Çoklu potansiyele sahip dezavantajlı öğrencilerin kariyer karar verme süreçlerinin incelenmesi
Exploring the career decision-making processes of disadvantaged multipotential students
- Tez No: 998442
- Danışmanlar: PROF. DR. PROF. DR. MUSTAFA SERDAR KÖKSAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Yetenekliler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, gelişimsel bir bakış açısıyla çoklu potansiyele sahip sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerin kariyer gelişimini şekillendiren etmenleri incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmada bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen Türkiye'nin beş farklı ilindeki Bilim ve Sanat Merkezine devam eden yedi (iki kız, beş erkek) öğrenciden oluşmaktadır. Veriler yarı- yapılandırılmış öğrenci görüşme formu, kariyer genogramları ve araştırmacı günlüğü aracılığıyla toplanmış; eş zamanlı olarak tematik analiz ile çözümlenmiştir. Çoklu potansiyelin, bu araştırmada sadece bir öğrencide kariyer kararsızlığına yol açtığı belirlenmiştir. Kariyer kararlarının 9 yaş gibi erken bir dönemde değer temelli olarak şekillendiği bulunmuştur. Bulgular, çoklu potansiyelin akademik başarılar ile mesleki seçenekleri artırdığını ve dayanıklılık sağladığını, ancak sosyal-duygusal zorlukları da beraberinde getirdiğini göstermiştir. Öğrencilerin mesleki seçenekleri ile hayalleri bağlamsal etmenler nedeniyle büyük ölçüde farklılaşmıştır. Eğitim sistemi, aile, arkadaşlar ve sosyal çevre kariyer kararlarını şekillendiren dört etmen olarak belirlenmiş; aile ve eğitim sisteminin algılanan etkisi daha belirgin olmuştur. Bağlamsal etmenlerin bazen destekleyici bazen engelleyici bir işlev üstlendiği ve ikili role sahip olduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin destekleyici ve yönlendirici rolünün yanı sıra varsa kardeşlerin de süreçte etkisi bulunmuştur. Bilim ve Sanat Merkezlerinin aidiyet duygusu yaratarak çok yönlü destek sunduğu ancak kariyer danışmanlığı açısından sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Toplumsal cinsiyet normları sosyoekonomik dezavantajla birleşerek kariyer kararlarını etkilemiştir; kız öğrenciler daha sınırlı ve geleneksel meslekleri seçerken erkek öğrenciler ise sanat alanından uzaklaşmışlardır. Bulgular, çoklu potansiyele sahip dezavantajlı öğrencilere yönelik daha bütüncül ve erken dönem kariyer danışmanlığı hizmetlerinin gereksinimini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to investigate the factors shaping career development of multipotential socioeconomically disadvantaged students from a developmental perspective. A holistic multiple case study design was employed. The participants consisted of seven students (two female, five male) attending Science and Arts Centers in five different provinces of Türkiye, selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews, career genograms, and field notes and were analyzed concurrently through thematic analysis. Findings indicated that multipotentiality led to career indecision in only one student. Career decisions were found to be shaped by values as early as age nine. Multipotentiality enhanced students' academic achievements and expanded their career alternatives, provided resilience, yet also brought social-emotional challenges. Students' career aspirations and career expectations varied considerably due to contextual factors. The education system, family, peers and the social environment were identified as four contextual factors shaping career decisions, with the perceived influence of family and the education system being more pronounced. Contextual factors functioned in dual roles, acting as both supportive and constraining. In addition to the dual role of parents, siblings were also found to influence this process, when present. Although Science and Art Centers fostered a sense of belonging and provided support, they remained limited in career guidance services. Gender norms combined with socioeconomic disadvantage influenced career decisions: female students tend to choose more traditional occupations, whereas male students distanced themselves from the artistic fields. Overall, these findings highlight the need for more holistic, and early career counseling approach tailored to multipotential disadvantaged students.
Benzer Tezler
- Customer loyalty in foreign language institutions: An empirical studying Turkey
Yabanci dil öğretim kurumlarında müşteri bağlılığı, Türkiye de ampirik bir araştırma
SANAZ TAHMASBY
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
İşletmeİstanbul Aydın Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TUĞBA ALTINTAŞ
- Value-based guidelines for ai adoption in it: Findings from a means-end chain analysis
Bilgi teknolojileri bölümlerinde yapay zeka benimsenmesine yönelik değer temelli öneriler: Neden-sonuç zinciri analizinden bulgular
AYŞE NİSA AKGÜN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiVeri Mühendisliği ve İş Analitiği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. UMUT ASAN
- RIS-röle donanımlı İHA ağları: Yeni tasarımlar ve performans analizleri
RIS-relay equipped UAV networks: New designs and performance analyses
AHMET MUAZ AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiElektronik ve Haberleşme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM ALTUNBAŞ
- Synthesis and investigation of hydrogen storage properties of Mg(BH4)2 and investigation on structural modification in MgB2
Mg(BH4)2 sentezi ve hidrojen depolama özelliklerinin incelenmesi ve MgB2 yapısal modifikasyonunun incelenmesi
ALİ BATENİ
Doktora
İngilizce
2015
EnerjiKoç ÜniversitesiMalzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SUAT SOMER
- Triple negatif meme kanseri tedavisinde parp inhibitörü yüklü katı lipid nanopartiküllerin ilaç direnç mekanizmalarının aşılmasındaki rollerinin araştırılması
Investigation of the role of parp inhibitors loaded solid lipid nanoparticles on overcoming drug resistance mechanisms in triple negative breast cancer treatment
GAMZE GÜNEY ESKİLER
Doktora
Türkçe
2017
Moleküler TıpUludağ ÜniversitesiTıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞAH ÇEÇENER