölgenin arkeolojik kronolojisine katkı sağlamakta hem de seramik kapların işlevselliğine ilişkin bilimsel veri üretmektedir. Araştırmada, Anemurium kazılarından elde edilen ve müzelik değeri bulunmayan 50 adet sırsız seramik parçası incelenmiştir. Numunelerden organik artıkların geri kazanılabilmesi için asit katalizli doğrudan ekstraksiyon-metilasyon yöntemi uygulanmış; elde edilen ekstraktlar Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometrisi (GC-MS) ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda özellikle palmitik ve stearik asit gibi arkeolojik bağlamda yaygın olarak korunan yağ asitleri ile çeşitli organik kalıntı biyobelirteçleri tespit edilmiştir. Bu bileşenlerin varlığı, kapların bitkisel ve hayvansal yağlar, olası reçineler ve günlük gıda maddeleriyle temas etmiş olabileceğini göstermektedir. GC-MS verileri, seramiklerin kullanım amaçlarına ilişkin çıkarımlar yapılmasına imkân tanımış; bazı örneklerde gıda işleme veya saklama faaliyetlerine, bazı örneklerde ise olasılıkla belirli ritüel ya da özel kullanım biçimlerine işaret eden kalıntılar gözlenmiştir. Elde edilen bulgular, Anemurium halkının beslenme kültürüne ve ekonomik faaliyetlerine dair dolaylı bilgiler sunmakta; aynı zamanda Geç Roma Dönemi seramiklerinin kullanım pratiklerinin anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Çalışma, arkeolojik seramiklerde lipit analizi yöntemlerinin bölgede ilk kez bu kapsamda uygulanması açısından da önem taşımaktadır. Elde edilen sonuçlar, Anemurium'un sosyo-kültürel yapısının kimyasal verilerle desteklenerek daha bütüncül bir şekilde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, lipid residues preserved within ceramic vessels from the Late Roman Period at the Ancient City of Anemurium, located in the Anamur district of Mersin, were investigated in order to elucidate dietary habits, food-processing practices, and vessel-use traditions of past communities. The identification of organic residues, which offer critical insights into the cultural behaviours and subsistence strategies of ancient societies, has become an essential sub-discipline of archaeological research with the advancement of modern archaeometric techniques. In this context, the present study contributes both to the archaeological chronology of the region and to the understanding of the functional properties of ceramic vessels. A total of 50 unglazed ceramic fragments with no museum value were selected from the Anemurium excavations. Organic residues absorbed within the porous ceramic matrix were extracted using an acid-catalysed direct extraction–methylation procedure. The resulting extracts were analysed by Gas Chromatography–Mass Spectrometry (GC-MS). The analyses revealed the presence of lipid biomarkers, most notably palmitic and stearic acids, which are known to preserve well in archaeological contexts. Additional organic markers identified in the samples indicate that the vessels had likely been in contact with plant oils, animal fats, resins, or other everyday food commodities. The GC-MS data enabled interpretations regarding the functional use of the vessels. While certain samples pointed to food preparation or storage activities, others suggested potential ritualized or specialized uses. The findings not only provide indirect evidence about the dietary culture and economic activities of the inhabitants of Anemurium but also contribute to a broader understanding of vessel-use practices in the Late Roman Period. This work represents the first comprehensive lipid residue study conducted on ceramics from this region and highlights the value of chemical analyses in reconstructing socio-cultural frameworks. The results help form a more holistic perspective on Anemurium's cultural landscape by integrating archaeological observations with biochemical evidence.
Benzer Tezler
- İçel Müzesi`ndeki Erken Bizans Dönemi seramik buluntuları
The ceramic finds of the early Byzantine period in the İçel Museum
AYLİN KOÇAK YALDIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
ArkeolojiMersin ÜniversitesiKlasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. EMEL ERTEN
- Anamur'daki Türk İslam dönemi eserleri
Works of the Turkish Islamic period in Anamur
SULTAN EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiMersin ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL SÖZLÜ
- Anamur'un kültür turizmi potansiyeli açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Anamur in terms of cultural tourism potential
AYŞE TOPALOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TurizmMersin ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SABRİ ARICI
- Taşucu Körfezi Dana Adası'nda Kilise V
Church V on Dana Island at Tasucu Gulf
NUR ERDEMCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİLGE AR
DOÇ. DR. GÜNDER VARİNLİOĞLU