Sınıf öğretmenlerinin matematik derslerinde sayı duyusuna ilişkin öğretim uygulamalarının incelenmesi
Investigation of elementary teachers' instructional practices related to number sense in mathematics lessons
- Tez No: 1000026
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DERYA CAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Matematik, Mathematics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin sayı duyusu kavramına ilişkin farkındalık düzeylerini ortaya koymak ve bu farkındalığın matematik derslerindeki öğretim uygulamalarına nasıl yansıdığını incelemektir. Çok boyutlu bir bilişsel beceri olan sayı duyusu; öğrencilerin sayıları anlamlandırma, ilişkiler kurma, tahmin yapma, strateji geliştirme ve işlemleri yalnızca kural temelli yollarla değil, esnek biçimlerde değerlendirme yeterliklerini kapsar. Alanyazın, ilkokul öğrencilerinin sayı duyusu becerilerinin çoğu zaman yetersiz kaldığını ve bunun önemli nedenlerinden birinin öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarındaki sınırlılıklar olduğunu göstermektedir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden durum çalışmasına göre yürütülmüş ve iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada Türkiye'nin farklı bölgelerinde görev yapan 20 sınıf öğretmeniyle Google Forms aracılığıyla ulaştırılan formlar ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme stratejilerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiş; öğretmenlerin mesleki kıdemi, sayı duyusuna ilişkin farkındalık düzeyi, matematik öğretimine yönelik öz-yeterlik algıları ve sayı duyusuyla ilgili mesleki deneyimleri temel ölçütler olarak kullanılmıştır. İkinci aşamada, ilk grubu temsil eden iki öğretmen kolay ulaşılabilir örnekleme ile seçilmiş ve bu öğretmenlerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu iki öğretmenin matematik dersleri bir dönem boyunca düzenli olarak gözlemlenmiş; sınıf içi söylem, soru türleri, öğrenci etkileşimi ve strateji kullanımına ilişkin veriler ayrıntılı biçimde kaydedilmiştir. Veri toplama araçları arasında yarı yapılandırılmış görüşme formu, sayı duyusuna dayalı öğretim bağlamlı sorular ve yapılandırılmış gözlem formu yer almıştır. Verilerin analizinde, yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen nitel veriler tematik analiz sürecine göre kodlanmış ve temalar hâlinde düzenlenmiştir. Gözlem verileri ise önceden belirlenen ölçütler doğrultusunda betimsel ve karşılaştırmalı olarak çözümlenmiştir. Araştırmanın geçerlik ve güvenirliğini artırmak amacıyla uzun süreli etkileşim, veri ve yöntem çeşitliliği, uzman görüşü ile ayrıntılı bağlam betimlemesi gibi stratejiler kullanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin sayı duyusunu çoğunlukla doğru-hızlı işlem yapma, pratiklik ve kısa yoldan sonuca ulaşma gibi işlemsel özelliklerle tanımladıklarını; tahmin, ilişkisel düşünme, referans noktası kullanma ve esnek strateji geliştirme gibi kavramsal bileşenleri ise ikincil düzeyde gördüklerini ortaya koymuştur. Söylem düzeyinde sayı duyusunu önemli bir beceri olarak ifade eden öğretmenlerin bu kavrayışı sınıf içi uygulamalara tam olarak yansıtamadıkları görülmüştür. Gözlemlerde, öğretim sürecinin büyük ölçüde öğretmen merkezli ve işlemsel baskın bir yapıda yürütüldüğü; soruların çoğunlukla kapalı uçlu olduğu ve öğrencilerin çözüm stratejilerini açıklamalarına sınırlı fırsat tanındığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, 18 kodlu öğretmenin yer yer öğrenci stratejilerini dinleme, alternatif çözüm yollarını kabul etme ve esnek düşünmeyi destekleme yönünde davranışlar sergilediği görülmüştür. Sonuç olarak, öğretmenlerin sayı duyusuna ilişkin farkındalıklarının belirli ölçüde var olmasına rağmen bu farkındalığın sınıf içi pratiklere sistematik ve tutarlı biçimde yansımadığı görülmektedir. Araştırma; sayı konuşmaları, tartışma temelli sınıf rutinleri ve strateji çeşitliliğini destekleyen öğretim uygulamalarının güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, öğretmen eğitimi ve hizmet içi mesleki gelişim programlarında sayı duyusuna yönelik içeriklerin artırılması; öğretmenlerin sayı duyusunu hem kuramsal hem pratik düzeyde daha derinlemesine içselleştirmelerine katkı sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to reveal elementary school teachers' awareness of the concept of number sense and to examine how this awareness is reflected in their instructional practices during mathematics lessons. Number sense, as a multidimensional cognitive skill, encompasses students' abilities to make sense of numbers, establish numerical relationships, make estimations, develop flexible strategies, and evaluate operations not only through rule-based procedures but in more adaptive and meaningful ways. The literature indicates that elementary students often display insufficient number sense skills, and one of the major reasons for this is the limitations observed in teachers' classroom practices. The study was conducted using a qualitative case study design and consisted of two phases. In the first phase, 20 elementary school teachers working in various regions of Türkiye participated in the study through forms delivered via Google Forms and semi-structured interviews. Participants were selected using criterion sampling, one of the purposeful sampling strategies; criteria included teachers' professional experience, level of awareness regarding number sense, self-efficacy perceptions related to mathematics teaching, and professional experiences concerning number-sense-related practices. In the second phase, two teachers representing the initial group were selected through convenience sampling, and in-depth interviews were conducted with them. Additionally, their mathematics lessons were systematically observed throughout one semester, and detailed data were collected on classroom discourse, types of questions posed, student interactions, and the use of mathematical strategies. Data collection tools included a semi-structured interview form, number-sense-based instructional prompts, and a structured observation form. For data analysis, qualitative data obtained from interviews and instructional prompts were coded and organized into themes through a thematic analysis process. Observation data were analyzed descriptively and comparatively based on predetermined criteria. To enhance the credibility and trustworthiness of the study, strategies such as prolonged engagement, data and method triangulation, expert review, and detailed contextual descriptions were employed. Findings revealed that teachers predominantly defined number sense in terms of procedural skills such as performing operations accurately and quickly, practicality, and reaching solutions through shortcuts; conceptual components such as estimation, relational reasoning, using reference points, and developing flexible strategies were regarded as secondary. Although teachers described number sense as an important and real-life–related skill at the discourse level, this understanding was not fully reflected in their classroom practices. Observations showed that instruction was largely teacher-centered and procedurally driven, with predominantly closed-ended questioning and limited opportunities for students to justify or explain their solution strategies. However, the teacher coded 18 occasionally demonstrated behaviors that supported flexible thinking, such as listening to students' strategies and acknowledging alternative solution paths. In conclusion, although teachers possess a certain level of awareness regarding number sense, this awareness is not systematically or consistently reflected in their instructional practices. The study highlights the need to enrich mathematics instruction with discourse-based activities such as number talks and discussion-oriented routines that can make students' mathematical thinking more visible. Furthermore, the findings emphasize the importance of strengthening teacher education and in-service professional development programs with content focused on number sense, enabling teachers to internalize the concept both theoretically and pedagogically.
Benzer Tezler
- Sınıf öğretmenlerinin sayı duyusu düzeyleri ve ilkokul matematik öğretiminde kullanma durumları
The level of pri̇mary school teachers' number sense and usi̇ng thei̇r number sense i̇n pri̇mary mathemati̇cs teachi̇ng
NURCAN BAYAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimPamukkale Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN KIRAN
- İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin algılarına göre öğretmenlerin derste ipucu verme davranışları
Clue giving behaviours of teachers according to their 8th grade students` perceptions in elementary schools
HÜMA ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SAĞLAM
- Ortaokul matematik öğretmenlerinin cebirsel zihin alışkanlıklarının belirlenmesi ve derslerine yansımaları
Middle school mathematics teachers' habits of algebraic mind and their reflections on courses
HASRET DOGANLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERNA CANTÜRK GÜNHAN
- Ortaokul matematik öğretmen adaylarının alan ve pedagojik alan bilgileri çerçevesinde kesirlerle çarpma ve bölme işlemlerinin öğretimine ilişkin kullandıkları modeller
Models used by preservice middle school mathematics teachers for teaching multiplication and division of fractions within the scope of content knowledge and pedagogical content knowledge
NUR BANU DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimPamukkale ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SİBEL KAZAK
- Tam sayılar konusunun ders imecesi modeli ile öğretiminin ortaokul öğrencilerinin matematik başarısı ve tutumuna etkisi
The effect of the teaching of the number of full numbers to the mathematics success and attitude of the secondary school students
HAMİYET BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASİN SOYLU