Şâhnâme-i Selîm Han eserinde bulunan minyatürlerin incelenmesi
Examination of miniatures in the work of Sahname-i Selim Khan
- Tez No: 1000404
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ZEHRA SAYIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Sanat Tarihi, Fine Arts, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hem bir sanat eseri hem de metnin görsel bir tamamlayıcısı olarak değerlendirilen minyatür, tarihsel belge niteliği taşıyan ve çok katmanlı bir kurguyla oluşan görsel anlatım biçimidir. Şehnâmeler ise Osmanlı saray kültürü içerisinde, hükümdarların askerî ve siyasî başarılarını methetmek ve bu başarıları gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamak amacıyla hazırlanan önemli edebî ve sanatsal eserlerdir. Bu yazmalar, taşıdıkları tarihsel belge özelliğinin yanı sıra dönemin estetik anlayışını belgeleyen nadide örneklerdir. Bu tezde, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi III. Ahmed Kitaplığı 3595 numarada kayıtlı bulunan Şehnâme-i Selim Han adlı eser incelenmiş, içerisinde yer alan kırk üç (43) minyatür; üslup, teknik ve dönemsel özellikleri açısından ayrıntılı olarak sanatsal analizler yapılmıştır. Araştırmada, öncelikle Osmanlı minyatür sanatının gelişimi ile şehnâmecilik geleneği ele alınmış; ardından eser hakkında bilgiler verilmiş ve eserde ismi geçen sanatçılar Nakkaş Osman ile Nakkaş Ali'nin hayatları ve eserleri değerlendirilmiştir. Tezin esasını oluşturan bölümde, eserin genel özellikleri ile minyatürler; kompozisyon düzeni, figür yerleşimi, renk tercihleri ve mekân kurgusu açısından çözümlenmiş bir katalog bölümü sunulmuştur. Son olarak esere ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yapılmış ve elde edilen veriler, tablolar aracılığıyla gösterilmiştir. Buna ek olarak, Hünernâme (TSMK H.1523, H.1524) ile mukayeseli bir değerlendirme yapılmış ve daha sonra sonuç bölümü yazılmıştır. Yapılan analizler, Şehnâme-i Selim Han minyatürlerinin Osmanlı minyatür sanatında klasik üslubun devamlılığını koruduğunu, aynı zamanda dönemin estetik değerlerini ve kendine özgü anlatım biçimlerini yansıttığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, söz konusu minyatürlerin yalnızca tarihsel olayları betimleyen görsel anlatılar olmanın ötesinde, Osmanlı saray çevresinin kültürel kimliğini ortaya koyan ve toplum hafızasının şekillenmesinde etkin rol oynayan sanatsal ürünler olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Regarded both as a work of art and as a visual complement to the text, miniature painting serves as a form of visual narration with the character of a historical document and a multilayered composition. Shâhnâmes within the Ottoman courtly tradition were significant literary and artistic works produced to glorify the military and political achievements of rulers and to ensure their transmission to future generations. Beyond their documentary value, these manuscripts also stand as rare examples documenting the aesthetic principles of their respective periods. In this thesis, the manuscript entitled Şehnâme-i Selim Han, registered under number 3595 in the Library of Ahmed III at Topkapı Palace Museum, has been examined. Forty-three miniatures contained within the work have been analyzed artistically in detail in terms of their stylistic, technical, and period characteristics. The study first addresses the development of Ottoman miniature art and the shâhnâma tradition, followed by an introduction to the manuscript itself and evaluations of the lives and works of the artists Nakkaş Osman and Nakkaş Ali, whose names appear in the manuscript. In the the main section of the thesis, a catalog analysis of general features of the work and the miniatures focusing on compositional arrangement, figure placement, color preferences ve spatial organization is presented. Finally, a comprehensive evaluation of the work is provided, and the data obtained is presented in tables. In addition, a comparative evaluation with Hünernâme was conducted afterwards; the conclusion section was written. The analyses reveal that the miniatures of Şehnâme-i Selim Han maintain the continuity of the classical style in Ottoman miniature art, while simultaneously reflecting the aesthetic values and distinctive narrative forms of the period. In this context, it has been concluded that the miniatures in question are not only visual narratives depicting historical events but also artistic products that reveal the cultural identity of the Ottoman court milieu and play an active role in shaping collective memory.
Benzer Tezler
- Ejderhanın motif olarak gelişimi ve Osmanlı sanatında kullanımı (1453-1600)
Başlık çevirisi yok
CANDAN ÜLKÜ
- Şehnameci Taliki Zade'ye göre Osmanlı padişahlarının şairlikleri -Taliki-Zade Şehnamesi (V. Hassa)'nın edisyon kritiği-
Başlık çevirisi yok
SAADET ŞANLI
- Hamzavi Kıssa-i İskender (101a-200bv.) metin, sözlüğü ve dilbilgisi özellikleri
Başlık çevirisi yok
NEŞE SEÇKİN
