Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli bireylere yönelik faaliyetleri: Yeterlilikler ve gereksinimler doğrultusunda strateji hedeflerinin belirlenmesi
Activities of university libraries in Turkey for individuals with special needs: Determining strategic objectives based on competencies and requirements
- Tez No: 998787
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİNÇ ALACA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin; özel gereksinimli bireylere yönelik sundukları hizmetlerin, mevcut altyapı ve kurumsal yeterlilikler bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada üniversite kütüphanelerinin bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji olmak üzere sekiz temel unsur incelenmiştir. Çalışma, özel gereksinimli bireylerin bilgiye erişim hakkının yalnızca hizmet temelli uygulamalarla değil; yönetim, bütçe, personel, fiziksel çevre ve teknolojik kapasite gibi kurumsal unsurlarla doğrudan ilişkili olduğu savına dayanmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı; seçilen devlet ve vakıf üniversitelerinin kütüphanelerini söz konusu unsurlar çerçevesinde değerlendirmek, mevcut durumdan kaynaklanan yetersizlikleri ortaya koymak ve bu eksikliklerin strateji geliştirme süreçleriyle ilişkisini belirlemektir. Araştırma ayrıca, özel gereksinimli bireylerin kütüphanelerdeki bilgiye erişim sürecini destekleyecek sürdürülebilir stratejik ilkelere yönelik öneriler sunmayı da amaçlamaktadır. Araştırmanın hipotezi,“Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcılar için sağladığı bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji unsurlarına ilişkin yetersizlikler üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik girişimlerini olumsuz etkilemekte ve bu konuda takip edilecek strateji ilkelerine gereksinim duyulmaktadır.”şeklinde formüle edilmiştir. Araştırmada betimsel yöntem kullanılmış olup, veri toplama aracı olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Türkiye'de yapılan örnekleme doğrultusunda, özel gereksinimli bireylere yönelik kütüphane birimi bulunan devlet ve vakıf üniversiteleri ile doğrudan iletişime geçilmiş; birim durumu e-posta ve telefon görüşmeleri aracılığıyla doğrulanmıştır. Söz konusu kütüphanelerde görev yapan yöneticiler ve kütüphanecilere uygulanan anket verileri IBM SPSS Statistics 27.0 aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda bütçe olanaklarının yetersizliği, personel yetkinliklerinin ve sayısının sınırlı oluşu, yazılı kurumsal politikaların bulunmaması, fiziksel altyapıdaki eksik detaylar (yönlendirme, konfor) ve dijital erişilebilirlik standartlarına tam uyum sağlanamaması gibi alanlarda yetersizlikler saptanmış olup orta ve uzun vadede dikkate alınabilecek gereksinim odaklı strateji hedefleri geliştirilmiştir. Araştırma sorularına yanıt bulunmuş ve“Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcılar için sağladığı bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji unsurlarına ilişkin yetersizlikler üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik girişimlerini olumsuz etkilemekte ve bu konuda takip edilecek strateji ilkelerine gereksinim duyulmaktadır.”şeklinde tanımlanan hipotez doğrulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the services provided by university libraries in Turkey to individuals with special needs within the context of existing infrastructure and institutional capabilities. The study examines eight key elements of university libraries: building, staff, collection, budget, users, management, service approach, and technology. The study is based on the argument that the right of individuals with special needs to access information is directly related not only to service-based practices but also to institutional elements such as management, budget, staff, physical environment, and technological capacity. The hypothesis of the study is formulated as follows:“The inadequacies in the personnel, budget, building, collection, users, management, service approach, and technology elements provided by university libraries in Turkey for users with special needs, and the absence of strategic principles to be followed in these areas, negatively affect the initiatives of university libraries towards the needs of users with special needs.”In this context, the main objective of the study is to evaluate the libraries of selected state and foundation universities in terms of the aforementioned elements, reveal the inadequacies arising from the current situation, and determine the relationship between these shortcomings and strategy development processes. The research also aims to offer recommendations for sustainable strategic principles that will support the process of accessing information in libraries for individuals with special needs. A descriptive method was used in the research, and the survey technique was used as a data collection tool. In line with the sampling conducted in Turkey, state and foundation universities with library units for individuals with special needs were contacted directly; the status of the units was verified via email and telephone interviews. The survey data collected from managers and librarians working in these libraries were analyzed using IBM SPSS Statistics 27.0. The research identified shortcomings in areas such as insufficient budgetary resources, limited staff competence and numbers, lack of written institutional policies, deficiencies in physical infrastructure (signage, comfort), and failure to fully comply with digital accessibility standards. Consequently, needs-based strategic objectives were developed for consideration in the medium and long term. The research questions were answered, and the hypothesis defined as 'The systemic inadequacies identified in relation to the basic elements provided by university libraries in Turkey for users with special needs (building, staff, collection, budget, users, management, service approach, and technology) and the lack of a strategic approach negatively affect university libraries' initiatives and service quality in meeting the needs of users with special needs.
Benzer Tezler
- Ankara'daki üniversitelere bağlı özel ilköğretim okul kütüphanelerinde derme geliştirme
School libraries of the private elementary schools that are controlled by the universities in Ankara
MELİKE TUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
ArşivAnkara ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. FATOŞ SUBAŞIOĞLU
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Üniversite kütüphanelerinde web 2.0 araçlarının kullanımı
Use of web 2.0 tools in university libraries
CANAN TAVLUOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİYE SERAP KURBANOĞLU
- İnovatif gelişmelerin Türkiye'deki vakıf üniversitesi kütüphane hizmetleri üzerindeki etkisi: Bir durum analizi
The impact of innovative development on services of foundation university library in Turkey: A situation analysis
İLKER YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Bilgi ve Belge YönetimiMarmara ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERAT BİR
- Demir-çelik sektörünün yönetim ve organizasyon sorunları ve bazı öneriler
Başlık çevirisi yok
GÖKHAN HAYMANA
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
İşletmeİstanbul Üniversitesiİşletme Yönetimi ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL EREN