Ahmet Hamdi Tanpınar'ın 'Saatleri Ayarlama Enstitüsü' ve 'Huzur' romanlarında toplumsal hatırlama ve unutma
Social remembering and forgetting in Ahmet Hamdi Tanpınar's novels 'Saatleri Ayarlama Enstitüsü' and 'Huzur'
- Tez No: 1000183
- Danışmanlar: PROF. DR. FARUK KARAARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumsal hafıza, modernleşme sancıları çeken toplumların maziyle kurdukları gerilimli ilişkinin şekillendiği dinamik bir alandır. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanları bu gerilimli ilişkinin estetik ve sosyolojik katmanlarını anlamak için nitelikli bir veri sahası sunmaktadır. Bu çalışma, Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü ve Huzur romanlarında toplumsal hatırlama ve unutma dinamiklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorunsalını, Tanpınar'ın düşünce sisteminin merkezinde yer alan ve hafızanın kurucu unsuru olan süreklilik kavramı ile modernleşmenin getirdiği kopuş arasındaki gerilim oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle Tanpınar'ı anlamaya odaklanılmış; yazarın zihniyet dünyasını şekillendiren entelektüel kaynaklar, muhafazakarlığına dair yürütülen tartışmaların ortasındaki özgün konumu ve düşünce sisteminin merkezinde yer alan süreklilik kavramı araştırılmıştır. Akabinde toplumsal hafızaya dair kavramsal ve teorik bir çerçeve inşa edilmiştir. Niteliksel içerik analizinin uygulandığı çalışmada seçilen romanlar, sadece edebi birer metin olarak değil, toplumsal bilinçdışının yansımalarının ve toplumsal hatırlama pratiklerinin görülebileceği birer birincil veri kaynağı olarak ele alınmıştır. Analiz sürecinde; mekanik zaman algısı, bürokratik ayar mekanizmaları, mekanların hafıza sığınağı olarak işlevi ve bedensel dönüşümler gibi temel değişkenler üzerinden hatırlanan ve unutturulan unsurlar tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda, Tanpınar'ın kurguladığı evrenin, resmi tarih anlatısının boşluklarını dolduran alternatif bir hafıza sahası sunduğu saptanmıştır. Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nde bürokratik bir aygıtla denetlenen zaman ile Huzur'da maziyle kurulan bağı somutlaştıran mekan arasındaki tematik paralellikler, çalışmanın ana bulgularını şekillendirmiştir.
Özet (Çeviri)
Social memory is a dynamic field where the tense relationship between modernized societies and their past is shaped. Ahmet Hamdi Tanpınar's novels offer a qualified data field for understanding the aesthetic and sociological layers of this strained relationship. This study aims to analyze the Dynamics of social remembering and forgetting in Tanpınar's novels, The Time Regulation Institute (Saatleri Ayarlama Enstitüsü) and A Mind at Peace (Huzur). The core problem of the research is the tension between the concept of continuity, which is a constituent element of memory and central to Tanpınar's thought system, and the rupture brought about by modernization. In this direction, the study first focuses on understanding Tanpınar; investigating the intellectual sources that shaped the author's mindset, his unique position amidst debates on his conservatism, and the concept of continuity at the heart of his philosophy. Subsequently, a conceptual and theoretical framework for social memory has been established. Employing qualitative content analysis, the selected novels are treated not merely as literary texts, but as primary data sources where reflections of the social unconscious and practices of social remembering can be observed. During the analysis process, elements that are remembered or forced into oblivion were identified through key variables such as the perception of mechanical time, bureaucratic adjustment mechanisms, the function of spaces as memory refuges, and bodily transformations. As a result of the investigation, it has been determined that the universe constructed by Tanpınar offers an alternative field of memory that fills the gaps in the official historical narrative. The main findings of the study are shaped by the thematic parallels between the time controlled by a bureaucratic apparatus in The Time Regulation Institute and the space that embodies the bond with the past in A Mind at Peace.
Benzer Tezler
- Gelenek, Modernleşme ve Din Ekseninde Ahmet Hamdi Tanpınar'ın“Huzur”ve“Saatleri Ayarlama Enstitüsü”romanlarında toplumsal değişmenin doğası
The nature of social change in Huzur and Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Ahmet Hamdi Tanpınar's novel on the basis of tradition, modernization and religion
ZAFER DEMİR
Doktora
Türkçe
2021
SosyolojiAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN ÇAPCIOĞLU
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında özel adlar
Proper names in Ahmet Hamdi Tanpınar's novels
KADİR DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıPamukkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT KURGUN
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında insan
Human in Ahmet Hamdi Tanpınar's novels
MURAT ÇIKLA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEZAHAT ÖZCAN
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında aile
Family in the novels of Ahmet Hamdi Tanpınar
ÖZGE DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT KOÇ
- Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanlarında yabancılaşma
The alineation in Ahmet Hamdi Tanpinar's novels
İDRİS ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıOrdu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SALİH OKUMUŞ