Alevî geleneğe mensup ocak ve gruplarda kurban telakkileri ve uygulamaları
Conceptions and practices of qurbani in the locations and groups of the Alevi tradition
- Tez No: 998743
- Danışmanlar: PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada Alevî geleneğe mensup ocak ve gruplardaki kurban telakkileri incelenmektedir. Alevî gelenek ve mensupları hakkında özellikle kimlik politikaları bağlamında İslam dininin iman esasları ve ibadet hayatı çerçevesindeki kabulleri ve uygulamaları da dâhil olmak üzere farklı tartışmaların ve iddiaların dile getirildiği bir ortamda böyle bir çalışma önemli görülmüştür. Araştırmanın temel amacı Alevî gelenekteki kurban anlayışı ve uygulamalarını, İslam dünyasında diğer Müslüman gruplarda görülen temel kurban telakki ve uygulamalarıyla karşılaştırmalı bir biçimde ortaya koymaktır. Nitel hüviyetli bir durum araştırması deseninde planlanan araştırma fenomenolojik yaklaşımla yürütülmüştür. Araştırma Alevî gelenekteki kurban telakkileri ve uygulamalarının diğer Müslüman gruplardaki temel telakki ve uygulamalar ile benzer şekilde olacağı; ayrıca geleneğin ocak yapılanması ve tasavvuf düşüncesi niteliğine bağlı şekilleneceği varsayımına dayanmaktadır. Araştırmanın amacı, deseni ve varsayımı bağlamında öncelikle Alevî geleneğin dinî statüsü ve ocak yapılanması hakkında genel bir çerçeve çizilmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın diğer bir hedefi kurbanın mahiyeti, hükmü ve şartları hakkında genel bir tablo ortaya koymaktır. Araştırmada Alevî geleneğe mensup ocak ver gruplarda kurban telakkileri ve uygulamalarının ocak farklılıklarını da dikkate alarak ortaya konulması bir diğer hedeftir. Araştırmanın verileri, temel fıkıh kaynakları ve Alevî geleneğe ait eserlerden doküman taraması yöntemiyle ve Türkiye'nin değişik bölgelerinde farklı ocaklarda erkân yürüten 39 (otuz dokuz) dede ile yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzuyla yapılan mülakatlardan elde edilmiştir. Araştırma sonucunda Alevî gelenekte İslam'ın temel ibadetlerinden kurban ibadetini gerek telakkiler gerek uygulamalar bakımından Müslümanlar arasında yaygın biçimiyle muhafaza etmekle birlikte bu ibadeti ayrıca tasavvuf düşüncesi ve tarikat hayatı kalıpları içerisinde şekillendirerek yerine getirdiği görülmüştür. Alevî gelenekteki kurban telakkisi İslam'daki genel anlayışla paralel biçimde, Hz. İbrahim ile Hz. İsmail'in kıssası ve Allah'ın onlara koç göndermesi metaforu üzerinden anlamlandırılmış; besmele ve tekbir gibi uygulamalar da şart olarak yerine getirilmiştir. Nitekim kurban erkânlarında okunan“kurban-ı Halil, ferman-ı Celil, itaat-ı İsmail, tığ-i Cebrail”ifadeleri bu durumu açıkça göstermektedir. Dolayısıyla Alevîlikteki kurban telakkisi, öz itibarıyla İslam'ın genel kurban anlayışıyla örtüşmekte; ancak tasavvufî bir perspektif içinde, tarikat hayatının erkân ve sembollerine uyarlanmış bir biçimde yaşatılmaktadır. Nitekim tarikat erkânındaki kurbanlar içeri kurbanı; tarikat erkânı dışındakiler dışarı kurbanı şeklinde isimlendirilmiştir. Bu durum araştırmanın varsayımını desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the conceptions of sacrifice (kurban) in the ocaks and groups belonging to the Alevi tradition. In an environment where various debates and claims are expressed regarding the Alevi tradition and its adherents—particularly within the context of identity politics, including their acceptances and practices related to the principles of faith and ritual life of Islam—such a study has been considered important. The main aim of the study is to present the understanding and practices of sacrifice in the Alevi tradition in a comparative manner with the basic conceptions and practices of sacrifice observed in other Muslim groups in the Islamic world. Planned as a qualitative case study, the research was conducted using a phenomenological approach. The study is based on the assumptions that the conceptions and practices of sacrifice in the Alevi tradition would be similar to the basic conceptions and practices found among other Muslim groups, and that they would be shaped by the ocak structure of the tradition and its Sufi character. Within the framework of the aim, design, and assumptions of the research, it is first aimed to draw a general framework regarding the religious status of the Alevi tradition and its ocak structure. Another aim of the research is to present a general overview of the nature, ruling, and conditions of sacrifice. Another aim of the study is to reveal the conceptions and practices of sacrifice in the ocaks and groups belonging to the Alevi tradition by taking into account ocak-based differences. The data of the study were obtained through the document analysis method from basic fiqh sources and works belonging to the Alevi tradition, and through interviews conducted with a semi-structured interview guide with 39 (thirty-nine) dedes who perform ritual services (erkân) in different ocaks across various regions of Türkiye. As a result of the study, it was observed that the Alevi tradition preserves the sacrifice ritual, which is one of the fundamental acts of worship in Islam, in terms of both conceptions and practices in a form widely shared among Muslims, while at the same time performing this act of worship by shaping it within the patterns of Sufi thought and tariqa life. The conception of sacrifice in the Alevi tradition has been interpreted, in parallel with the general understanding in Islam, through the story of Prophet Abraham and Prophet Ishmael and the metaphor of God sending them a ram; practices such as reciting the basmala and takbir have also been fulfilled as required conditions. Indeed, the expressions recited in the sacrifice rituals—“kurban-ı Halil, ferman-ı Celil, itaat-ı İsmail, tığ-i Cebrail”—clearly demonstrate this situation. Therefore, the conception of sacrifice in Alevism essentially overlaps with the general Islamic understanding of sacrifice; however, it is maintained within a Sufi perspective and experienced in a form adapted to the rituals (erkân) and symbols of tariqa life. Indeed, sacrifices performed within tariqa rituals are called“inner sacrifice,”while those performed outside tariqa rituals are called“outer sacrifice.”This situation supports the assumption of the research.
Benzer Tezler
- Alevî geleneğe mensup ocak ve gruplarda okunan dua, gülbank ve tercümanlar
The du'ās, gulbanks and tercumans recited in the ocaks and groups of Alevî tradition
RIZA SARİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Sünbül Efendi Tekkesi ve Muharrem ayı etkinlikleri
Sünbül Efendi Lodge and Muharram events
ESRA ÇAYKARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Dört kapı kırk makam anlayışının Anadolu'daki tezahürleri
Manifestations of the four doors forty maqam understanding in Anatolia
ZEYNEP EVDÜZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Bazı sûfî gruplar ve alevî geleneğe mensup ocaklarda ahlâk anlayışı –eline, diline, beline sahip olmak ilkesi örnekleminde-
The concept of morality in certain sûfi groups and alevîlineage traditions – an examination through the principle of“control over one's hands, tongue, and loins”
BÜŞRA KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENKSU ÜÇER
- Erkânnâme 1 adıyla yayımlanan“Tasavvuf Risâlesi”adlı eserde inanç unsurları
Elements of belief in the work titled“The Sufi Treatise”published under the name of“Erkânnâme 1”
ŞULE SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENKSU ÜÇER