19. yüzyıl'da İstanbul'un batı etkisiyle kentsel değişimi: Pera örneği
Urban transformation of Istanbul under western influence in the 19th century: The Pera example
- Tez No: 999595
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVİN KURTAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Nişantaşı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimari Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık ve Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 19. yüzyılda İstanbul'un Batılılaşma süreciyle eşzamanlı geçirdiği kentsel dönüşümü özel olarak Pera (Beyoğlu) örneği üzerinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, Tanzimat sonrası dönemde yeniden tanımlanan yönetim anlayışı, altyapı yatırımları, imar düzenlemeleri ve uluslararası ilişkilerin İstanbul'un mekânsal örgütlenmesine, konut üretimine ve kentsel dokuya nasıl yansıdığını mimarlık tarihi ve kent tarihi perspektifiyle analiz etmektir. Araştırmada Batı etkisi, 19. yüzyıl Avrupa'sında yaygınlaşan tarihselci ve eklektik üslupların, yeni yapı tipolojilerinin, inşaat teknolojilerinin ve kentsel düzenleme uygulamalarının İstanbul'a aktarımı ve yerel bağlamda yeniden yorumlanması olarak ele alınmıştır. Bu çerçevede Pera, 19. yüzyılda elçiliklerin, yabancı uyruklu yerleşimcilerin ve Levanten toplulukların yoğunlaştığı, ticaret, belediyecilik hizmetleri ve temsil işlevlerinin belirginleştiği öncü bir bölge olarak incelenmektedir. Çalışma da nitel araştırma yöntemi kullanılmış, arşiv belgeleri, dönemin görsel malzemesi, seyahatname ve hatıratlar gibi birincil kaynaklar ile ilgili literatür birlikte değerlendirilmiş, seçili mimari örnekler üzerinden karşılaştırmalı okumalar yapılmıştır. Bu yöntemle, Batılılaşma sürecinin mimari üslupların yanı sıra, kentsel yönetim, altyapı ve toplumsal dönüşüm boyutlarına da odaklanılarak, İstanbul'u 19. yüzyıl kentleşme uygulamalarının nasıl dönüştürdüğü ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak tez, 19. yüzyıl İstanbul'unda Batılılaşma dinamiklerinin Pera'da yoğunlaşan diplomasi, ticaret ve konut uygulamalarının birleşimiyle kentsel dokuyu ve mimari üretimi yeniden yapılandırdığını göstermeyi amaçlar. Pera üzerinden yapılan bu okuma, söz konusu dönüşümlerin günümüz kent kimliği ve mimari miras tartışmalarına uzanan etkilerini de görünür kılmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the urban transformation experienced by Istanbul in parallel with its process of Westernization during the nineteenth century, focusing specifically on the case of Pera (Beyoğlu). The aim of the study is to analyze, from the perspectives of architectural history and urban history, how the redefined administrative framework, infrastructure investments, planning regulations, and international relations of the post-Tanzimat period were reflected in Istanbul's spatial organization, housing production, and urban fabric.Within the scope of the research, Western influence is addressed as the transfer of historicist and eclectic architectural styles widespread in nineteenth-century Europe, along with new building typologies, construction technologies, and urban planning practices, and their reinterpretation within the local context of Istanbul. In this framework, Pera is examined as a pioneering district in the nineteenth century, where embassies, foreign residents, and Levantine communities were concentrated, and where functions related to commerce, municipal services, and representation became increasingly prominent.The study employs a qualitative research methodology, in which archival documents, contemporary visual materials, travel accounts, and memoirs as primary sources are evaluated together with the relevant literature. Comparative readings are conducted through selected architectural examples. Through this methodological approach, the thesis demonstrates how nineteenth-century urbanization practices transformed Istanbul by focusing not only on architectural styles but also on the dimensions of urban governance, infrastructure, and social transformation.Ultimately, the thesis aims to show that the dynamics of Westernization in nineteenth-century Istanbul restructured the urban fabric and architectural production through the convergence of diplomatic, commercial, and residential practices concentrated in Pera. This reading through Pera also makes visible the lasting effects of these transformations on contemporary debates concerning urban identity and architectural heritage.
Benzer Tezler
- 19. yüzyılda batılılaşma etkisinde bir Osmanlı semti: Kumkapı
An Ottoman city under the influence of 19th century westernization
SERDA BASUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ ÖZER
- İstiklal caddesinde kültürel değişim ve mekânsal yansımalar
An evaluation of cultural change and spatial reflections in Istiklal street
CEM VURAL
- İstanbul`da 19. yüzyıl kentsel yaşamında koşut olarak değişen saray ve konut mimarlığı
The Palace and house architecture changing parallel to urban life in nineteenth century Istanbul
NEVİN KURTAY
Doktora
Türkçe
2001
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN SÖZEN
- İstanbul'un Anadolu Yakası kıyılarında mesire alanlarının dönüşümü (1839-1938) ve günümüze yansımaları
Transformations Of Mesires Along The Anotolian Side Of Istanbul (1839-1938) And Their Connection With The Present
ÖZGÜN ARIN
Doktora
Türkçe
2018
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYGÜL AĞIR
- İstanbul Kentiçi kara toplu ulaşım hizmetlerinin başlaması ve gelişimi: 1850 - 1900
Intrıduction and evolution of public trans portation sector in Istanbul: 1850 - 1900
İBRAHİM MURAT BOZKURT