18. yüzyılda cazibe merkezi Eyüp: Eyüp'ün uzun ve kısa süreli misafirleri
18th-century Eyüp as a center of attraction: Eyüp's long- and short-term visitors
- Tez No: 1001063
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜLYA TAŞ ERDOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı tarihi, Ottoman history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 18. yüzyıl boyunca Eyüp Kadılığına yönelen göç hareketlerini merkeze alarak, Osmanlı İstanbul'unda göç olgusunu yerel, gündelik ve ilişkisel boyutlarıyla incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, göçü yalnızca nüfus artışı ya da merkezî idarenin iskân politikaları çerçevesinde ele alan yaklaşımların ötesine geçerek, göçmenlerin Eyüp'te nasıl tutunduklarını, hangi aşamalardan geçerek yerleşik hâle geldiklerini ve bu süreçte mekân, hukuk ve iktisadî ilişkilerle nasıl karşılıklı bir dönüşüm ilişkisi kurduklarını ortaya koymaktır. Tezin ana kaynaklarını, Eyüp Kadılığına ait Havâss-ı Refîa Şer 'iyye Sicilleri oluşturmaktadır. 1700–1800 yılları arasına tarihlenen sicillerin sistematik biçimde taranmasıyla elde edilen veriler, göçmenlerin geldikleri bölgeler, meslekî profilleri, yerleşim biçimleri ve hukuki işlemleri üzerinden hem nicel hem nitel analizlere tabi tutulmuştur. Tablo ve grafiklerle desteklenen bu analizler sayesinde göç, yalnızca demografik bir hareketlilik olarak değil; hukuki, iktisadî ve toplumsal ilişkiler ağının parçası olan çok katmanlı bir süreç olarak ele alınmıştır. Çalışma, Eyüp'ün 18. yüzyılda İstanbul içinde sıradan bir çevre alanı değil; göçün biçim değiştirdiği, yerleşikliğin müzakere edildiği ve toplumsal kimliklerin yeniden kurulduğu bir eşik mekân olduğunu ortaya koymaktadır. Saray merkezli talep, iaşe zinciri, hamamlar, fırınlar, iskeleler ve mesire alanları etrafında şekillenen Eyüp ekonomisi, göçmenler için yalnızca barınma değil; çalışma, esnaflık, ortaklık kurma ve kent hukukunu kullanma imkânları da sunmuştur. Tezin ulaştığı önemli sonuçlardan biri, göçmenlerin taşra ile kurdukları bağların zaman içinde kendiliğinden kopmadığı; aksine hukuki ve iktisadî tercihler yoluyla yeniden düzenlendiğidir. Ferağ ve tefviz işlemleriyle taşra mülkiyetinin nakde çevrilmesi, göçmenin kentteki varlığını geçici bir durumdan çıkararak kalıcı yerleşikliğe dönüştüren kritik bir eşik olarak belirginleşmektedir. Bu bulgu, göçün geri dönüşlü ya da geri dönüşsüz karakterinin bireysel stratejiler ve imkânlar çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu tez, 18. yüzyıl Osmanlı İstanbul'unda göçü Eyüp örneği üzerinden, yerel, ilişkisel ve çok katmanlı bir süreç olarak ele almakta; göçle birlikte kentsel mekânın, hukuki pratiklerin ve toplumsal kimliklerin nasıl dönüştüğünü ortaya koyarak Osmanlı göç tarihine mikro düzeyde özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines migration to the district of Eyüp in eighteenth-century Ottoman Istanbul by focusing on its local, everyday, and relational dimensions. Rather than approaching migration solely as a demographic phenomenon or as a consequence of central settlement policies, the study aims to analyze how migrants settled in Eyüp, how they gradually became permanent residents, and how their experiences were shaped through interactions with urban space, legal mechanisms, and economic practices. The primary sources of the study consist of the Havâss-ı Refîa Sharia Court Records of the Eyüp district. Court registers dating from 1700 to 1800 were systematically surveyed, and the data obtained were analyzed both quantitatively and qualitatively with regard to migrants' places of origin, occupational profiles, settlement patterns, and legal transactions. Supported by tables and graphs, this approach allows migration to be understood not merely as population movement but as a multidimensional process embedded in legal, economic, and social relations. The findings demonstrate that Eyüp functioned not simply as a peripheral residential area within Istanbul, but as a threshold space where migration was transformed into settlement and where social identities were renegotiated. The local economy of Eyüp shaped by palace-centered demand, provisioning networks, baths, bakeries, piers, and recreational areas offered migrants opportunities not only for accommodation but also for employment, artisanal activities, partnerships, and access to urban legal institutions. One of the key conclusions of the study is that migrants' ties with their rural places of origin were not abruptly severed. Instead, these ties were gradually restructured through legal and economic decisions. The transfer of rural property rights through legal mechanisms such as ferâğ and tevfîz emerges as a critical threshold that transformed temporary residence into permanent urban settlement. This finding highlights that the reversible or irreversible nature of migration was shaped by individual strategies, legal choices, and economic opportunities. In conclusion, this dissertation reconsiders migration in eighteenth-century Ottoman Istanbul through the case of Eyüp as a local, relational, and multilayered process. By revealing how urban space, legal practices, and social identities were reshaped through migration, the study offers a micro-historical contribution to the broader historiography of Ottoman migration.
Benzer Tezler
- Konya'da XVIII. yy.'ın I. yarısında darü'l-huffazlar
Daru'l-huffaz's i̇n the fi̇rst half of the 18'th century i̇n Konya
FATMA NUR ÖZOĞUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
TarihNecmettin Erbakan Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ ÜREMİŞ
- Türk-İngiliz siyasi ve ekonomik ilişkilerinin Türk turizmine yansımaları (1970-2010)
Reflections of Turkish-British political and economic relations on Turkish tourism (1970-2010)
MUHAMMET NİMET ÇAVUŞ
Doktora
Türkçe
2022
TarihAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECDET AYSAL
- Türk dünyasında inanç turizmi: Ahmed Yesevi Türbesi ve Türkistan örneği
Faith tourism in the Turkish world: The tomb of Ahmed Yesevi and the case of Türkistan
GULDANA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TurizmEge ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP ÖZDÖL KUTLU
- Transformation of 19th century İzmir's harbor zone and ıts urban fabric via morphological approach
19. yüzyil İzmir liman bölgesi ve kentsel dokusunun morfolojik yaklaşimla dönüşümü
NİL NADİRE GELİŞKAN
Doktora
İngilizce
2022
Mimarlıkİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENİZ ÇIKIŞ
- Kibele'den Meryem Ana'ya Efes'te Ana Tanrıça Kültü
The Mother Goddess Cult in Ephesus from Cybele to Virgin Mary
HAKAN GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
TurizmEge ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ÖZDÖL KUTLU