Sovyetler Birliğinden bağımsızlığa: Özbekistan basınında demokratikleşme süreci
From the Sovet Union to independence: The process of democratization in the Uzbek press
- Tez No: 1000286
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SALİH TİRYAKİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, Journalism
- Anahtar Kelimeler: Açıklık, Basın özgürlüğü, Birlik gazetesi, Demokratikleşme, Kerimov, İslam, Özbekistan Anayasası 1992, Openness, Press freedom, Birlik newspaper, Democratization, Kerimov, İslam, Uzbekistan Constitution 1992
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Gazetecilik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Özbekistan'da yaşanan demokratikleşme sürecini, bu sürecin nedenlerini, sonuçlarını ve özellikle basın üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çağdaş demokratik kuramlar çerçevesinde Özbekistan'da gelişen demokrasi modelinin temel özellikleri tartışılmıştır. Özbekistan'daki (tarihsel olarak Türkistan'daki) gazetecilik faaliyetlerinin yaklaşık 155 yıllık geçmişi bulunmasına rağmen, bu tarihsel sürecin yalnızca sınırlı bir bölümü akademik olarak ele alınmıştır. Sovyet dönemi boyunca Çarlık dönemi yayıncılığı, ideolojik nedenlerle dışlanmış; bağımsızlık sonrasında ise Sovyet basın politikalarına yönelik eleştirel bir tutum geliştirilmiştir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında Sovyet dönemine ait önemli kaynaklar değerlendirilmiş, dönemin gazetecilik tarihi yeniden yorumlanmıştır. Araştırma, günümüz Özbekistan sınırları içinde tarih boyunca yaşanan demokratikleşme deneyimlerini de dikkate alarak, bu süreçlerin birbirine olan benzerliklerini, farklılıklarını ve basına yansımalarını incelemiştir. 1985–1992 yılları arasında Özbekistan'da demokrasinin tarihsel gelişimi Perestroyka (Yeniden Yapılanma) ve Glasnost (Açıklık) reformlarıyla başlamış, 1991'de bağımsızlığın ilanıyla yeni bir evreye geçmiştir. Bu dönemde Özbekistan basını, tarihinin en yüksek yayın çeşitliliğine ve tiraj düzeyine ulaşmış; daha önce tartışılması mümkün olmayan konular kamuoyunun gündemine taşınmış, toplumsal farkındalık yaratma işlevini üstlenmiştir. Söz konusu süreçte yazarlar ve gazeteciler, hem devlet yanlısı hem de muhalif basın organlarında yer alarak ülkenin siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel geleceğine ilişkin tartışmalara öncülük etmişlerdir. Çalışmada, bu dönemin basın faaliyetleri ve yayın politikaları içerik analizi yöntemiyle incelenmiş; Özbek basınının söz konusu dönemde tarihsel olarak en özgür ve etkin dönemini yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, incelenen dönemde basın mensupları ve aydınlar, demokratikleşme sürecinin hem fikirsel hem de kurumsal temellerinin atılmasına önemli katkılar sunmuşlardır. Söz ve basın özgürlüğünün hukuki altyapısının oluşturulması süreci, bir yandan demokratikleşmeyi güçlendirirken diğer yandan yeni siyasal gerilimleri de beraberinde getirmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the process of democratization in Uzbekistan, its causes and consequences, and its impact on the press. Within the framework of contemporary democratic theories, the distinctive features of the Uzbek model of democracy are discussed. Although the history of journalism in Uzbekistan (historically Turkestan) spans approximately 155 years, only a limited period of this long trajectory has been explored by scholars. During the Soviet era, press activities of the Tsarist period were ideologically rejected, while in the post-independence period, Soviet press policies were critically reassessed. In this context, significant Soviet-era sources were re-evaluated, and the journalism history of the period was reinterpreted. The study also traces the democratization experiences of states that historically existed within the current borders of Uzbekistan, analyzing their similarities, differences, and reflections in the press. The historical trajectory of democracy in Uzbekistan between 1985 and 1992 was shaped by the Perestroika (Restructuring) and Glasnost (Openness) reforms, culminating in the declaration of independence in 1991. During this period, the Uzbek press witnessed unprecedented levels of publication diversity and circulation, bringing previously untouchable topics into public discourse and attempting to shape public opinion. Writers and journalists of the period contributed significantly to discussions on the country's political, economic, social, and cultural future through both state-controlled and newly emerging opposition media. Employing the method of content analysis, the study evaluates the characteristics of journalism during this transformative period, concluding that the press in Uzbekistan experienced the most liberal and influential phase in its history. Ultimately, the research reveals that journalists and intellectuals of the period played a crucial role in shaping and advancing democratization, both within the press and across society. The establishment of the legal foundations for freedom of speech and the press, while reinforcing democratization, also exposed the political tensions accompanying this process.
Benzer Tezler
- Türk basınında 1990-1995 yılları arasında Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin imajı
İmage of Turkish Republic of Central Asian between 1990-1995 years i̇n Turkish press
AZİZ KAYAHAN ALGANTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULVAHAP KARA
- Turkey in the post-cold war era: Relations with Turkic republics
Soğuk savaş sonrası dönemde Türkiye: Türk Cumhuriyetlerle ilişkiler
SELAMİ ERBAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2000
Uluslararası İlişkilerİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. PAUL WİLLİAMS
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Uluslararası işbirliği projeleri ve Orta Asya: Bağımsızlıkları koruyacak güç dengesi için arayışlar
International cooperation projects and Central Asia: Seeking for a balance of power to preserve independence
KALMIRA RYSKULOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AKİF OKUR
- 20.yüzyıl Türk dünyası hikâyelerinde kadın
Women in 20th century Turkish world stories
DERYA ÖLMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıAmasya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK ARMAĞAN